તદાસીનસ્ય રામસ્ય કથાસંસક્તચેતસઃ। તં દેશં રાક્ષસી કાચિદાજગામ યદૃચ્છયા
એ સમયે રામ બેઠા હતા અને તેમની ચિંતામાં વાર્તાલાપમાં લીન હતા, ત્યારે એક રાક્ષસી અચાનક ત્યાં આવી પહોંચી.
સા તુ શૂર્પણખા નામ દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। ભગિની રામમાસાદ્ય દદર્શ ત્રિદશોપમમ્
તેનું નામ શૂર્પણખા હતું, જે દશમુખ રાક્ષસની બહેન હતી. તેણે રામને દેવતાજેવા રૂપાળાં જોઈને નજીક આવી.
દીપ્તાસ્યં ચ મહાબાહું પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્। ગજવિક્રાન્તગમનં જટામણ્ડલધારિણમ્
તેણે રામનું તેજસ્વી ચહેરું, મજબૂત હાથ, કમળપાંખ જેવી લાંબી આંખો, હાથી જેવી ચાલ અને વળયવાળી જટાઓ જોઈ.
સુકુમારં મહાસત્ત્વં પાર્થિવવ્યઞ્જનાન્વિતમ્। રામમિન્દીવરશ્યામં કંદર્પસદૃશપ્રભમ્
તેણે રામને નરમ, પણ મહાન બળવાન, રાજચિહ્નોથી યુક્ત, ઇંદીવરના ફૂલ જેવો શ્યામ અને કામદેવ જેવો તેજસ્વી જોયો.
બભૂવેન્દ્રોપમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસી કામમોહિતા। સુમુખં દુર્મુખી રામં વૃત્તમધ્યં મહોદરી
ઇન્દ્ર સમાન રામને જોઈ રાક્ષસી કામવશ થઈ ગઈ. પોતે ભયાનક મુખવાળી હોવા છતાં, સુંદર મુખવાળા, મધ્યમ દેહવાળા, પણ વિશાળ પેટવાળા રામને જોઈ રહી.
વિશાલાક્ષં વિરૂપાક્ષી સુકેશં તામ્રમૂર્ધજા। પ્રિયરૂપં વિરૂપા સા સુસ્વરં ભૈરવસ્વના
તેના આંખો વિક્રુતિભર્યા, પણ રામની આંખો વિશાળ અને સુંદર. તેના વાળ તાંબાં જેવા, જ્યારે રામના વાળ સુંદર. પોતે વિકૃત, પણ રામ મનોહર. તેની અવાજ મધુર, પણ ભયાનક.
તરુણં દારુણા વૃદ્ધા દક્ષિણં વામભાષિણી। ન્યાયવૃત્તં સુદુર્વૃત્તા પ્રિયમપ્રિયદર્શના
પોતે વૃદ્ધ હોવા છતાં યુવાન, ભયાનક હોવા છતાં મીઠું બોલતી, દુશ્ચરિત્ર હોવા છતાં રામ ન્યાયી, પોતે અપ્રિય દેખાવાળી, પણ રામ સૌમ્ય અને મનોહર.
શરીરજસમાવિષ્ટા રાક્ષસી રામમબ્રવીત્। જટી તાપસવેષેણ સભાર્યઃ શરચાપધૃક્
શરીરલાલસાથી ભરાયેલી રાક્ષસી રામને બોલી: 'તમે જટાવાળા, તપસ્વી વેશમાં, પત્ની સાથે, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર...'
આગતસ્ત્વમિમં દેશં કથં રાક્ષસસેવિતમ્। કિમાગમનકૃત્યં તે તત્ત્વમાખ્યાતુમર્હસિ
તમે આ રાક્ષસોથી ભરેલા પ્રદેશમાં કેમ આવ્યા છો? આવવાનું કારણ શું છે? સાચું કહો.
