ઉત્પેતુશ્ચ વિના રાત્રિં તારાઃ ખદ્યોતસપ્રભાઃ। સંલીનમીનવિહગા નલિન્યઃ શુષ્કપઙ્કજાઃ
રાત્રિ વિના જ તારાઓ જ્યોતપંખી જેવી ઝગમગતી દેખાઈ; કમળો, જેમાં માછલીઓ અને પક્ષીઓ છુપાઈ ગયા હતા, સુકાઈને કાંઈક થઈ ગયા.
તસ્મિન્ ક્ષણે બભૂવુશ્ચ વિના પુષ્પફલૈર્દ્રુમાઃ। ઉદ્ધૂતશ્ચ વિના વાતં રેણુર્જલધરારુણઃ
તે ક્ષણે વૃક્ષો ફૂલો અને ફળ વિના થઈ ગયા; અને વાદળ જેવા લાલ ધૂળ, પવન વિના જ ઉડી ઉડીને ફેલાઈ ગઈ.
ચીચીકૂચીતિ વાશ્યન્ત્યો બભૂવુસ્તત્ર સારિકાઃ। ઉલ્કાશ્ચાપિ સનિર્ઘોષા નિપેતુર્ઘોરદર્શનાઃ
ત્યાં શારિકાઓ 'ચીચી' અને 'કૂચી' અવાજો કરતા રડવા લાગી; અને ભયાનક, ગર્જના કરતી ઉલ્કાઓ નીચે પડવા લાગી.
પ્રચચાલ મહી ચાપિ સશૈલવનકાનના। ખરસ્ય ચ રથસ્થસ્ય નર્દમાનસ્ય ધીમતઃ
પૃથ્વી, તેના પર્વતો, વનો અને જંગલો સાથે ધ્રૂજી ઉઠી; કારણ કે ખરા પોતાના રથમાં બેઠા ગર્જના કરતા હતા.
પ્રાકમ્પત ભુજઃ સવ્યઃ સ્વરશ્ચાસ્યાવસજ્જત। સાસ્રા સમ્પદ્યતે દૃષ્ટિઃ પશ્યમાનસ્ય સર્વતઃ
ખરાનો ડાબો હાથ કંપી ઉઠ્યો, અવાજ અટકી ગયો અને ચારે બાજુ જોતા તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
લલાટે ચ રુજો જાતા ન ચ મોહાન્ન્યવર્તત। તાન્ સમીક્ષ્ય મહોત્પાતાનુત્થિતાન્ રોમહર્ષણાન્
માથા પર દુઃખ થવા લાગ્યું, છતાં પણ ભ્રમથી પાછા ફર્યા નહીં; એ ભયાનક અને રોમાંચક સંકેતો જોઈને.
અબ્રવીદ્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ પ્રહસન્ સ ખરસ્તદા। મહોત્પાતાનિમાન્ સર્વાનુત્થિતાન્ ઘોરદર્શનાન્
પછી ખરા હસતાં બધા રાક્ષસોને કહ્યું: 'આ બધા મહાન અને ભયાનક સંકેતો ઊભા થયા છે.'
ન ચિન્તયામ્યહં વીર્યાદ્ બલવાન્ દુર્બલાનિવ। તારા અપિ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાતયેયં નભસ્તલાત્
હું એ વિશે ચિંતા કરતો નથી; મારી શક્તિથી મજબૂત અને નબળા બંનેને સમાન માનું છું. હું તો તીક્ષ્ણ બાણોથી આકાશમાંથી તારાઓ પણ નીચે પાડી શકું.
મૃત્યું મરણધર્મેણ સંક્રુદ્ધો યોજયામ્યહમ્। રાઘવં તં બલોત્સિક્તં ભ્રાતરં ચાપિ લક્ષ્મણમ્
હું ક્રોધિત થઈને મૃત્યુના નિયમ પ્રમાણે, પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરનારા રાઘવ અને તેના ભાઈ લક્ષ્મણને મૃત્યુ આપીને જ છૂટું.
અહત્વા સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નોપાવર્તિતુમુત્સહે। યન્નિમિત્તં તુ રામસ્ય લક્ષ્મણસ્ય વિપર્યયઃ
હું તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને મારી નાખ્યા વિના પાછો ફરી શકતો નથી; કેમ કે રામ અને લક્ષ્મણનો અંત લાવવો એ જ મારા માટે મુખ્ય છે.
