તવાપમાનપ્રભવઃ ક્રોધોઽયમતુલો મમ। ન શક્યતે ધારયિતું લવણામ્ભ ઇવોલ્બણમ્
તારા અપમાનથી ઉદ્ભવેલો મારો આ ક્રોધ અપરંપાર છે; એને રોકી શકાય તેમ નથી, જેમ ખારું પાણી ઉછળે છે તેમ.
ન રામં ગણયે વીર્યાન્માનુષં ક્ષીણજીવિતમ્। આત્મદુશ્ચરિતૈઃ પ્રાણાન્ હતો યોઽદ્ય વિમોક્ષ્યતે
હું રામને શક્તિશાળી માનતો નથી—એ તો મૃત્યુશૈયા પર પડેલો માનવ છે; આજે એ પોતાના દુષ્કર્મોથી જીવ ગુમાવશે.
બાષ્પઃ સંધાર્યતામેષ સમ્ભ્રમશ્ચ વિમુચ્યતામ્। અહં રામં સહ ભ્રાત્રા નયામિ યમસાદનમ્
હવે તું આંસુ રોક અને ગભરાટ છોડ; હું રામ અને એના ભાઈને યમલોક પહોંચાડી દઈશ.
પરશ્વધહતસ્યાદ્ય મન્દપ્રાણસ્ય ભૂતલે। રામસ્ય રુધિરં રક્તમુષ્ણં પાસ્યસિ રાક્ષસિ
આજે, જ્યારે રામ મારા પરશુથી ઘાયલ થઈ જમીન પર પડી જશે, ત્યારે તું એનું ગરમ લોહી પીશે, હે રાક્ષસી.
સમ્પ્રહૃષ્ટા વચઃ શ્રુત્વા ખરસ્ય વદનાચ્ચ્યુતમ્। પ્રશશંસ પુનર્મૌર્ખ્યાદ્ ભ્રાતરં રક્ષસાં વરમ્
ખરાના મોઢેથી આવા શબ્દો સાંભળી, એ ખુશ થઈ ગઈ અને મૂર્ખાઈથી ફરી એકવાર પોતાના ભાઈ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ની પ્રશંસા કરવા લાગી.
તયા પરુષિતઃ પૂર્વં પુનરેવ પ્રશંસિતઃ। અબ્રવીદ્ દૂષણં નામ ખરઃ સેનાપતિં તદા
પહેલાં એણે કઠોર શબ્દો કહ્યા હતા, હવે ફરી પ્રશંસા કરી; ત્યારે ખરા એ પોતાના સેનાપતિ દુષણને કહ્યું.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ મમ ચિત્તાનુવર્તિનામ્। રક્ષસાં ભીમવેગાનાં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્
મારા ચિત્તને અનુસરતા, યુદ્ધમાં અડગ અને ભયાનક ગતિ ધરાવતા ચૌદ હજાર રાક્ષસો છે.
નીલજીમૂતવર્ણાનાં લોકહિંસાવિહારિણામ્। સર્વોદ્યોગમુદીર્ણાનાં રક્ષસાં સૌમ્ય કારય
જે વરસાદના વાદળ જેવા કાળા છે, દુનિયાને હાનિ પહોંચાડે છે અને સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે—હે સૌમ્ય, એ બધા રાક્ષસોને એકઠા કર.
ઉપસ્થાપય મે ક્ષિપ્રં રથં સૌમ્ય ધનૂંષિ ચ। શરાંશ્ચ ચિત્રાન્ ખડ્ગાંશ્ચ શક્તીશ્ચ વિવિધાઃ શિતાઃ
હે સૌમ્ય, તું તરત જ મારું રથ, ધનુષ્ય, વિવિધ તીરો, ખડગો અને તીક્ષ્ણ શક્તિઓ લાવી દે.
અગ્રે નિર્યાતુમિચ્છામિ પૌલસ્ત્યાનાં મહાત્મનામ્। વધાર્થં દુર્વિનીતસ્ય રામસ્ય રણકોવિદ
હું ઇચ્છું છું કે હું આગળ જઈને, મહાન આત્માવાળા પૌલસ્ત્યો સાથે, યુદ્ધકુશળ અને દુશ્મન રામના વિનાશ માટે આગળ વધું.
ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય સૂર્યવર્ણં મહારથમ્। સદશ્વૈઃ શબલૈર્યુક્તમાચચક્ષેઽથ દૂષણઃ
એવું કહેતા, દુષણે તેના માટે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલો મહારથ તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો.
તં મેરુશિખરાકારં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્। હેમચક્રમસમ્બાધં વૈદૂર્યમયકૂબરમ્
એ રથ મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો, શુદ્ધ સોનાથી શોભાયમાન, સોનાના ચકરોથી ભરેલો અને વૈદૂર્યમણિથી બનેલા યોકથી શોભતો હતો.
મત્સ્યૈઃ પુષ્પૈર્દ્રુમૈઃ શૈલૈશ્ચન્દ્રસૂર્યૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ। માઙ્ગલ્યૈઃ પક્ષિસઙ્ઘૈશ્ચ તારાભિશ્ચ સમાવૃતમ્
એ રથ માછલીઓ, ફૂલો, વૃક્ષો, પર્વતો, સોનાના ચાંદ અને સૂર્ય, શુભ પંખીઓના ઝુંડ અને તારાઓના ચિત્રોથી ઢંકાયેલો હતો.
ધ્વજનિસ્ત્રિંશસમ્પન્નં કિંકિણીવરભૂષિતમ્। સદશ્વયુક્તં સોઽમર્ષાદારુરોહ ખરસ્તદા
એ રથ ધ્વજ, તલવાર અને ઉત્તમ ઘંટીઓથી શોભાયમાન, સદા ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલો હતો; ખરા ગુસ્સામાં એ રથ પર ચઢ્યો.
ખરસ્તુ તન્મહત્સૈન્યં રથચર્માયુધધ્વજમ્। નિર્યાતેત્યબ્રવીત્ પ્રેક્ષ્ય દૂષણઃ સર્વરાક્ષસાન્
ખરાએ એ મહાન સેના, જેમાં રથ, બચ્ચા, શસ્ત્રો અને ધ્વજ હતા, જોઈને દુષણને કહ્યું: 'બધા રાક્ષસો આગળ વધો!'
તતસ્તદ્ રાક્ષસં સૈન્યં ઘોરચર્માયુધધ્વજમ્। નિર્જગામ જનસ્થાનાન્મહાનાદં મહાજવમ્
પછી એ ભયાનક બચ્ચા, શસ્ત્રો અને ધ્વજોથી સજ્જ રાક્ષસોની સેના, જનસ્થાનમાંથી ભયાનક ગર્જના કરતી અને ઝડપથી આગળ વધી.
મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલૈઃ સુતીક્ષ્ણૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ। ખડ્ગૈશ્ચક્રૈશ્ચ હસ્તસ્થૈર્ભ્રાજમાનૈઃ સતોમરૈઃ
મુદગર, ભાલા, ત્રિશૂળ, તીક્ષ્ણ કુહાડા, તલવાર અને ચક્ર હાથમાં લઈને, ગદા અને તોમરા સાથે તેજસ્વી રાક્ષસો હતા.
શક્તિભિઃ પરિઘૈર્ઘોરૈરતિમાત્રૈશ્ચ કાર્મુકૈઃ। ગદાસિમુસલૈર્વજ્રૈર્ગૃહીતૈર્ભીમદર્શનૈઃ
શક્તિ, ભયાનક લોખંડના દંડ, વિશાળ ધનુષ, ગદા, તલવાર, મુસળ અને વજ્ર જેવા ભયાનક શસ્ત્રો ધારણ કરનાર રાક્ષસો હતા.
રાક્ષસાનાં સુઘોરાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ। નિર્યાતાનિ જનસ્થાનાત્ ખરચિત્તાનુવર્તિનામ્
ખરાની આજ્ઞાને માનનારા, ભયાનક ચૌદ હજાર રાક્ષસો જનસ્થાનમાંથી બહાર પડ્યા.
તાંસ્તુ નિર્ધાવતો દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાન્ ભીમદર્શનાન્। ખરસ્યાથ રથઃ કિંચિજ્જગામ તદનન્તરમ્
એ ભયાનક દેખાતા રાક્ષસો દોડતા જોઈ, પછી ખરા નો રથ થોડો પાછળથી આગળ વધ્યો.