એવમુક્તસ્તુ રાક્ષસ્યા શૂર્પણખ્યા પરંતપઃ। ઋજુબુદ્ધિતયા સર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
શૂર્પણખા નામની રાક્ષસીના આ પ્રશ્ન પર, શત્રુઓને હરાવનાર રામે સીધી અને નિષ્ઠાવાન રીતે બધું કહેવાનું શરૂ કર્યું.
આસીદ્ દશરથો નામ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ। તસ્યાહમગ્રજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ
દશરથ નામના એક મહાન રાજા હતા, જેમનું શૌર્ય દેવો જેટલું હતું. હું તેમનો મોટો પુત્ર છું, લોકો મને રામ નામે ઓળખે છે.
ભ્રાતાયં લક્ષ્મણો નામ યવીયાન્ મામનુવ્રતઃ। ઇયં ભાર્યા ચ વૈદેહી મમ સીતેતિ વિશ્રુતા
આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે મારી સેવા કરે છે. અને આ મારી પત્ની છે, વૈદેહી, જેને લોકો સીતા તરીકે ઓળખે છે.
ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છામિ કસ્ય ત્વં કાસિ કસ્ય વા। ત્વં હિ તાવન્મનોજ્ઞાઙ્ગી રાક્ષસી પ્રતિભાસિ મે
પણ હવે હું તારી જાણકારી મેળવવા ઈચ્છું છું—તું કોણ છે, ક્યા ઘરની છે, અને કોની છે? તું દેખાવમાં તો સુંદર છે, પણ મને રાક્ષસી જ લાગે છે.
ઇહ વા કિંનિમિત્તં ત્વમાગતા બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ। સાબ્રવીદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસી મદનાર્દિતા
તારે અહીં આવવાનું સાચું કારણ શું છે? સાચું બોલ. રામના આ શબ્દો સાંભળી, કામથી વ્યાકુળ થયેલી રાક્ષસીએ જવાબ આપ્યો.
શ્રૂયતાં રામ તત્ત્વાર્થં વક્ષ્યામિ વચનં મમ। અહં શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી કામરૂપિણી
રામ, સાચું સાંભળ—હું રાક્ષસી છું, નામ શૂર્પણખા, અને મનગમતી આકાર ધારણ કરી શકું છું.
અરણ્યં વિચરામીદમેકા સર્વભયંકરા। રાવણો નામ મે ભ્રાતા યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ
હું આ જંગલમાં એકલી ફરું છું, બધાને ડરાવનારી છું. રાવણ નામનો મારો ભાઈ છે—કદાચ તારે એનું નામ સાંભળ્યું હશે.
વીરો વિશ્રવસઃ પુત્રો યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ। પ્રવૃદ્ધનિદ્રશ્ચ સદા કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
એ વિશ્વરસનો પુત્ર છે, મહાવીર છે—કદાચ એનું નામ પણ સાંભળ્યું હશે. અને કુંભકર્ણ છે, જે હંમેશા ઊંઘમાં રહે છે અને ખૂબ જ બળવાન છે.
વિભીષણસ્તુ ધર્માત્મા ન તુ રાક્ષસચેષ્ટિતઃ। પ્રખ્યાતવીર્યૌ ચ રણે ભ્રાતરૌ ખરદૂષણૌ
વિભીષણ પણ મારો ભાઈ છે, પણ એ ધર્મી છે, રાક્ષસોની જેમ વર્તતો નથી. મારા બીજા બે ભાઈ ખરા અને દુષણ યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ શૂરવીર છે.
તાનહં સમતિક્રાન્તાં રામ ત્વાપૂર્વદર્શનાત્। સમુપેતાસ્મિ ભાવેન ભર્તારં પુરુષોત્તમમ્
હું એ બધાને છોડીને, રામ, તને પહેલી વાર જોઈને, મનથી તારી પાસે આવી છું—શ્રેષ્ઠ પુરુષને પતિ રૂપે મેળવવા.
