તેષાં સુતુમુલઃ શબ્દઃ પૂરયામાસ તદ્ વનમ્। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તાઃ શ્વાપદા વનચારિણઃ
એ રાક્ષસોની ભયાનક ગૂંજી એ વનમાં ફેલાઈ ગઈ; એ અવાજથી વનમાં રહેતા જંગલી પ્રાણીઓ ડરીને ભાગી ગયા.
દુદ્રુવુર્યત્ર નિઃશબ્દં પૃષ્ઠતો નાવલોકયન્। તચ્ચાનીકં મહાવેગં રામં સમનુવર્તત
પ્રાણીઓ શાંતિવાળા સ્થળે, પાછળ જોયા વિના, દોડી ગયા; અને એ જોરદાર રાક્ષસોની સેના વેગથી રામજી તરફ વધી.
ધૃતનાનાપ્રહરણં ગમ્ભીરં સાગરોપમમ્। રામોઽપિ ચારયંશ્ચક્ષુઃ સર્વતો રણપણ્ડિતઃ
વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતી, સાગર જેટલી ઊંડાણવાળી એ સેના સામે ઊભી રહી; અને યુદ્ધમાં નિપુણ રામજી ચારે બાજુ નજર ફેરવી રહ્યા હતા.
દદર્શ ખરસૈન્યં તદ્ યુદ્ધાયાભિમુખો ગતઃ। વિતત્ય ચ ધનુર્ભીમં તૂણ્યાશ્ચોદ્ધૃત્ય સાયકાન્
રામજી સામે યુદ્ધ માટે આવતી ખરાની સેનાને તેમણે જોયી; અને પોતાનું ભયાનક ધનુષ્ય તાણીને તૂણામાંથી બાણ કાઢ્યા.
ક્રોધમાહારયત્ તીવ્રં વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્। દુષ્પ્રેક્ષ્યશ્ચાભવત્ ક્રુદ્ધો યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્
તેમણે બધા રાક્ષસોનો વિનાશ કરવા માટે તીવ્ર ક્રોધ ઉગ્ર કર્યો; અને ક્રોધિત થઈને, યુગના અંતે ધધકતા અગ્નિ જેવાં ભયાનક દેખાવા લાગ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા તેજસાઽઽવિષ્ટં પ્રાવ્યથન્ વનદેવતાઃ। તસ્ય રુષ્ટસ્ય રૂપં તુ રામસ્ય દદૃશે તદા। દક્ષસ્યેવ ક્રતું હન્તુમુદ્યતસ્ય પિનાકિનઃ
રામજીમાં તેજ પ્રગટતાં જ વનદેવતાઓ કાંપી ઉઠ્યા; અને ક્રોધિત રામજીનું રૂપ એ સમયે એવા લાગ્યું, જેમ કે પિનાકધારી શિવ દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ કરવા ઊભા હોય.
તત્કાર્મુકૈરાભરણૈ રથૈશ્ચ તદ્વર્મભિશ્ચાગ્નિસમાનવર્ણૈઃ। બભૂવ સૈન્યં પિશિતાશનાનાં સૂર્યોદયે નીલમિવાભ્રજાલમ્
તેમના ધનુષ્ય, આભૂષણો, રથો અને અગ્નિ જેવાં તેજવાળાં કવચોથી, એ માંસખોર રાક્ષસોની સેના, સૂર્યોદય સમયે, કાળી વાદળની જાળી જેવી લાગતી હતી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડમાં પચ્ચીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અવષ્ટબ્ધધનું રામં ક્રુદ્ધં તં રિપુઘાતિનમ્। દદર્શાશ્રમમાગમ્ય ખરઃ સહ પુરઃસરૈઃ
ખરા પોતાના મુખ્ય યોદ્ધાઓ સાથે આશ્રમ પાસે આવ્યો અને રોષિત, ધનુષ્ય ધરાવતાં, દુશ્મનોના વિનાશક રામજીને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા સગુણં ચાપમુદ્યમ્ય ખરનિઃસ્વનમ્। રામસ્યાભિમુખં સૂતં ચોદ્યતામિત્યચોદયત્
રામજીને તણાયેલા અને ઊંચકેલા ધનુષ્ય સાથે જોઈ, ખરાએ ગર્જના કરી અને પોતાના રથચાલકને રામજી તરફ રથ હંકારવા કહ્યું.
