કદ્રૂર્નાગસહસ્રં તુ વિજજ્ઞે ધરણીધરાન્। દ્વૌ પુત્રૌ વિનતાયાસ્તુ ગરુડોઽરુણ એવ ચ
કદ્રૂએ હજારો સાપો જન્માવ્યા, જે ધરતીને ધારણ કરતા નાગો છે. વિનતા પાસે બે પુત્રો થયા — એક ગરુડ અને બીજો અરુણ.
તસ્માજ્જાતોઽહમરુણાત્ સમ્પાતિશ્ચ મમાગ્રજઃ। જટાયુરિતિ માં વિદ્ધિ શ્યેનીપુત્રમરિંદમ
હું અરુણનો પુત્ર છું અને સંપાતી મારો મોટો ભાઈ છે. હે શત્રુવિજયી, મને શ્યેનીનો પુત્ર જટાયુ તરીકે ઓળખ.
સોઽહં વાસસહાયસ્તે ભવિષ્યામિ યદીચ્છસિ। ઇદં દુર્ગં હિ કાન્તારં મૃગરાક્ષસસેવિતમ્। સીતાં ચ તાત રક્ષિષ્યે ત્વયિ યાતે સલક્ષ્મણે
જો તું ઇચ્છે તો હું અહીં તારો સાથી બનીને રહીશ, કેમ કે આ જંગલ બહુ કઠિન અને દુશ્મનો તથા રાક્ષસોથી ભરેલું છે. હે પ્રિય, જ્યારે તું અને લક્ષ્મણ જશો ત્યારે હું સીતાનું રક્ષણ કરીશ.
જટાયુષં તુ પ્રતિપૂજ્ય રાઘવો મુદા પરિષ્વજ્ય ચ સંનતોઽભવત્ । પિતુર્હિ શુશ્રાવ સખિત્વમાત્મવા- ઞ્જટાયુષા સંકથિતં પુનઃ પુનઃ
રાઘવએ જટાયુનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું, આનંદથી તેને ભેટી પડ્યો અને નમન કર્યો. કારણ કે તેણે પોતાના પિતાશ્રી પાસેથી વારંવાર જટાયુ સાથેની મૈત્રી વિશે સાંભળ્યું હતું.
સ તત્ર સીતાં પરિદાય મૈથિલીં સહૈવ તેનાતિબલેન પક્ષિણા। જગામ તાં પઞ્ચવટીં સલક્ષ્મણો રિપૂન્ દિધક્ષન્ શલભાનિવાનલઃ
ત્યાં તેણે માઇથિલી સીતાને એ શક્તિશાળી પક્ષી જટાયુના સંભાળે સોંપી, લક્ષ્મણ સાથે પંચવટી તરફ પ્રયાણ કર્યું, દુશ્મનોને ભસ્મ કરવા માટે અગ્નિ જેમ ઉત્સુક હતો.
thumb|સપ્તદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
આપણો સત્તરમો સર્ગ સાંભળો.
કૃતાભિષેકો રામસ્તુ સીતા સૌમિત્રિરેવ ચ। તસ્માદ્ ગોદાવરીતીરાત્ તતો જગ્મુઃ સ્વમાશ્રમમ્
રામે, સીતા અને સૌમિત્રિ સાથે, ગોદાવરીના કિનારે સ્નાન કરી પોતાનાં આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
આશ્રમં તમુપાગમ્ય રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કર્મ પર્ણશાલામુપાગમત્
રાઘવ લક્ષ્મણ સાથે એ આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા, સવારે કરવાના કર્મો કર્યા અને પછી પર્ણશાળામાં પ્રવેશ્યા.
ઉવાસ સુખિતસ્તત્ર પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ। સ રામઃ પર્ણશાલાયામાસીનઃ સહ સીતયા
ત્યાં રામ મહર્ષિઓના સન્માનથી સુખપૂર્વક રહેવા લાગ્યા; પર્ણશાળામાં સીતા સાથે બેઠા.
વિરરાજ મહાબાહુશ્ચિત્રયા ચન્દ્રમા ઇવ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ચકાર વિવિધાઃ કથાઃ
મહાબાહુ રામ ચિત્રચાંદ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો. લક્ષ્મણ ભાઈ સાથે વિવિધ વાતો કરતા બેઠા.
