વિકૃતા ચ વિરૂપા ચ ન સેયં સદૃશી તવ। અહમેવાનુરૂપા તે ભાર્યારૂપેણ પશ્ય મામ્
આ તો વિકૃત અને કુરુપ છે, તારી લાયક નથી. હું જ તારી યોગ્ય પત્ની છું—મને એ રીતે જોઈને સ્વીકાર.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। અનેન સહ તે ભ્રાત્રા ભક્ષયિષ્યામિ માનુષીમ્
આ કુરુપ, દુષ્ટ, ભયાનક અને પાતળી સ્ત્રીને, તારા ભાઈ સાથે, હું ભક્ષણ કરીશ.
તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાણિ વનાનિ વિવિધાનિ ચ। પશ્યન્ સહ મયા કામી દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
પછી તું મારી સાથે ઈચ્છાથી દંડકવનમાં ફરશે, પહાડોની ટોચો અને અનેક વન જોવા મળશે.
ઇત્યેવમુક્તઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રહસ્ય મદિરેક્ષણામ્। ઇદં વચનમારેભે વક્તું વાક્યવિશારદઃ
આવી રીતે કહેતાં, કાકુત્સ્થ રામે, મદમસ્ત આંખોવાળી સ્ત્રી પર હસી, વાતમાં નિપુણતાથી જવાબ આપવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઢારમો અધ્યાય સાંભળો.
તાં તુ શૂર્પણખાં રામઃ કામપાશાવપાશિતામ્। સ્વેચ્છયા શ્લક્ષ્ણયા વાચા સ્મિતપૂર્વમથાબ્રવીત્
પછી રામે, કામના બંધનમાં બંધાયેલી શૂર્પણખાને, પોતાની ઇચ્છાથી, હળવી અને મીઠી વાણીમાં, સ્મિત સાથે કહ્યું.
કૃતદારોઽસ્મિ ભવતિ ભાર્યેયં દયિતા મમ। ત્વદ્વિધાનાં તુ નારીણાં સુદુઃખા સસપત્નતા
હું તો પહેલેથી જ લગ્ન કરેલો છું અને આ સ્ત્રી મારી પ્રિય પત્ની છે. તમારી જેવી સ્ત્રીઓ માટે સહપત્ની હોવું બહુ દુઃખદાયી હોય છે.
અનુજસ્ત્વેષ મે ભ્રાતા શીલવાન્ પ્રિયદર્શનઃ। શ્રીમાનકૃતદારશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
પણ આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે સજ્જન, સૌમ્ય અને સુંદર છે, અને હજુ સુધી લગ્ન કર્યા નથી.
અપૂર્વી ભાર્યયા ચાર્થી તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ। અનુરૂપશ્ચ તે ભર્તા રૂપસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
લક્ષ્મણ યુવાન છે, સુંદર છે અને પહેલીવાર જીવનસાથી શોધી રહ્યો છે. તે તમારો રૂપ જોઈને તમારો યોગ્ય પતિ બનશે.
એનં ભજ વિશાલાક્ષિ ભર્તારં ભ્રાતરં મમ। અસપત્ના વરારોહે મેરુમર્કપ્રભા યથા
વિશાળ નેત્રવાળી, મારા ભાઈ લક્ષ્મણને પતિ રૂપે સ્વીકારો. હે સુંદર કટિવાળી, એના સાથે તમારે સહપત્નીનું દુઃખ પણ નહીં રહે, જેમ મેરુ પર્વત પર સૂર્યની કિરણો એકલી જ ચમકે છે.
ઇતિ રામેણ સા પ્રોક્તા રાક્ષસી કામમોહિતા। વિસૃજ્ય રામં સહસા તતો લક્ષ્મણમબ્રવીત્
રામે આવું કહ્યું ત્યારે કામવશ થઈ ગયેલી રાક્ષસી તરત જ રામને છોડીને લક્ષ્મણ પાસે ગઈ.
