તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ। સમેયુશ્ચ મહાત્માનો યુદ્ધદર્શનકાંક્ષયા
પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો જેવા મહાન આત્માઓ યુદ્ધ જોવાની ઈચ્છા સાથે ત્યાં એકઠા થયા.
ઋષયશ્ચ મહાત્માનો લોકે બ્રહ્મર્ષિસત્તમાઃ। સમેત્ય ચોચુઃ સહિતાસ્તેઽન્યોન્યં પુણ્યકર્મણઃ
અને મહાન ઋષિઓ, બ્રહ્મર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુણ્યશાળી લોકો પણ એકત્ર થયા અને પરસ્પર વાતો કરવા લાગ્યા.
સ્વસ્તિ ગોબ્રાહ્મણાનાં ચ લોકાનાં ચેતિ સંસ્થિતાઃ। જયતાં રાઘવો યુદ્ધે પૌલસ્ત્યાન્ રજનીચરાન્
ગાય, બ્રાહ્મણ અને સમગ્ર જગતનું કલ્યાણ થાય! રાઘવ યુદ્ધમાં પૌલસ્ત્ય અને રાત્રિચર રાક્ષસો પર વિજય મેળવે!
ચક્રહસ્તો યથા યુદ્ધે સર્વાનસુરપુંગવાન્। એવમુક્ત્વા પુનઃ પ્રોચુરાલોક્ય ચ પરસ્પરમ્
યુદ્ધમાં જેમ ચક્રધારી સર્વ શ્રેષ્ઠ અસુરોનો સંહાર કરે છે, એમ કહીને તેઓ ફરી એકબીજાને જોઈને વાત કરવા લાગ્યા.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્। એકશ્ચ રામો ધર્માત્મા કથં યુદ્ધં ભવિષ્યતિ
ભયાનક કર્મો કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો સામે એકલો ધર્મનિષ્ઠ રામ—આ યુદ્ધ કેવી રીતે થશે?
આવિષ્ટં તેજસા રામં સંગ્રામશિરસિ સ્થિતમ્। દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ ભયાદ્ વિવ્યથિરે તદા
યુદ્ધના મથક પર તેજથી ઉજ્જવળ રામને જોઈને, બધા જીવો ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.
રૂપમપ્રતિમં તસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। બભૂવ રૂપં ક્રુદ્ધસ્ય રુદ્રસ્યેવ મહાત્મનઃ
અક્લાંત કૃત્યવાળા રામજીનું રૂપ એ સમયે અપ્રતિમ બની ગયું; એ ક્રોધિત મહાત્મા રુદ્રજી જેવું જ લાગતું હતું.
ઇતિ સમ્ભાષ્યમાણે તુ દેવગન્ધર્વચારણૈઃ। તતો ગમ્ભીરનિર્હ્રાદં ઘોરચર્માયુધધ્વજમ્
દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ચારણો વાતો કરી રહ્યાં હતાં ત્યારે, ભયાનક ચામડાં પહેરેલા, શસ્ત્રો અને ધ્વજાવાળા, ગર્જન કરતા એક ભયાનક ટોળું ઊભું થયું.
અનીકં યાતુધાનાનાં સમન્તાત્ પ્રત્યપદ્યત। વીરાલાપાન્ વિસૃજતામન્યોન્યમભિગચ્છતામ્
ચારે બાજુથી રાક્ષસોની સેનાએ એકઠી થઈ, વીરતા ભરેલા નારા લગાવતી અને એકબીજાની સામે વધતી હતી.
ચાપાનિ વિસ્ફારયતાં જૃમ્ભતાં ચાપ્યભીક્ષ્ણશઃ। વિપ્રઘુષ્ટસ્વનાનાં ચ દુન્દુભીંશ્ચાપિ નિઘ્નતામ્
તેઓ ધનુષ્યો ખેંચતા, વારંવાર તાણતા અને ઊંઘ ખેંચતા; તેમની અવાજ અને ઢોલના ઘંટાડા ગૂંજી ઉઠ્યા.
તેષાં સુતુમુલઃ શબ્દઃ પૂરયામાસ તદ્ વનમ્। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તાઃ શ્વાપદા વનચારિણઃ
એ રાક્ષસોની ભયાનક ગૂંજી એ વનમાં ફેલાઈ ગઈ; એ અવાજથી વનમાં રહેતા જંગલી પ્રાણીઓ ડરીને ભાગી ગયા.