તદાસીનસ્ય રામસ્ય કથાસંસક્તચેતસઃ। તં દેશં રાક્ષસી કાચિદાજગામ યદૃચ્છયા
એ સમયે રામ બેઠા હતા અને તેમની ચિંતામાં વાર્તાલાપમાં લીન હતા, ત્યારે એક રાક્ષસી અચાનક ત્યાં આવી પહોંચી.
સા તુ શૂર્પણખા નામ દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। ભગિની રામમાસાદ્ય દદર્શ ત્રિદશોપમમ્
તેનું નામ શૂર્પણખા હતું, જે દશમુખ રાક્ષસની બહેન હતી. તેણે રામને દેવતાજેવા રૂપાળાં જોઈને નજીક આવી.
દીપ્તાસ્યં ચ મહાબાહું પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્। ગજવિક્રાન્તગમનં જટામણ્ડલધારિણમ્
તેણે રામનું તેજસ્વી ચહેરું, મજબૂત હાથ, કમળપાંખ જેવી લાંબી આંખો, હાથી જેવી ચાલ અને વળયવાળી જટાઓ જોઈ.
સુકુમારં મહાસત્ત્વં પાર્થિવવ્યઞ્જનાન્વિતમ્। રામમિન્દીવરશ્યામં કંદર્પસદૃશપ્રભમ્
તેણે રામને નરમ, પણ મહાન બળવાન, રાજચિહ્નોથી યુક્ત, ઇંદીવરના ફૂલ જેવો શ્યામ અને કામદેવ જેવો તેજસ્વી જોયો.
બભૂવેન્દ્રોપમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસી કામમોહિતા। સુમુખં દુર્મુખી રામં વૃત્તમધ્યં મહોદરી
ઇન્દ્ર સમાન રામને જોઈ રાક્ષસી કામવશ થઈ ગઈ. પોતે ભયાનક મુખવાળી હોવા છતાં, સુંદર મુખવાળા, મધ્યમ દેહવાળા, પણ વિશાળ પેટવાળા રામને જોઈ રહી.
વિશાલાક્ષં વિરૂપાક્ષી સુકેશં તામ્રમૂર્ધજા। પ્રિયરૂપં વિરૂપા સા સુસ્વરં ભૈરવસ્વના
તેના આંખો વિક્રુતિભર્યા, પણ રામની આંખો વિશાળ અને સુંદર. તેના વાળ તાંબાં જેવા, જ્યારે રામના વાળ સુંદર. પોતે વિકૃત, પણ રામ મનોહર. તેની અવાજ મધુર, પણ ભયાનક.
તરુણં દારુણા વૃદ્ધા દક્ષિણં વામભાષિણી। ન્યાયવૃત્તં સુદુર્વૃત્તા પ્રિયમપ્રિયદર્શના
પોતે વૃદ્ધ હોવા છતાં યુવાન, ભયાનક હોવા છતાં મીઠું બોલતી, દુશ્ચરિત્ર હોવા છતાં રામ ન્યાયી, પોતે અપ્રિય દેખાવાળી, પણ રામ સૌમ્ય અને મનોહર.
શરીરજસમાવિષ્ટા રાક્ષસી રામમબ્રવીત્। જટી તાપસવેષેણ સભાર્યઃ શરચાપધૃક્
શરીરલાલસાથી ભરાયેલી રાક્ષસી રામને બોલી: 'તમે જટાવાળા, તપસ્વી વેશમાં, પત્ની સાથે, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર...'
આગતસ્ત્વમિમં દેશં કથં રાક્ષસસેવિતમ્। કિમાગમનકૃત્યં તે તત્ત્વમાખ્યાતુમર્હસિ
તમે આ રાક્ષસોથી ભરેલા પ્રદેશમાં કેમ આવ્યા છો? આવવાનું કારણ શું છે? સાચું કહો.
એવમુક્તસ્તુ રાક્ષસ્યા શૂર્પણખ્યા પરંતપઃ। ઋજુબુદ્ધિતયા સર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
શૂર્પણખા નામની રાક્ષસીના આ પ્રશ્ન પર, શત્રુઓને હરાવનાર રામે સીધી અને નિષ્ઠાવાન રીતે બધું કહેવાનું શરૂ કર્યું.
