યુષ્માકમેતત્ પ્રત્યક્ષં નાનૃતં કથયામ્યહમ્। દેવરાજમપિ ક્રુદ્ધો મત્તૈરાવતગામિનમ્
તમને આ સ્પષ્ટ દેખાય છે; હું કદી ખોટું બોલતો નથી. જો હું ગુસ્સે આવી જાઉં તો પણ, એ ઇન્દ્રને, જે મસ્ત ઐરાવત પર સવાર છે, મારી શકું.
વજ્રહસ્તં રણે હન્યાં કિં પુનસ્તૌ ચ માનવૌ। સા તસ્ય ગર્જિતં શ્રુત્વા રાક્ષસાનાં મહાચમૂઃ
જે ઇન્દ્ર યુદ્ધમાં વજ્રધારી છે, તેને પણ હું મારી શકું—તો પછી એ બે માનવનો શું કહેવું? તેની ગર્જના સાંભળીને રાક્ષસોની મહાસેના
પ્રહર્ષમતુલં લેભે મૃત્યુપાશાવપાશિતા। સમેયુશ્ચ મહાત્માનો યુદ્ધદર્શનકાંક્ષિણઃ
મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાયેલાં હોવા છતાં, એ અસીમ આનંદ અનુભવી; અને યુદ્ધ જોવા આતુર એવા મહાન આત્માઓ એકઠાં થયા.
ઋષયો દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ। સમેત્ય ચોચુઃ સહિતાસ્તેઽન્યોન્યં પુણ્યકર્મણઃ
ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો એકઠાં મળીને, એ પુણ્યશાળી પુરુષ વિશે પરસ્પર વાતો કરતા હતા.
સ્વસ્તિ ગોબ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ લોકાનાં યે ચ સમ્મતાઃ। જયતાં રાઘવો યુદ્ધે પૌલસ્ત્યાન્ રજનીચરાન્
ગાયો અને બ્રાહ્મણો તથા લોકપ્રિય સૌના કલ્યાણ માટે શુભકામના. રાઘવ યુદ્ધમાં પૌલસ્ત્ય અને રાતે ફરતા રાક્ષસોને જીતે.
ચક્રહસ્તો યથા વિષ્ણુઃ સર્વાનસુરસત્તમાન્। એતચ્ચાન્યચ્ચ બહુશો બ્રુવાણાઃ પરમર્ષયઃ
જેમ ચક્રધારી વિષ્ણુએ સર્વ શ્રેષ્ઠ અસુરોને સંહાર્યા, તેમ એ પણ કરે. આવા અનેક શુભ આશીર્વાદ પરમ ઋષિઓએ આપ્યા.
જાતકૌતૂહલાસ્તત્ર વિમાનસ્થાશ્ચ દેવતાઃ। દદૃશુર્વાહિનીં તેષાં રાક્ષસાનાં ગતાયુષામ્
જિજ્ઞાસાથી ભરેલા, વિમાનોમાં બેઠેલા દેવતાઓએ, જીવનશક્તિ ગુમાવેલી રાક્ષસોની સેના તરફ નજર કરી.
રથેન તુ ખરો વેગાત્ સૈન્યસ્યાગ્રાદ્ વિનિઃસૃતઃ। શ્યેનગામી પૃથુગ્રીવો યજ્ઞશત્રુર્વિહંગમઃ
પછી ખરો, ગરુડ જેવી ઝડપથી, રથમાં સવાર થઈ સેના આગળથી નીકળી આવ્યો; પૃથુગ્રીવ, યજ્ઞશત્રુ અને વિહંગમ પણ સાથે હતા.
દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ। હેમમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ
દુર્જય, કરવીરાક્ષ, પરુષ, કાળકર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન—
દ્વાદશૈતે મહાવીર્યાઃ પ્રતસ્થુરભિતઃ ખરમ્। મહાકપાલઃ સ્થૂલાક્ષઃ પ્રમાથસ્ત્રિશિરાસ્તથા। ચત્વાર એતે સેનાગ્રે દૂષણં પૃષ્ઠતોઽન્વયુઃ
આ મહાવીર બાર જણ ખરા ને ચારે બાજુથી ઘેરીને આગળ વધ્યા; મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ, પ્રમાથ અને ત્રિશિરા—આ ચાર જણ દૂષણને પાછળથી અનુસરી રહ્યા હતા.