દુદ્રુવુર્યત્ર નિઃશબ્દં પૃષ્ઠતો નાવલોકયન્। તચ્ચાનીકં મહાવેગં રામં સમનુવર્તત
પ્રાણીઓ શાંતિવાળા સ્થળે, પાછળ જોયા વિના, દોડી ગયા; અને એ જોરદાર રાક્ષસોની સેના વેગથી રામજી તરફ વધી.
ધૃતનાનાપ્રહરણં ગમ્ભીરં સાગરોપમમ્। રામોઽપિ ચારયંશ્ચક્ષુઃ સર્વતો રણપણ્ડિતઃ
વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતી, સાગર જેટલી ઊંડાણવાળી એ સેના સામે ઊભી રહી; અને યુદ્ધમાં નિપુણ રામજી ચારે બાજુ નજર ફેરવી રહ્યા હતા.
દદર્શ ખરસૈન્યં તદ્ યુદ્ધાયાભિમુખો ગતઃ। વિતત્ય ચ ધનુર્ભીમં તૂણ્યાશ્ચોદ્ધૃત્ય સાયકાન્
રામજી સામે યુદ્ધ માટે આવતી ખરાની સેનાને તેમણે જોયી; અને પોતાનું ભયાનક ધનુષ્ય તાણીને તૂણામાંથી બાણ કાઢ્યા.
ક્રોધમાહારયત્ તીવ્રં વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્। દુષ્પ્રેક્ષ્યશ્ચાભવત્ ક્રુદ્ધો યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્
તેમણે બધા રાક્ષસોનો વિનાશ કરવા માટે તીવ્ર ક્રોધ ઉગ્ર કર્યો; અને ક્રોધિત થઈને, યુગના અંતે ધધકતા અગ્નિ જેવાં ભયાનક દેખાવા લાગ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા તેજસાઽઽવિષ્ટં પ્રાવ્યથન્ વનદેવતાઃ। તસ્ય રુષ્ટસ્ય રૂપં તુ રામસ્ય દદૃશે તદા। દક્ષસ્યેવ ક્રતું હન્તુમુદ્યતસ્ય પિનાકિનઃ
રામજીમાં તેજ પ્રગટતાં જ વનદેવતાઓ કાંપી ઉઠ્યા; અને ક્રોધિત રામજીનું રૂપ એ સમયે એવા લાગ્યું, જેમ કે પિનાકધારી શિવ દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ કરવા ઊભા હોય.
તત્કાર્મુકૈરાભરણૈ રથૈશ્ચ તદ્વર્મભિશ્ચાગ્નિસમાનવર્ણૈઃ। બભૂવ સૈન્યં પિશિતાશનાનાં સૂર્યોદયે નીલમિવાભ્રજાલમ્
તેમના ધનુષ્ય, આભૂષણો, રથો અને અગ્નિ જેવાં તેજવાળાં કવચોથી, એ માંસખોર રાક્ષસોની સેના, સૂર્યોદય સમયે, કાળી વાદળની જાળી જેવી લાગતી હતી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડમાં પચ્ચીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અવષ્ટબ્ધધનું રામં ક્રુદ્ધં તં રિપુઘાતિનમ્। દદર્શાશ્રમમાગમ્ય ખરઃ સહ પુરઃસરૈઃ
ખરા પોતાના મુખ્ય યોદ્ધાઓ સાથે આશ્રમ પાસે આવ્યો અને રોષિત, ધનુષ્ય ધરાવતાં, દુશ્મનોના વિનાશક રામજીને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા સગુણં ચાપમુદ્યમ્ય ખરનિઃસ્વનમ્। રામસ્યાભિમુખં સૂતં ચોદ્યતામિત્યચોદયત્
રામજીને તણાયેલા અને ઊંચકેલા ધનુષ્ય સાથે જોઈ, ખરાએ ગર્જના કરી અને પોતાના રથચાલકને રામજી તરફ રથ હંકારવા કહ્યું.