સ ખરસ્યાજ્ઞયા સૂતસ્તુરગાન્ સમચોદયત્। યત્ર રામો મહાબાહુરેકો ધુન્વન્ ધનુઃ સ્થિતઃ
ખરાની આજ્ઞાથી રથચાલકે ઘોડાઓને એ તરફ દોડાવ્યા જ્યાં મહાબલી રામજી એકલા ધનુષ્ય હલાવતાં ઊભા હતા.
તં તુ નિષ્પતિતં દૃષ્ટ્વા સર્વતો રજનીચરાઃ। મુઞ્ચમાના મહાનાદં સચિવાઃ પર્યવારયન્
તેને આગળ વધતો જોઈ, બધા રાત્રિચર રાક્ષસો અને તેના મંત્રીઓ મહાનાદ કરતા તેને ઘેરી લીધા.
સ તેષાં યાતુધાનાનાં મધ્યે રથગતઃ ખરઃ। બભૂવ મધ્યે તારાણાં લોહિતાઙ્ગ ઇવોદિતઃ
રથમાં બેઠેલા ખરા, એ રાત્રિચર રાક્ષસોના વચ્ચે, તારાઓમાં ઉગતા લોહિતાંગ ગ્રહ જેવો દેખાતો હતો.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમપ્રતિમૌજસમ્। અર્દયિત્વા મહાનાદં નનાદ સમરે ખરઃ
પછી ખરાએ હજાર બાણોથી અપ્રતિમ બલવાન રામજી પર આક્રમણ કર્યું અને યુદ્ધમાં જોરથી ગર્જના કરી.
તતસ્તં ભીમધન્વાનં ક્રુદ્ધાઃ સર્વે નિશાચરાઃ। રામં નાનાવિધૈઃ શસ્ત્રૈરભ્યવર્ષન્ત દુર્જયમ્
પછી બધા ક્રોધિત રાક્ષસોએ અપરાજિત અને ભયાનક ધનુષ્ય ધરાવતાં રામ પર અનેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી વરસાદ વરસાવ્યો.
મુદ્ગરૈરાયસૈઃ શૂલૈઃ પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ। રાક્ષસાઃ સમરે શૂરં નિજઘ્નૂ રોષતત્પરાઃ
રાક્ષસોએ ક્રોધથી ભરાઈ, યુદ્ધમાં શૂરવીર રામ પર ગદા, લોખંડના ભાલા, ભાલ, તલવાર અને કટારીઓથી ઘા કર્યા.
તે બલાહકસંકાશા મહાકાયા મહાબલાઃ। અભ્યધાવન્ત કાકુત્સ્થં રથૈર્વાજિભિરેવ ચ
મોટા શરીર અને મહાન બળ ધરાવતાં, મેઘના સમાન દેખાતા રાક્ષસો રથ અને ઘોડા લઈને કાકુત્સ્થ તરફ દોડી આવ્યા.
ગજૈઃ પર્વતકૂટાભૈ રામં યુદ્ધે જિઘાંસવઃ। તે રામે શરવર્ષાણિ વ્યસૃજન્ રક્ષસાં ગણાઃ
પર્વત સમાન દાઢી ધરાવતાં હાથીઓ સાથે, રાક્ષસોની ટોળકીઓ રામને યુદ્ધમાં મારવા ઇચ્છી, તેના પર તીરોની વરસાદ વરસાવતી હતી.
શૈલેન્દ્રમિવ ધારાભિર્વર્ષમાણા મહાઘનાઃ। સર્વૈઃ પરિવૃતો રામો રાક્ષસૈઃ ક્રૂરદર્શનૈઃ
ભયાનક દેખાવ ધરાવતાં બધા રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા રામ, જાણે મહા ઘનોથી વરસાદ વરસતા પર્વતરાજ જેવા લાગતા હતા.
તિથિષ્વિવ મહાદેવો વૃતઃ પારિષદાં ગણૈઃ। તાનિ મુક્તાનિ શસ્ત્રાણિ યાતુધાનૈઃ સ રાઘવઃ
મહાદેવ જેમ તહેવારોમાં પોતાના સેવકોની ટોળીઓથી ઘેરાયેલા હોય, તેમ રાઘવએ યાતુધાનો દ્વારા છોડાયેલા એ શસ્ત્રો સ્વીકાર્યા.