સા ભીમવેગા સમરાભિકાંક્ષિણી સુદારુણા રાક્ષસવીરસેના। તૌ રાજપુત્રૌ સહસાભ્યુપેતા માલા ગ્રહાણામિવ ચન્દ્રસૂર્યૌ
એ ભયાનક ઝડપથી દોડતી, યુદ્ધ માટે આતુર, રાક્ષસવીરોની ભયાનક સેના, અચાનક બંને રાજકુમારો સામે આવી, જેમ ચાંદ્ર-સૂર્યને ગ્રહમાળાઓ ઘેરી લે છે.
thumb|ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે ચોવીસમો સર્ગ સાંભળો. આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ચોવીસમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
આશ્રમં પ્રતિયાતે તુ ખરે ખરપરાક્રમે। તાનેવૌત્પાતિકાન્ રામઃ સહ ભ્રાત્રા દદર્શ હ
જ્યારે ખરો, પોતાની પરાક્રમ સાથે આશ્રમ તરફ ગયો, ત્યારે રામ અને તેમના ભાઈએ એ જ ભયાનક અપશકુન ફરી જોયા.
તાનુત્પાતાન્ મહાઘોરાન્ રામો દૃષ્ટ્વાત્યમર્ષણઃ। પ્રજાનામહિતાન્ દૃષ્ટ્વા વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્
એ ભયાનક અપશકુન જોઈને, રામના મનમાં પ્રજાના કલ્યાણ માટે ચિંતા જાગી; તેમણે લક્ષ્મણને કહ્યું:
ઇમાન્ પશ્ય મહાબાહો સર્વભૂતાપહારિણઃ। સમુત્થિતાન્ મહોત્પાતાન્ સંહર્તું સર્વરાક્ષસાન્
'હે મહાબાહુ, જુઓ તો સાચા, કેટલાં મોટા અને વિનાશક અપશકુન ઊભા થયા છે, જે બધા રાક્ષસોના અંત માટે છે.'
અમી રુધિરધારાસ્તુ વિસૃજન્તે ખરસ્વનાઃ। વ્યોમ્નિ મેઘા નિવર્તન્તે પરુષા ગર્દભારુણાઃ
'આ લોહીની ધારો, ભયાનક અવાજ સાથે વહે છે; આકાશમાં મેઘો ઉલટાં ફરી રહ્યા છે, અને ગધેડાના લોહી જેવા રંગના છે.'
સધૂમાશ્ચ શરાઃ સર્વે મમ યુદ્ધાભિનન્દિતાઃ। રુક્મપૃષ્ઠાનિ ચાપાનિ વિચેષ્ટન્તે વિચક્ષણ
'મારા બધા બાણ ધૂમ્રવલયથી ઘેરાયેલા છે અને સોનાની પીઠવાળા છે; એ બધા યુદ્ધ માટે આતુર થઈ અશાંત થઈ રહ્યા છે, હે વિવેકી.'
યાદૃશા ઇહ કૂજન્તિ પક્ષિણો વનચારિણઃ। અગ્રતો નોઽભયં પ્રાપ્તં સંશયો જીવિતસ્ય ચ
'અહીં જંગલના પક્ષીઓ અજાણી રીતે બોલી રહ્યા છે; આપણા માટે આગળ સુરક્ષા નથી, અને જીવતાની પણ શંકા છે.'
સમ્પ્રહારસ્તુ સુમહાન્ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। અયમાખ્યાતિ મે બાહુઃ સ્ફુરમાણો મુહુર્મુહુઃ
મોટું યુદ્ધ થવાનું નિશ્ચિત છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. મારું હાથ વારંવાર ધ્રૂજતું છે, એ જ મને એનું સંકેત આપે છે.
સંનિકર્ષે તુ નઃ શૂર જયં શત્રોઃ પરાજયમ્। સુપ્રભં ચ પ્રસન્નં ચ તવ વક્ત્રં હિ લક્ષ્યતે
પરસ્પર સામસામે આવ્યા પછી, હે વીર, આપણો વિજય અને દુશ્મનનો પરાજય નિશ્ચિત છે. કારણ કે તારો ચહેરો તેજસ્વી અને પ્રસન્ન દેખાય છે.