સંચોદિતો રથઃ શીઘ્રં ખરસ્ય રિપુઘાતિનઃ। શબ્દેનાપૂરયામાસ દિશઃ સપ્રદિશસ્તથા
ખરાનો દુશ્મનોનો વિનાશ કરનાર રથ, પ્રેરણા મળતાં જ, ઝડપથી ધ્વનિથી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ ભરી દીધા.
પ્રવૃદ્ધમન્યુસ્તુ ખરઃ ખરસ્વરો રિપોર્વધાર્થં ત્વરિતો યથાન્તકઃ। અચૂચુદત્ સારથિમુન્નદન્ પુન- ર્મહાબલો મેઘ ઇવાશ્મવર્ષવાન્
ખરાનો ક્રોધ વધ્યો હતો, અવાજ પણ ભયાનક હતો; દુશ્મનના વિનાશ માટે તે યમરાજ જેવો ઉતાવળે હતો. એણે ફરી ગર્જના કરી ને રથચાલકને ઉત્સાહ આપ્યો, જાણે મેઘ ગર્જના કરીને પથ્થર વરસાવે.
thumb|ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રીસમો સર્ગ.
તત્પ્રયાતં બલં ઘોરમશિવં શોણિતોદકમ્। અભ્યવર્ષન્મહાઘોરસ્તુમુલો ગર્દભારુણઃ
જ્યારે એ ભયાનક અને અશુભ સેના બહાર પડી, ત્યારે ગધેડાની જેમ લાલ રંગનું ભયાનક અને ગર્જનાભર્યું લોહીનું વરસાદ એમના પર પડ્યું.
નિપેતુસ્તુરગાસ્તસ્ય રથયુક્તા મહાજવાઃ। સમે પુષ્પચિતે દેશે રાજમાર્ગે યદૃચ્છયા
એ રથ સાથે જોડાયેલા ઝડપી ઘોડા, ફૂલોથી છવાયેલા રાજમાર્ગ પર, અચાનક પડી ગયા.
શ્યામં રુધિરપર્યન્તં બભૂવ પરિવેષણમ્। અલાતચક્રપ્રતિમં પ્રતિગૃહ્ય દિવાકરમ્
સૂર્યની આસપાસ, અગ્નિચક્ર જેવું, કાળાં અને લોહી જેવા લાલ રંગનું વર્તુળ દેખાયું.
તતો ધ્વજમુપાગમ્ય હેમદણ્ડં સમુચ્છ્રિતમ્। સમાક્રમ્ય મહાકાયસ્તસ્થૌ ગૃધ્રઃ સુદારુણઃ
પછી, ઊંચા સોનાના ધ્વજ પાસે, મોટું અને ભયાનક ગૃધ્ર આવીને એ ધ્વજ પર બેઠું.
જનસ્થાનસમીપે ચ સમાક્રમ્ય ખરસ્વનાઃ। વિસ્વરાન્ વિવિધાન્ નાદાન્ માંસાદા મૃગપક્ષિણઃ
જનસ્થાનની નજીક, માંસખોર જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ ખરા જેવી ભયાનક અવાજો સાથે આવીને અનેક પ્રકારના ડરાવના અવાજો કરવા લાગ્યા.
વ્યાજહ્રુરભિદીપ્તાયાં દિશિ વૈ ભૈરવસ્વનમ્। અશિવં યાતુધાનાનાં શિવા ઘોરા મહાસ્વનાઃ
તે પ્રજ્વલિત દિશામાં, ભયાનક અને ભયપ્રદ યાતુધાનોએ, ભયાનક અવાજો કર્યા, જે સુખદ પણ ડરાવનાં લાગતા હતા.
પ્રભિન્નગજસંકાશાસ્તોયશોણિતધારિણઃ। આકાશં તદનાકાશં ચક્રુર્ભીમામ્બુવાહકાઃ
વિશાળ વાદળો, ફાટેલા હાથી જેવી દેખાતી અને લોહી-પાણીની ધારા ધરાવતી, આકાશ પર છવાઈ ગઈ જેથી આકાશ દેખાતું જ ન હતું.