આસીદ્ દશરથો નામ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ। તસ્યાહમગ્રજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ
દશરથ નામના એક મહાન રાજા હતા, જેમનું શૌર્ય દેવો જેટલું હતું. હું તેમનો મોટો પુત્ર છું, લોકો મને રામ નામે ઓળખે છે.
ભ્રાતાયં લક્ષ્મણો નામ યવીયાન્ મામનુવ્રતઃ। ઇયં ભાર્યા ચ વૈદેહી મમ સીતેતિ વિશ્રુતા
આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે મારી સેવા કરે છે. અને આ મારી પત્ની છે, વૈદેહી, જેને લોકો સીતા તરીકે ઓળખે છે.
ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છામિ કસ્ય ત્વં કાસિ કસ્ય વા। ત્વં હિ તાવન્મનોજ્ઞાઙ્ગી રાક્ષસી પ્રતિભાસિ મે
પણ હવે હું તારી જાણકારી મેળવવા ઈચ્છું છું—તું કોણ છે, ક્યા ઘરની છે, અને કોની છે? તું દેખાવમાં તો સુંદર છે, પણ મને રાક્ષસી જ લાગે છે.
ઇહ વા કિંનિમિત્તં ત્વમાગતા બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ। સાબ્રવીદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસી મદનાર્દિતા
તારે અહીં આવવાનું સાચું કારણ શું છે? સાચું બોલ. રામના આ શબ્દો સાંભળી, કામથી વ્યાકુળ થયેલી રાક્ષસીએ જવાબ આપ્યો.
શ્રૂયતાં રામ તત્ત્વાર્થં વક્ષ્યામિ વચનં મમ। અહં શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી કામરૂપિણી
રામ, સાચું સાંભળ—હું રાક્ષસી છું, નામ શૂર્પણખા, અને મનગમતી આકાર ધારણ કરી શકું છું.
અરણ્યં વિચરામીદમેકા સર્વભયંકરા। રાવણો નામ મે ભ્રાતા યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ
હું આ જંગલમાં એકલી ફરું છું, બધાને ડરાવનારી છું. રાવણ નામનો મારો ભાઈ છે—કદાચ તારે એનું નામ સાંભળ્યું હશે.
વીરો વિશ્રવસઃ પુત્રો યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ। પ્રવૃદ્ધનિદ્રશ્ચ સદા કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
એ વિશ્વરસનો પુત્ર છે, મહાવીર છે—કદાચ એનું નામ પણ સાંભળ્યું હશે. અને કુંભકર્ણ છે, જે હંમેશા ઊંઘમાં રહે છે અને ખૂબ જ બળવાન છે.
વિભીષણસ્તુ ધર્માત્મા ન તુ રાક્ષસચેષ્ટિતઃ। પ્રખ્યાતવીર્યૌ ચ રણે ભ્રાતરૌ ખરદૂષણૌ
વિભીષણ પણ મારો ભાઈ છે, પણ એ ધર્મી છે, રાક્ષસોની જેમ વર્તતો નથી. મારા બીજા બે ભાઈ ખરા અને દુષણ યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ શૂરવીર છે.
તાનહં સમતિક્રાન્તાં રામ ત્વાપૂર્વદર્શનાત્। સમુપેતાસ્મિ ભાવેન ભર્તારં પુરુષોત્તમમ્
હું એ બધાને છોડીને, રામ, તને પહેલી વાર જોઈને, મનથી તારી પાસે આવી છું—શ્રેષ્ઠ પુરુષને પતિ રૂપે મેળવવા.
અહં પ્રભાવસમ્પન્ના સ્વચ્છન્દબલગામિની। ચિરાય ભવ ભર્તા મે સીતયા કિં કરિષ્યસિ
મારી પાસે શક્તિ છે, હું મનમુકી રીતે ફરું છું. લાંબા સમય સુધી તું જ મારો પતિ બન—સીતા સાથે તારે શું કામ?
વિકૃતા ચ વિરૂપા ચ ન સેયં સદૃશી તવ। અહમેવાનુરૂપા તે ભાર્યારૂપેણ પશ્ય મામ્
આ તો વિકૃત અને કુરુપ છે, તારી લાયક નથી. હું જ તારી યોગ્ય પત્ની છું—મને એ રીતે જોઈને સ્વીકાર.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। અનેન સહ તે ભ્રાત્રા ભક્ષયિષ્યામિ માનુષીમ્
આ કુરુપ, દુષ્ટ, ભયાનક અને પાતળી સ્ત્રીને, તારા ભાઈ સાથે, હું ભક્ષણ કરીશ.
તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાણિ વનાનિ વિવિધાનિ ચ। પશ્યન્ સહ મયા કામી દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
પછી તું મારી સાથે ઈચ્છાથી દંડકવનમાં ફરશે, પહાડોની ટોચો અને અનેક વન જોવા મળશે.
ઇત્યેવમુક્તઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રહસ્ય મદિરેક્ષણામ્। ઇદં વચનમારેભે વક્તું વાક્યવિશારદઃ
આવી રીતે કહેતાં, કાકુત્સ્થ રામે, મદમસ્ત આંખોવાળી સ્ત્રી પર હસી, વાતમાં નિપુણતાથી જવાબ આપવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઢારમો અધ્યાય સાંભળો.
તાં તુ શૂર્પણખાં રામઃ કામપાશાવપાશિતામ્। સ્વેચ્છયા શ્લક્ષ્ણયા વાચા સ્મિતપૂર્વમથાબ્રવીત્
પછી રામે, કામના બંધનમાં બંધાયેલી શૂર્પણખાને, પોતાની ઇચ્છાથી, હળવી અને મીઠી વાણીમાં, સ્મિત સાથે કહ્યું.
