ઇતિ રામેણ સા પ્રોક્તા રાક્ષસી કામમોહિતા। વિસૃજ્ય રામં સહસા તતો લક્ષ્મણમબ્રવીત્
રામે આવું કહ્યું ત્યારે કામવશ થઈ ગયેલી રાક્ષસી તરત જ રામને છોડીને લક્ષ્મણ પાસે ગઈ.
અસ્ય રૂપસ્ય તે યુક્તા ભાર્યાહં વરવર્ણિની। મયા સહ સુખં સર્વાન્ દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
હે સુંદર, હું તારી યોગ્ય પત્ની છું. મારી સાથે તું દંડકવનમાં આનંદથી ફરતો રહીશ.
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રી રાક્ષસ્યા વાક્યકોવિદઃ। તતઃ શૂર્પનખીં સ્મિત્વા લક્ષ્મણો યુક્તમબ્રવીત્
રાક્ષસીએ આવું કહ્યું ત્યારે વાણીમાં નિપુણ સૌમિત્ર લક્ષ્મણે સ્મિત કરીને શૂર્પણખાને યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો.
કથં દાસસ્ય મે દાસી ભાર્યા ભવિતુમિચ્છસિ। સોઽહમાર્યેણ પરવાન્ ભ્રાત્રા કમલવર્ણિનિ
હે કમળ જેવા વર્ણવાળી, હું તો ભાઈનો આદેશ પાળતો દાસ છું, તો તું કેમ મારી પત્ની બનવા ઈચ્છે છે?
સમૃદ્ધાર્થસ્ય સિદ્ધાર્થા મુદિતામલવર્ણિની। આર્યસ્ય ત્વં વિશાલાક્ષિ ભાર્યા ભવ યવીયસી
વિશાળ નેત્રવાળી, તું મારા આર્ય ભાઈની, જે ધનવાન, સફળ અને આનંદી છે, તેની યુવાન પત્ની બન.
એતાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। ભાર્યાં વૃદ્ધાં પરિત્યજ્ય ત્વામેવૈષ ભજિષ્યતિ
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને છોડીને એ ચોક્કસ તને જ પસંદ કરશે.
કો હિ રૂપમિદં શ્રેષ્ઠં સંત્યજ્ય વરવર્ણિનિ। માનુષીષુ વરારોહે કુર્યાદ્ ભાવં વિચક્ષણઃ
હે સુંદર વર્ણવાળી, સમજદાર માણસો સ્ત્રીઓમાં આવું શ્રેષ્ઠ રૂપ છોડી બીજાને પસંદ કરે એવું કોણ કરે?
ઇતિ સા લક્ષ્મણેનોક્તા કરાલા નિર્ણતોદરી। મન્યતે તદ્વચઃ સત્યં પરિહાસાવિચક્ષણા
લક્ષ્મણે આવું કહ્યું ત્યારે એ ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી, સમજશક્તિ વિનાની રાક્ષસી એના શબ્દોને સાચા માની બેઠી.
સા રામં પર્ણશાલાયામુપવિષ્ટં પરંતપમ્। સીતયા સહ દુર્ધર્ષમબ્રવીત્ કામમોહિતા
કામવશ થઈ, એ દુશ્મનોને હરાવનાર રામ પાસે પર્ણકુટીમાં ગઈ, જ્યાં સીતાજી પણ બેઠી હતી.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। વૃદ્ધાં ભાર્યામવષ્ટભ્ય ન માં ત્વં બહુ મન્યસે
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને તું ચોંટાડી રાખી છે, એટલે મને તું મહત્વ આપતો નથી.
અદ્યેમાં ભક્ષયિષ્યામિ પશ્યતસ્તવ માનુષીમ્। ત્વયા સહ ચરિષ્યામિ નિઃસપત્ના યથાસુખમ્
આજે હું તારી સામે જ આ માનવી સ્ત્રીને ભક્ષી જઇશ અને પછી નિઃસહપત્ની બની તારી સાથે મનમોજી ફરતી રહીશ.