પ્રતિજગ્રાહ વિશિખૈર્નદ્યોઘાનિવ સાગરઃ। સ તૈઃ પ્રહરણૈર્ઘોરૈર્ભિન્નગાત્રો ન વિવ્યથે
રામે એ બધા શસ્ત્રોને તીરો વડે પાછા ફટકારી દીધાં, જેમ સાગર નદીઓના પ્રવાહને સહન કરે છે; ભયાનક શસ્ત્રોથી શરીર છિદ્રાયુ છતાં પણ એ અડગ રહ્યો.
રામઃ પ્રદીપ્તૈર્બહુભિર્વજ્રૈરિવ મહાચલઃ। સ વિદ્ધઃ ક્ષતજાદિગ્ધઃ સર્વગાત્રેષુ રાઘવઃ
અગ્નિસમાન તેજ ધરાવતાં અનેક વજ્રોથી ઘાયલ અને લોહીથી લથપથ થયેલા રાઘવ, જાણે મહાપર્વત પર વીજળી પડેલી હોય તેમ લાગતા હતા.
બભૂવ રામઃ સંધ્યાભ્રૈર્દિવાકર ઇવાવૃતઃ। વિષેદુર્દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ
રામ સાંજના વાદળોથી ઢંકાયેલા સૂર્ય જેવા દેખાતા હતા; દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ બધાં નિરાશ થઈ ગયા.
એકં સહસ્રૈર્બહુભિસ્તદા દૃષ્ટ્વા સમાવૃતમ્। તતો રામસ્તુ સંક્રુદ્ધો મણ્ડલીકૃતકાર્મુકઃ
એ સમયે એકલા રામને હજારો રાક્ષસો ઘેરી રહ્યા છે જોઈ, રામે ક્રોધથી ધનુષ્યને વળાંકમાં પકડી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
સસર્જ નિશિતાન્ બાણાન્ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। દુરાવારાન્ દુર્વિષહાન્ કાલપાશોપમાન્ રણે
યુદ્ધમાં રામે શતોથી અને હજારોની સંખ્યામાં તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા, જે અવરોધી શકાય એવા નહોતા અને જાણે મૃત્યુના ફાંસાની જેમ દુષ્પ્રાપ્ય હતા.
મુમોચ લીલયા કઙ્કપત્રાન્ કાઞ્ચનભૂષણાન્। તે શરાઃ શત્રુસૈન્યેષુ મુક્તા રામેણ લીલયા
રામે સહેલાઈથી સુવર્ણથી શોભિત, પાંખવાળા તીરો છોડ્યા; એ તીરો રમતમાં છોડેલા હોય તેમ શત્રુસૈન્ય પર પડ્યા.
આદદૂ રક્ષસાં પ્રાણાન્ પાશાઃ કાલકૃતા ઇવ। ભિત્ત્વા રાક્ષસદેહાંસ્તાંસ્તે શરા રુધિરાપ્લુતાઃ
મૃત્યુના ફાંસાની જેમ, એ તીરો રાક્ષસોના પ્રાણ લઈ ગયા; રાક્ષસોના શરીર ભેદી, એ તીરો લોહીથી લથપથ થયા.
અન્તરિક્ષગતા રેજુર્દીપ્તાગ્નિસમતેજસઃ। અસંખ્યેયાસ્તુ રામસ્ય સાયકાશ્ચાપમણ્ડલાત્
આકાશમાં પહોંચીને, blazing અગ્નિ સમાન તેજથી તેજસ્વી બન્યા; રામના ધનુષ્યમાંથી અનગણિત તીરો નીકળી રહ્યા હતા.
વિનિષ્પેતુરતીવોગ્રા રક્ષઃપ્રાણાપહારિણઃ। તૈર્ધનૂંષિ ધ્વજાગ્રાણિ ચર્માણિ કવચાનિ ચ
એ તીરો અત્યંત ભયાનક બની, રાક્ષસોના પ્રાણ લઈ જતા; રામે એથી ધનુષ્ય, ધ્વજાના ટોચ, ઢાલ અને કવચ બધું કાપી નાખ્યું.
બાહૂન્ સહસ્તાભરણાનૂરૂન્ કરિકરોપમાન્। ચિચ્છેદ રામઃ સમરે શતશોઽથ સહસ્રશઃ
યુદ્ધમાં રામે શતોથી અને હજારોની સંખ્યામાં કંકણોથી શોભિત હાથ અને હાથીના સુંડ જેવા જાંઘો કાપી નાખ્યા.