અસ્ય રૂપસ્ય તે યુક્તા ભાર્યાહં વરવર્ણિની। મયા સહ સુખં સર્વાન્ દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
હે સુંદર, હું તારી યોગ્ય પત્ની છું. મારી સાથે તું દંડકવનમાં આનંદથી ફરતો રહીશ.
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રી રાક્ષસ્યા વાક્યકોવિદઃ। તતઃ શૂર્પનખીં સ્મિત્વા લક્ષ્મણો યુક્તમબ્રવીત્
રાક્ષસીએ આવું કહ્યું ત્યારે વાણીમાં નિપુણ સૌમિત્ર લક્ષ્મણે સ્મિત કરીને શૂર્પણખાને યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો.
કથં દાસસ્ય મે દાસી ભાર્યા ભવિતુમિચ્છસિ। સોઽહમાર્યેણ પરવાન્ ભ્રાત્રા કમલવર્ણિનિ
હે કમળ જેવા વર્ણવાળી, હું તો ભાઈનો આદેશ પાળતો દાસ છું, તો તું કેમ મારી પત્ની બનવા ઈચ્છે છે?
સમૃદ્ધાર્થસ્ય સિદ્ધાર્થા મુદિતામલવર્ણિની। આર્યસ્ય ત્વં વિશાલાક્ષિ ભાર્યા ભવ યવીયસી
વિશાળ નેત્રવાળી, તું મારા આર્ય ભાઈની, જે ધનવાન, સફળ અને આનંદી છે, તેની યુવાન પત્ની બન.
એતાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। ભાર્યાં વૃદ્ધાં પરિત્યજ્ય ત્વામેવૈષ ભજિષ્યતિ
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને છોડીને એ ચોક્કસ તને જ પસંદ કરશે.
કો હિ રૂપમિદં શ્રેષ્ઠં સંત્યજ્ય વરવર્ણિનિ। માનુષીષુ વરારોહે કુર્યાદ્ ભાવં વિચક્ષણઃ
હે સુંદર વર્ણવાળી, સમજદાર માણસો સ્ત્રીઓમાં આવું શ્રેષ્ઠ રૂપ છોડી બીજાને પસંદ કરે એવું કોણ કરે?
ઇતિ સા લક્ષ્મણેનોક્તા કરાલા નિર્ણતોદરી। મન્યતે તદ્વચઃ સત્યં પરિહાસાવિચક્ષણા
લક્ષ્મણે આવું કહ્યું ત્યારે એ ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી, સમજશક્તિ વિનાની રાક્ષસી એના શબ્દોને સાચા માની બેઠી.
સા રામં પર્ણશાલાયામુપવિષ્ટં પરંતપમ્। સીતયા સહ દુર્ધર્ષમબ્રવીત્ કામમોહિતા
કામવશ થઈ, એ દુશ્મનોને હરાવનાર રામ પાસે પર્ણકુટીમાં ગઈ, જ્યાં સીતાજી પણ બેઠી હતી.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। વૃદ્ધાં ભાર્યામવષ્ટભ્ય ન માં ત્વં બહુ મન્યસે
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને તું ચોંટાડી રાખી છે, એટલે મને તું મહત્વ આપતો નથી.
અદ્યેમાં ભક્ષયિષ્યામિ પશ્યતસ્તવ માનુષીમ્। ત્વયા સહ ચરિષ્યામિ નિઃસપત્ના યથાસુખમ્
આજે હું તારી સામે જ આ માનવી સ્ત્રીને ભક્ષી જઇશ અને પછી નિઃસહપત્ની બની તારી સાથે મનમોજી ફરતી રહીશ.
ઇત્યુક્ત્વા મૃગશાવાક્ષીમલાતસદૃશેક્ષણા। અભ્યગચ્છત્ સુસંક્રુદ્ધા મહોલ્કા રોહિણીમિવ
આવી વાત કહી, હરણકાંઈ જેવી આંખો અને લતા જેવી દૃષ્ટિ ધરાવતી એ રાક્ષસી ભારે ગુસ્સાથી રોહિણી તરફ દહકતી અગ્નિ જેવી દોડી ગઈ.