ઇત્યુક્ત્વા મૃગશાવાક્ષીમલાતસદૃશેક્ષણા। અભ્યગચ્છત્ સુસંક્રુદ્ધા મહોલ્કા રોહિણીમિવ
આવી વાત કહી, હરણકાંઈ જેવી આંખો અને લતા જેવી દૃષ્ટિ ધરાવતી એ રાક્ષસી ભારે ગુસ્સાથી રોહિણી તરફ દહકતી અગ્નિ જેવી દોડી ગઈ.
ક્રૂરૈરનાર્યૈઃ સૌમિત્રે પરિહાસઃ કથંચન। ન કાર્યઃ પશ્ય વૈદેહીં કથંચિત્ સૌમ્ય જીવતીમ્
હે સૌમિત્ર, ક્રૂર અને દુષ્ટ લોકો સાથે ક્યારેય મજાક કરવી નહીં. હે સૌમ્ય, જોઈ લે કે વૈદેહી કોઈ રીતે જીવતી રહે.
ઇમાં વિરૂપામસતીમતિમત્તાં મહોદરીમ્। રાક્ષસીં પુરુષવ્યાઘ્ર વિરૂપયિતુમર્હસિ
હે પુરુષશાર્દૂલ, આ કુરુપ, દુષ્ટ, ઉગ્ર અને મોટું પેટ ધરાવતી રાક્ષસીનું રૂપ બગાડવું જોઈએ.
ઇત્યુક્તો લક્ષ્મણસ્તસ્યાઃ ક્રુદ્ધો રામસ્ય પશ્યતઃ। ઉદ્ધૃત્ય ખડ્ગં ચિચ્છેદ કર્ણનાસે મહાબલઃ
એવું સાંભળીને, મહાબળવાન લક્ષ્મણે ગુસ્સે થઈ, રામની નજર સામે જ તલવાર કાઢી અને શૂર્પણખાની કાન અને નાક કાપી નાખ્યા.
નિકૃત્તકર્ણનાસા તુ વિસ્વરં સા વિનદ્ય ચ। યથાગતં પ્રદુદ્રાવ ઘોરા શૂર્પણખા વનમ્
કાન અને નાક કપાઈ ગયા પછી, ભયાનક શૂર્પણખાએ વિકૃત અવાજે ચીસો પાડી અને જે રસ્તે આવી હતી, એ જ રસ્તે જંગલમાં ભાગી ગઈ.
સા વિરૂપા મહાઘોરા રાક્ષસી શોણિતોક્ષિતા। નનાદ વિવિધાન્ નાદાન્ યથા પ્રાવૃષિ તોયદઃ
એ રાક્ષસી હવે વિકૃત, ભયાનક અને લોહીથી લથપથ થઈ ગઈ હતી; એ અનેક પ્રકારના ભયાનક અવાજો સાથે દહાડવા લાગી, જાણે ચોમાસામાં મેઘ ગર્જે.
સા વિક્ષરન્તી રુધિરં બહુધા ઘોરદર્શના। પ્રગૃહ્ય બાહૂ ગર્જન્તી પ્રવિવેશ મહાવનમ્
એ ભયાનક દેખાવાળી, અનેક રીતે લોહી વહાવતી, હાથ પકડીને ગર્જના કરતી શૂર્પણખા મોટાં જંગલમાં ઘૂસી ગઈ.
તતસ્તુ સા રાક્ષસસઙ્ઘસંવૃતં ખરં જનસ્થાનગતં વિરૂપિતા। ઉપેત્ય તં ભ્રાતરમુગ્રતેજસં પપાત ભૂમૌ ગગનાદ્ યથાશનિઃ
પછી એ વિકૃત શૂર્પણખા, જનસ્થાનમાં રાક્ષસોની ભીડથી ઘેરાયેલા અને ભયાનક તેજ ધરાવતા પોતાના ભાઈ ખરા પાસે પહોંચી અને જાણે આકાશમાંથી વીજળી પડતી હોય તેમ જમીન પર પડી ગઈ.
તતઃ સભાર્યં ભયમોહમૂર્ચ્છિતા સલક્ષ્મણં રાઘવમાગતં વનમ્। વિરૂપણં ચાત્મનિ શોણિતોક્ષિતા શશંસ સર્વં ભગિની ખરસ્ય સા
લોહીથી લથપથ, સ્વરૂપે વિકૃત અને ભયથી, ભ્રમથી તથા બેહોશ થઈ, એ ખરા પાસે પોતાની બહેન તરીકે બધું કહી દીધું—રામ, તેમની પત્ની અને લક્ષ્મણ જંગલમાં આવ્યા છે અને પોતે કેવી રીતે વિકૃત થઈ ગઈ છે.
thumb|એકોનવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકોનવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ઓગણીસમો સર્ગ સાંભળો.