સ ખરસ્યાજ્ઞયા સૂતસ્તુરગાન્ સમચોદયત્। યત્ર રામો મહાબાહુરેકો ધુન્વન્ ધનુઃ સ્થિતઃ
ખરાની આજ્ઞાથી રથચાલકે ઘોડાઓને એ તરફ દોડાવ્યા જ્યાં મહાબલી રામજી એકલા ધનુષ્ય હલાવતાં ઊભા હતા.
તં તુ નિષ્પતિતં દૃષ્ટ્વા સર્વતો રજનીચરાઃ। મુઞ્ચમાના મહાનાદં સચિવાઃ પર્યવારયન્
તેને આગળ વધતો જોઈ, બધા રાત્રિચર રાક્ષસો અને તેના મંત્રીઓ મહાનાદ કરતા તેને ઘેરી લીધા.
સ તેષાં યાતુધાનાનાં મધ્યે રથગતઃ ખરઃ। બભૂવ મધ્યે તારાણાં લોહિતાઙ્ગ ઇવોદિતઃ
રથમાં બેઠેલા ખરા, એ રાત્રિચર રાક્ષસોના વચ્ચે, તારાઓમાં ઉગતા લોહિતાંગ ગ્રહ જેવો દેખાતો હતો.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમપ્રતિમૌજસમ્। અર્દયિત્વા મહાનાદં નનાદ સમરે ખરઃ
પછી ખરાએ હજાર બાણોથી અપ્રતિમ બલવાન રામજી પર આક્રમણ કર્યું અને યુદ્ધમાં જોરથી ગર્જના કરી.
તતસ્તં ભીમધન્વાનં ક્રુદ્ધાઃ સર્વે નિશાચરાઃ। રામં નાનાવિધૈઃ શસ્ત્રૈરભ્યવર્ષન્ત દુર્જયમ્
પછી બધા ક્રોધિત રાક્ષસોએ અપરાજિત અને ભયાનક ધનુષ્ય ધરાવતાં રામ પર અનેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી વરસાદ વરસાવ્યો.
મુદ્ગરૈરાયસૈઃ શૂલૈઃ પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ। રાક્ષસાઃ સમરે શૂરં નિજઘ્નૂ રોષતત્પરાઃ
રાક્ષસોએ ક્રોધથી ભરાઈ, યુદ્ધમાં શૂરવીર રામ પર ગદા, લોખંડના ભાલા, ભાલ, તલવાર અને કટારીઓથી ઘા કર્યા.
તે બલાહકસંકાશા મહાકાયા મહાબલાઃ। અભ્યધાવન્ત કાકુત્સ્થં રથૈર્વાજિભિરેવ ચ
મોટા શરીર અને મહાન બળ ધરાવતાં, મેઘના સમાન દેખાતા રાક્ષસો રથ અને ઘોડા લઈને કાકુત્સ્થ તરફ દોડી આવ્યા.
ગજૈઃ પર્વતકૂટાભૈ રામં યુદ્ધે જિઘાંસવઃ। તે રામે શરવર્ષાણિ વ્યસૃજન્ રક્ષસાં ગણાઃ
પર્વત સમાન દાઢી ધરાવતાં હાથીઓ સાથે, રાક્ષસોની ટોળકીઓ રામને યુદ્ધમાં મારવા ઇચ્છી, તેના પર તીરોની વરસાદ વરસાવતી હતી.
શૈલેન્દ્રમિવ ધારાભિર્વર્ષમાણા મહાઘનાઃ। સર્વૈઃ પરિવૃતો રામો રાક્ષસૈઃ ક્રૂરદર્શનૈઃ
ભયાનક દેખાવ ધરાવતાં બધા રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા રામ, જાણે મહા ઘનોથી વરસાદ વરસતા પર્વતરાજ જેવા લાગતા હતા.
તિથિષ્વિવ મહાદેવો વૃતઃ પારિષદાં ગણૈઃ। તાનિ મુક્તાનિ શસ્ત્રાણિ યાતુધાનૈઃ સ રાઘવઃ
મહાદેવ જેમ તહેવારોમાં પોતાના સેવકોની ટોળીઓથી ઘેરાયેલા હોય, તેમ રાઘવએ યાતુધાનો દ્વારા છોડાયેલા એ શસ્ત્રો સ્વીકાર્યા.