યુષ્માકમેતત્ પ્રત્યક્ષં નાનૃતં કથયામ્યહમ્। દેવરાજમપિ ક્રુદ્ધો મત્તૈરાવતગામિનમ્
તમને આ સ્પષ્ટ દેખાય છે; હું કદી ખોટું બોલતો નથી. જો હું ગુસ્સે આવી જાઉં તો પણ, એ ઇન્દ્રને, જે મસ્ત ઐરાવત પર સવાર છે, મારી શકું.
વજ્રહસ્તં રણે હન્યાં કિં પુનસ્તૌ ચ માનવૌ। સા તસ્ય ગર્જિતં શ્રુત્વા રાક્ષસાનાં મહાચમૂઃ
જે ઇન્દ્ર યુદ્ધમાં વજ્રધારી છે, તેને પણ હું મારી શકું—તો પછી એ બે માનવનો શું કહેવું? તેની ગર્જના સાંભળીને રાક્ષસોની મહાસેના
પ્રહર્ષમતુલં લેભે મૃત્યુપાશાવપાશિતા। સમેયુશ્ચ મહાત્માનો યુદ્ધદર્શનકાંક્ષિણઃ
મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાયેલાં હોવા છતાં, એ અસીમ આનંદ અનુભવી; અને યુદ્ધ જોવા આતુર એવા મહાન આત્માઓ એકઠાં થયા.
ઋષયો દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ। સમેત્ય ચોચુઃ સહિતાસ્તેઽન્યોન્યં પુણ્યકર્મણઃ
ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો એકઠાં મળીને, એ પુણ્યશાળી પુરુષ વિશે પરસ્પર વાતો કરતા હતા.
સ્વસ્તિ ગોબ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ લોકાનાં યે ચ સમ્મતાઃ। જયતાં રાઘવો યુદ્ધે પૌલસ્ત્યાન્ રજનીચરાન્
ગાયો અને બ્રાહ્મણો તથા લોકપ્રિય સૌના કલ્યાણ માટે શુભકામના. રાઘવ યુદ્ધમાં પૌલસ્ત્ય અને રાતે ફરતા રાક્ષસોને જીતે.
ચક્રહસ્તો યથા વિષ્ણુઃ સર્વાનસુરસત્તમાન્। એતચ્ચાન્યચ્ચ બહુશો બ્રુવાણાઃ પરમર્ષયઃ
જેમ ચક્રધારી વિષ્ણુએ સર્વ શ્રેષ્ઠ અસુરોને સંહાર્યા, તેમ એ પણ કરે. આવા અનેક શુભ આશીર્વાદ પરમ ઋષિઓએ આપ્યા.
જાતકૌતૂહલાસ્તત્ર વિમાનસ્થાશ્ચ દેવતાઃ। દદૃશુર્વાહિનીં તેષાં રાક્ષસાનાં ગતાયુષામ્
જિજ્ઞાસાથી ભરેલા, વિમાનોમાં બેઠેલા દેવતાઓએ, જીવનશક્તિ ગુમાવેલી રાક્ષસોની સેના તરફ નજર કરી.
રથેન તુ ખરો વેગાત્ સૈન્યસ્યાગ્રાદ્ વિનિઃસૃતઃ। શ્યેનગામી પૃથુગ્રીવો યજ્ઞશત્રુર્વિહંગમઃ
પછી ખરો, ગરુડ જેવી ઝડપથી, રથમાં સવાર થઈ સેના આગળથી નીકળી આવ્યો; પૃથુગ્રીવ, યજ્ઞશત્રુ અને વિહંગમ પણ સાથે હતા.
દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ। હેમમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ
દુર્જય, કરવીરાક્ષ, પરુષ, કાળકર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન—
દ્વાદશૈતે મહાવીર્યાઃ પ્રતસ્થુરભિતઃ ખરમ્। મહાકપાલઃ સ્થૂલાક્ષઃ પ્રમાથસ્ત્રિશિરાસ્તથા। ચત્વાર એતે સેનાગ્રે દૂષણં પૃષ્ઠતોઽન્વયુઃ
આ મહાવીર બાર જણ ખરા ને ચારે બાજુથી ઘેરીને આગળ વધ્યા; મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ, પ્રમાથ અને ત્રિશિરા—આ ચાર જણ દૂષણને પાછળથી અનુસરી રહ્યા હતા.