આસીદ્ દશરથો નામ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ। તસ્યાહમગ્રજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ
દશરથ નામના એક મહાન રાજા હતા, જેમનું શૌર્ય દેવો જેટલું હતું. હું તેમનો મોટો પુત્ર છું, લોકો મને રામ નામે ઓળખે છે.
ભ્રાતાયં લક્ષ્મણો નામ યવીયાન્ મામનુવ્રતઃ। ઇયં ભાર્યા ચ વૈદેહી મમ સીતેતિ વિશ્રુતા
આ મારા નાના ભાઈ છે, નામ લક્ષ્મણ, જે મારી સેવા કરે છે. અને આ મારી પત્ની છે, વૈદેહી, જેને લોકો સીતા તરીકે ઓળખે છે.
ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છામિ કસ્ય ત્વં કાસિ કસ્ય વા। ત્વં હિ તાવન્મનોજ્ઞાઙ્ગી રાક્ષસી પ્રતિભાસિ મે
પણ હવે હું તારી જાણકારી મેળવવા ઈચ્છું છું—તું કોણ છે, ક્યા ઘરની છે, અને કોની છે? તું દેખાવમાં તો સુંદર છે, પણ મને રાક્ષસી જ લાગે છે.
ઇહ વા કિંનિમિત્તં ત્વમાગતા બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ। સાબ્રવીદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસી મદનાર્દિતા
તારે અહીં આવવાનું સાચું કારણ શું છે? સાચું બોલ. રામના આ શબ્દો સાંભળી, કામથી વ્યાકુળ થયેલી રાક્ષસીએ જવાબ આપ્યો.
શ્રૂયતાં રામ તત્ત્વાર્થં વક્ષ્યામિ વચનં મમ। અહં શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી કામરૂપિણી
રામ, સાચું સાંભળ—હું રાક્ષસી છું, નામ શૂર્પણખા, અને મનગમતી આકાર ધારણ કરી શકું છું.
અરણ્યં વિચરામીદમેકા સર્વભયંકરા। રાવણો નામ મે ભ્રાતા યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ
હું આ જંગલમાં એકલી ફરું છું, બધાને ડરાવનારી છું. રાવણ નામનો મારો ભાઈ છે—કદાચ તારે એનું નામ સાંભળ્યું હશે.
વીરો વિશ્રવસઃ પુત્રો યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ। પ્રવૃદ્ધનિદ્રશ્ચ સદા કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
એ વિશ્વરસનો પુત્ર છે, મહાવીર છે—કદાચ એનું નામ પણ સાંભળ્યું હશે. અને કુંભકર્ણ છે, જે હંમેશા ઊંઘમાં રહે છે અને ખૂબ જ બળવાન છે.
વિભીષણસ્તુ ધર્માત્મા ન તુ રાક્ષસચેષ્ટિતઃ। પ્રખ્યાતવીર્યૌ ચ રણે ભ્રાતરૌ ખરદૂષણૌ
વિભીષણ પણ મારો ભાઈ છે, પણ એ ધર્મી છે, રાક્ષસોની જેમ વર્તતો નથી. મારા બીજા બે ભાઈ ખરા અને દુષણ યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ શૂરવીર છે.
તાનહં સમતિક્રાન્તાં રામ ત્વાપૂર્વદર્શનાત્। સમુપેતાસ્મિ ભાવેન ભર્તારં પુરુષોત્તમમ્
હું એ બધાને છોડીને, રામ, તને પહેલી વાર જોઈને, મનથી તારી પાસે આવી છું—શ્રેષ્ઠ પુરુષને પતિ રૂપે મેળવવા.
અહં પ્રભાવસમ્પન્ના સ્વચ્છન્દબલગામિની। ચિરાય ભવ ભર્તા મે સીતયા કિં કરિષ્યસિ
મારી પાસે શક્તિ છે, હું મનમુકી રીતે ફરું છું. લાંબા સમય સુધી તું જ મારો પતિ બન—સીતા સાથે તારે શું કામ?