કૃતદારોઽસ્મિ ભવતિ ભાર્યેયં દયિતા મમ। ત્વદ્વિધાનાં તુ નારીણાં સુદુઃખા સસપત્નતા
હું તો પહેલેથી જ લગ્ન કરેલો છું અને આ સ્ત્રી મારી પ્રિય પત્ની છે. તમારી જેવી સ્ત્રીઓ માટે સહપત્ની હોવું બહુ દુઃખદાયી હોય છે.
અનુજસ્ત્વેષ મે ભ્રાતા શીલવાન્ પ્રિયદર્શનઃ। શ્રીમાનકૃતદારશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
પણ આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે સજ્જન, સૌમ્ય અને સુંદર છે, અને હજુ સુધી લગ્ન કર્યા નથી.
અપૂર્વી ભાર્યયા ચાર્થી તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ। અનુરૂપશ્ચ તે ભર્તા રૂપસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
લક્ષ્મણ યુવાન છે, સુંદર છે અને પહેલીવાર જીવનસાથી શોધી રહ્યો છે. તે તમારો રૂપ જોઈને તમારો યોગ્ય પતિ બનશે.
એનં ભજ વિશાલાક્ષિ ભર્તારં ભ્રાતરં મમ। અસપત્ના વરારોહે મેરુમર્કપ્રભા યથા
વિશાળ નેત્રવાળી, મારા ભાઈ લક્ષ્મણને પતિ રૂપે સ્વીકારો. હે સુંદર કટિવાળી, એના સાથે તમારે સહપત્નીનું દુઃખ પણ નહીં રહે, જેમ મેરુ પર્વત પર સૂર્યની કિરણો એકલી જ ચમકે છે.
ઇતિ રામેણ સા પ્રોક્તા રાક્ષસી કામમોહિતા। વિસૃજ્ય રામં સહસા તતો લક્ષ્મણમબ્રવીત્
રામે આવું કહ્યું ત્યારે કામવશ થઈ ગયેલી રાક્ષસી તરત જ રામને છોડીને લક્ષ્મણ પાસે ગઈ.
અસ્ય રૂપસ્ય તે યુક્તા ભાર્યાહં વરવર્ણિની। મયા સહ સુખં સર્વાન્ દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
હે સુંદર, હું તારી યોગ્ય પત્ની છું. મારી સાથે તું દંડકવનમાં આનંદથી ફરતો રહીશ.
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રી રાક્ષસ્યા વાક્યકોવિદઃ। તતઃ શૂર્પનખીં સ્મિત્વા લક્ષ્મણો યુક્તમબ્રવીત્
રાક્ષસીએ આવું કહ્યું ત્યારે વાણીમાં નિપુણ સૌમિત્ર લક્ષ્મણે સ્મિત કરીને શૂર્પણખાને યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો.
કથં દાસસ્ય મે દાસી ભાર્યા ભવિતુમિચ્છસિ। સોઽહમાર્યેણ પરવાન્ ભ્રાત્રા કમલવર્ણિનિ
હે કમળ જેવા વર્ણવાળી, હું તો ભાઈનો આદેશ પાળતો દાસ છું, તો તું કેમ મારી પત્ની બનવા ઈચ્છે છે?
સમૃદ્ધાર્થસ્ય સિદ્ધાર્થા મુદિતામલવર્ણિની। આર્યસ્ય ત્વં વિશાલાક્ષિ ભાર્યા ભવ યવીયસી
વિશાળ નેત્રવાળી, તું મારા આર્ય ભાઈની, જે ધનવાન, સફળ અને આનંદી છે, તેની યુવાન પત્ની બન.
એતાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। ભાર્યાં વૃદ્ધાં પરિત્યજ્ય ત્વામેવૈષ ભજિષ્યતિ
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને છોડીને એ ચોક્કસ તને જ પસંદ કરશે.
કો હિ રૂપમિદં શ્રેષ્ઠં સંત્યજ્ય વરવર્ણિનિ। માનુષીષુ વરારોહે કુર્યાદ્ ભાવં વિચક્ષણઃ
હે સુંદર વર્ણવાળી, સમજદાર માણસો સ્ત્રીઓમાં આવું શ્રેષ્ઠ રૂપ છોડી બીજાને પસંદ કરે એવું કોણ કરે?
ઇતિ સા લક્ષ્મણેનોક્તા કરાલા નિર્ણતોદરી। મન્યતે તદ્વચઃ સત્યં પરિહાસાવિચક્ષણા
લક્ષ્મણે આવું કહ્યું ત્યારે એ ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી, સમજશક્તિ વિનાની રાક્ષસી એના શબ્દોને સાચા માની બેઠી.
સા રામં પર્ણશાલાયામુપવિષ્ટં પરંતપમ્। સીતયા સહ દુર્ધર્ષમબ્રવીત્ કામમોહિતા
કામવશ થઈ, એ દુશ્મનોને હરાવનાર રામ પાસે પર્ણકુટીમાં ગઈ, જ્યાં સીતાજી પણ બેઠી હતી.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। વૃદ્ધાં ભાર્યામવષ્ટભ્ય ન માં ત્વં બહુ મન્યસે
આ વૃદ્ધ, કુરુપ, દુષ્ટ અને ભયાનક, મોટું પેટ ધરાવતી પત્નીને તું ચોંટાડી રાખી છે, એટલે મને તું મહત્વ આપતો નથી.