સા ભીમવેગા સમરાભિકાંક્ષિણી સુદારુણા રાક્ષસવીરસેના। તૌ રાજપુત્રૌ સહસાભ્યુપેતા માલા ગ્રહાણામિવ ચન્દ્રસૂર્યૌ
એ ભયાનક ઝડપથી દોડતી, યુદ્ધ માટે આતુર, રાક્ષસવીરોની ભયાનક સેના, અચાનક બંને રાજકુમારો સામે આવી, જેમ ચાંદ્ર-સૂર્યને ગ્રહમાળાઓ ઘેરી લે છે.
thumb|ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે ચોવીસમો સર્ગ સાંભળો. આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ચોવીસમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
આશ્રમં પ્રતિયાતે તુ ખરે ખરપરાક્રમે। તાનેવૌત્પાતિકાન્ રામઃ સહ ભ્રાત્રા દદર્શ હ
જ્યારે ખરો, પોતાની પરાક્રમ સાથે આશ્રમ તરફ ગયો, ત્યારે રામ અને તેમના ભાઈએ એ જ ભયાનક અપશકુન ફરી જોયા.
તાનુત્પાતાન્ મહાઘોરાન્ રામો દૃષ્ટ્વાત્યમર્ષણઃ। પ્રજાનામહિતાન્ દૃષ્ટ્વા વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્
એ ભયાનક અપશકુન જોઈને, રામના મનમાં પ્રજાના કલ્યાણ માટે ચિંતા જાગી; તેમણે લક્ષ્મણને કહ્યું:
ઇમાન્ પશ્ય મહાબાહો સર્વભૂતાપહારિણઃ। સમુત્થિતાન્ મહોત્પાતાન્ સંહર્તું સર્વરાક્ષસાન્
'હે મહાબાહુ, જુઓ તો સાચા, કેટલાં મોટા અને વિનાશક અપશકુન ઊભા થયા છે, જે બધા રાક્ષસોના અંત માટે છે.'
અમી રુધિરધારાસ્તુ વિસૃજન્તે ખરસ્વનાઃ। વ્યોમ્નિ મેઘા નિવર્તન્તે પરુષા ગર્દભારુણાઃ
'આ લોહીની ધારો, ભયાનક અવાજ સાથે વહે છે; આકાશમાં મેઘો ઉલટાં ફરી રહ્યા છે, અને ગધેડાના લોહી જેવા રંગના છે.'
સધૂમાશ્ચ શરાઃ સર્વે મમ યુદ્ધાભિનન્દિતાઃ। રુક્મપૃષ્ઠાનિ ચાપાનિ વિચેષ્ટન્તે વિચક્ષણ
'મારા બધા બાણ ધૂમ્રવલયથી ઘેરાયેલા છે અને સોનાની પીઠવાળા છે; એ બધા યુદ્ધ માટે આતુર થઈ અશાંત થઈ રહ્યા છે, હે વિવેકી.'
યાદૃશા ઇહ કૂજન્તિ પક્ષિણો વનચારિણઃ। અગ્રતો નોઽભયં પ્રાપ્તં સંશયો જીવિતસ્ય ચ
'અહીં જંગલના પક્ષીઓ અજાણી રીતે બોલી રહ્યા છે; આપણા માટે આગળ સુરક્ષા નથી, અને જીવતાની પણ શંકા છે.'
સમ્પ્રહારસ્તુ સુમહાન્ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। અયમાખ્યાતિ મે બાહુઃ સ્ફુરમાણો મુહુર્મુહુઃ
મોટું યુદ્ધ થવાનું નિશ્ચિત છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. મારું હાથ વારંવાર ધ્રૂજતું છે, એ જ મને એનું સંકેત આપે છે.
સંનિકર્ષે તુ નઃ શૂર જયં શત્રોઃ પરાજયમ્। સુપ્રભં ચ પ્રસન્નં ચ તવ વક્ત્રં હિ લક્ષ્યતે
પરસ્પર સામસામે આવ્યા પછી, હે વીર, આપણો વિજય અને દુશ્મનનો પરાજય નિશ્ચિત છે. કારણ કે તારો ચહેરો તેજસ્વી અને પ્રસન્ન દેખાય છે.