તાં તથા પતિતાં દૃષ્ટ્વા વિરૂપાં શોણિતોક્ષિતામ્। ભગિનીં ક્રોધસંતપ્તઃ ખરઃ પપ્રચ્છ રાક્ષસઃ
પછી ખરા રાક્ષસે પોતાની બહેનને આવી રીતે પડી, વિકૃત અને લોહીથી લથપથ જોઈ, ગુસ્સાથી ભરાઈને એને પૂછ્યું.
ઉત્તિષ્ઠ તાવદાખ્યાહિ પ્રમોહં જહિ સમ્ભ્રમમ્। વ્યક્તમાખ્યાહિ કેન ત્વમેવંરૂપા વિરૂપિતા
ઉઠ, હવે મને સાચું કહો, ભય અને મૂર્છા છોડો; સ્પષ્ટ કહો કે તને આવું કોણે કર્યું છે.
કઃ કૃષ્ણસર્પમાસીનમાશીવિષમનાગસમ્। તુદત્યભિસમાપન્નમઙ્ગુલ્યગ્રેણ લીલયા
કોણ છે જે કાળી સાપની સાથે રમતો હોય અને એ coiled (ગૂંચવાયેલા) ઝેરી સાપને મજા-મજા માં આંગળીથી સ્પર્શ કરે છે?
કાલપાશં સમાસજ્ય કણ્ઠે મોહાન્ન બુધ્યતે। યસ્ત્વામદ્ય સમાસાદ્ય પીતવાન્ વિષમુત્તમમ્
કોણ છે જે મૃત્યુનો ફાંસો ગળે પડ્યો હોવા છતાં મૂર્ખાઈથી સમજતો નથી અને આજે તને મળીને જાણે જહેર પી જાય છે?
બલવિક્રમસમ્પન્ના કામગા કામરૂપિણી। ઇમામવસ્થાં નીતા ત્વં કેનાન્તકસમાગતા
તને તો બળ અને પરાક્રમ છે, જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં જઈ શકે છે, જે રૂપ ઇચ્છો એ ધારણ કરી શકે છે—તો પછી તને આ હાલતમાં કોણ લાવ્યું? જાણે તું મૃત્યુને જ મળી ગઈ હોય.
દેવગન્ધર્વભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્। કોઽયમેવં મહાવીર્યસ્ત્વાં વિરૂપાં ચકાર હ
દેવ, ગંધર્વ, ભૂત કે મહાન ઋષિઓમાં એવો મહાબળવાન કોણ છે, જે તને આવું વિકૃત કરી શકે?
નહિ પશ્યામ્યહં લોકે યઃ કુર્યાન્મમ વિપ્રિયમ્। અમરેષુ સહસ્રાક્ષં મહેન્દ્રં પાકશાસનમ્
હું તો દુનિયામાં કોઈને આવું દુઃખ આપવાની હિંમત રાખે છે એવું માનતો જ નથી—even અમર દેવોમાં પણ નહીં, કે ઇન્દ્ર પકડધારી મહેન્દ્રમાં પણ નહીં.
અદ્યાહં માર્ગણૈઃ પ્રાણાનાદાસ્યે જીવિતાન્તગૈઃ। સલિલે ક્ષીરમાસક્તં નિષ્પિબન્નિવ સારસઃ
આજે હું મારા બાણોથી એની જીવલેણ અંત લાવી દઈશ, જેમ હંસ પાણીમાંથી દૂધ પી જાય છે એમ.
નિહતસ્ય મયા સંખ્યે શરસંકૃત્તમર્મણઃ। સફેનં રુધિરં કસ્ય મેદિની પાતુમિચ્છતિ
મારા બાણોથી યુદ્ધમાં જેના શરીરના મુખ્ય અંગો કાપી નાખવામાં આવશે, એનું ફેનાવતું લોહી પૃથ્વી પીવા ઇચ્છશે—એવો કોણ છે?