ક્રૂરૈરનાર્યૈઃ સૌમિત્રે પરિહાસઃ કથંચન। ન કાર્યઃ પશ્ય વૈદેહીં કથંચિત્ સૌમ્ય જીવતીમ્
હે સૌમિત્ર, ક્રૂર અને દુષ્ટ લોકો સાથે ક્યારેય મજાક કરવી નહીં. હે સૌમ્ય, જોઈ લે કે વૈદેહી કોઈ રીતે જીવતી રહે.
ઇમાં વિરૂપામસતીમતિમત્તાં મહોદરીમ્। રાક્ષસીં પુરુષવ્યાઘ્ર વિરૂપયિતુમર્હસિ
હે પુરુષશાર્દૂલ, આ કુરુપ, દુષ્ટ, ઉગ્ર અને મોટું પેટ ધરાવતી રાક્ષસીનું રૂપ બગાડવું જોઈએ.
ઇત્યુક્તો લક્ષ્મણસ્તસ્યાઃ ક્રુદ્ધો રામસ્ય પશ્યતઃ। ઉદ્ધૃત્ય ખડ્ગં ચિચ્છેદ કર્ણનાસે મહાબલઃ
એવું સાંભળીને, મહાબળવાન લક્ષ્મણે ગુસ્સે થઈ, રામની નજર સામે જ તલવાર કાઢી અને શૂર્પણખાની કાન અને નાક કાપી નાખ્યા.
નિકૃત્તકર્ણનાસા તુ વિસ્વરં સા વિનદ્ય ચ। યથાગતં પ્રદુદ્રાવ ઘોરા શૂર્પણખા વનમ્
કાન અને નાક કપાઈ ગયા પછી, ભયાનક શૂર્પણખાએ વિકૃત અવાજે ચીસો પાડી અને જે રસ્તે આવી હતી, એ જ રસ્તે જંગલમાં ભાગી ગઈ.
સા વિરૂપા મહાઘોરા રાક્ષસી શોણિતોક્ષિતા। નનાદ વિવિધાન્ નાદાન્ યથા પ્રાવૃષિ તોયદઃ
એ રાક્ષસી હવે વિકૃત, ભયાનક અને લોહીથી લથપથ થઈ ગઈ હતી; એ અનેક પ્રકારના ભયાનક અવાજો સાથે દહાડવા લાગી, જાણે ચોમાસામાં મેઘ ગર્જે.
સા વિક્ષરન્તી રુધિરં બહુધા ઘોરદર્શના। પ્રગૃહ્ય બાહૂ ગર્જન્તી પ્રવિવેશ મહાવનમ્
એ ભયાનક દેખાવાળી, અનેક રીતે લોહી વહાવતી, હાથ પકડીને ગર્જના કરતી શૂર્પણખા મોટાં જંગલમાં ઘૂસી ગઈ.
તતસ્તુ સા રાક્ષસસઙ્ઘસંવૃતં ખરં જનસ્થાનગતં વિરૂપિતા। ઉપેત્ય તં ભ્રાતરમુગ્રતેજસં પપાત ભૂમૌ ગગનાદ્ યથાશનિઃ
પછી એ વિકૃત શૂર્પણખા, જનસ્થાનમાં રાક્ષસોની ભીડથી ઘેરાયેલા અને ભયાનક તેજ ધરાવતા પોતાના ભાઈ ખરા પાસે પહોંચી અને જાણે આકાશમાંથી વીજળી પડતી હોય તેમ જમીન પર પડી ગઈ.
તતઃ સભાર્યં ભયમોહમૂર્ચ્છિતા સલક્ષ્મણં રાઘવમાગતં વનમ્। વિરૂપણં ચાત્મનિ શોણિતોક્ષિતા શશંસ સર્વં ભગિની ખરસ્ય સા
લોહીથી લથપથ, સ્વરૂપે વિકૃત અને ભયથી, ભ્રમથી તથા બેહોશ થઈ, એ ખરા પાસે પોતાની બહેન તરીકે બધું કહી દીધું—રામ, તેમની પત્ની અને લક્ષ્મણ જંગલમાં આવ્યા છે અને પોતે કેવી રીતે વિકૃત થઈ ગઈ છે.