ઉદ્યતાનાં હિ યુદ્ધાર્થં યેષાં ભવતિ લક્ષ્મણ। નિષ્પ્રભં વદનં તેષાં ભવત્યાયુઃ પરિક્ષયઃ
હે લક્ષ્મણ, જે યુદ્ધ માટે તૈયાર થાય છે અને જેમના ચહેરા પર તેજ નથી રહેતું, એનું આયુષ્ય હવે પૂર્ણ થવાનું હોય છે.
રક્ષસાં નર્દતાં ઘોરઃ શ્રૂયતેઽયં મહાધ્વનિઃ। આહતાનાં ચ ભેરીણાં રાક્ષસૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ
રાક્ષસોનું ભયાનક ગર્જન અને ક્રૂર કર્મો કરનારા રાક્ષસોએ વગાડેલી ઢોલનો ભયાનક અવાજ સાંભળાય છે.
અનાગતવિધાનં તુ કર્તવ્યં શુભમિચ્છતા। આપદં શઙ્કમાનેન પુરુષેણ વિપશ્ચિતા
જેને શુભ ઈચ્છા હોય, એએ આગોતરું આયોજન કરવું જોઈએ અને શક્ય મુશ્કેલીની આશંકા રાખીને સમજદારીથી કામ લેવું જોઈએ.
તસ્માદ્ ગૃહીત્વા વૈદેહીં શરપાણિર્ધનુર્ધરઃ। ગુહામાશ્રય શૈલસ્ય દુર્ગાં પાદપસંકુલામ્
એથી, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને વૈદેહીને સાથે રાખી, પર્વતની જંગલથી ઘેરાયેલી સુરક્ષિત ગુફામાં જા અને આશ્રય લે.
પ્રતિકૂલિતુમિચ્છામિ ન હિ વાક્યમિદં ત્વયા। શાપિતો મમ પાદાભ્યાં ગમ્યતાં વત્સ મા ચિરમ્
હું પોતે જ એમનો સામનો કરવો છું, તું મારી વાત સાથે વાદવિવાદ ન કર. વત્સ, મારી આજ્ઞા પ્રમાણે તું તરત જ જા, વિલંબ ન કર.
ત્વં હિ શૂરશ્ચ બલવાન્ હન્યા એતાન્ ન સંશયઃ। સ્વયં નિહન્તુમિચ્છામિ સર્વાનેવ નિશાચરાન્
તું વીર અને બલવાન છે, આ દુશ્મનોને નિશ્ચિતપણે મારી શકે છે. પણ હું સ્વયં બધા રાત્રિચર રાક્ષસોને સંહારવા ઈચ્છું છું.
એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણઃ સહ સીતયા। શરાનાદાય ચાપં ચ ગુહાં દુર્ગાં સમાશ્રયત્
રામે આવી રીતે કહ્યું પછી, લક્ષ્મણે સીતા સાથે પોતાના બાણ અને ધનુષ્ય લઈને સુરક્ષિત ગુફામાં આશ્રય લીધો.
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે તુ ગુહાં લક્ષ્મણે સહ સીતયા। હન્ત નિર્યુક્તમિત્યુક્ત્વા રામઃ કવચમાવિશત્
લક્ષ્મણ સીતા સાથે ગુફામાં પ્રવેશ્યા પછી, રામે કહ્યું: 'હવે આવવા દો!' અને પોતાનું કવચ પહેરી લીધું.
સ તેનાગ્નિનિકાશેન કવચેન વિભૂષિતઃ। બભૂવ રામસ્તિમિરે મહાનગ્નિરિવોત્થિતઃ
આગ જેવું તેજ ધરાવતું કવચ પહેરીને રામ અંધકારમાં એવો દેખાતો હતો, જાણે કોઈ મહાન અગ્નિ પ્રગટ થયો હોય.
સ ચાપમુદ્યમ્ય મહચ્છરાનાદાય વીર્યવાન્। સમ્બભૂવાસ્થિતસ્તત્ર જ્યાસ્વનૈઃ પૂરયન્ દિશઃ
પોતાનું ધનુષ્ય ઊંચું કરીને અને મહાન બાણો લઈને, તે વીર ત્યાં ઊભો રહ્યો અને ધનુષ્યની તાણથી ચારે દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.