અહં પ્રભાવસમ્પન્ના સ્વચ્છન્દબલગામિની। ચિરાય ભવ ભર્તા મે સીતયા કિં કરિષ્યસિ
મારી પાસે શક્તિ છે, હું મનમુકી રીતે ફરું છું. લાંબા સમય સુધી તું જ મારો પતિ બન—સીતા સાથે તારે શું કામ?
વિકૃતા ચ વિરૂપા ચ ન સેયં સદૃશી તવ। અહમેવાનુરૂપા તે ભાર્યારૂપેણ પશ્ય મામ્
આ તો વિકૃત અને કુરુપ છે, તારી લાયક નથી. હું જ તારી યોગ્ય પત્ની છું—મને એ રીતે જોઈને સ્વીકાર.
ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્। અનેન સહ તે ભ્રાત્રા ભક્ષયિષ્યામિ માનુષીમ્
આ કુરુપ, દુષ્ટ, ભયાનક અને પાતળી સ્ત્રીને, તારા ભાઈ સાથે, હું ભક્ષણ કરીશ.
તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાણિ વનાનિ વિવિધાનિ ચ। પશ્યન્ સહ મયા કામી દણ્ડકાન્ વિચરિષ્યસિ
પછી તું મારી સાથે ઈચ્છાથી દંડકવનમાં ફરશે, પહાડોની ટોચો અને અનેક વન જોવા મળશે.
ઇત્યેવમુક્તઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રહસ્ય મદિરેક્ષણામ્। ઇદં વચનમારેભે વક્તું વાક્યવિશારદઃ
આવી રીતે કહેતાં, કાકુત્સ્થ રામે, મદમસ્ત આંખોવાળી સ્ત્રી પર હસી, વાતમાં નિપુણતાથી જવાબ આપવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઢારમો અધ્યાય સાંભળો.
તાં તુ શૂર્પણખાં રામઃ કામપાશાવપાશિતામ્। સ્વેચ્છયા શ્લક્ષ્ણયા વાચા સ્મિતપૂર્વમથાબ્રવીત્
પછી રામે, કામના બંધનમાં બંધાયેલી શૂર્પણખાને, પોતાની ઇચ્છાથી, હળવી અને મીઠી વાણીમાં, સ્મિત સાથે કહ્યું.
કૃતદારોઽસ્મિ ભવતિ ભાર્યેયં દયિતા મમ। ત્વદ્વિધાનાં તુ નારીણાં સુદુઃખા સસપત્નતા
હું તો પહેલેથી જ લગ્ન કરેલો છું અને આ સ્ત્રી મારી પ્રિય પત્ની છે. તમારી જેવી સ્ત્રીઓ માટે સહપત્ની હોવું બહુ દુઃખદાયી હોય છે.
અનુજસ્ત્વેષ મે ભ્રાતા શીલવાન્ પ્રિયદર્શનઃ। શ્રીમાનકૃતદારશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
પણ આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે સજ્જન, સૌમ્ય અને સુંદર છે, અને હજુ સુધી લગ્ન કર્યા નથી.
અપૂર્વી ભાર્યયા ચાર્થી તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ। અનુરૂપશ્ચ તે ભર્તા રૂપસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
લક્ષ્મણ યુવાન છે, સુંદર છે અને પહેલીવાર જીવનસાથી શોધી રહ્યો છે. તે તમારો રૂપ જોઈને તમારો યોગ્ય પતિ બનશે.
એનં ભજ વિશાલાક્ષિ ભર્તારં ભ્રાતરં મમ। અસપત્ના વરારોહે મેરુમર્કપ્રભા યથા
વિશાળ નેત્રવાળી, મારા ભાઈ લક્ષ્મણને પતિ રૂપે સ્વીકારો. હે સુંદર કટિવાળી, એના સાથે તમારે સહપત્નીનું દુઃખ પણ નહીં રહે, જેમ મેરુ પર્વત પર સૂર્યની કિરણો એકલી જ ચમકે છે.