અથ પઞ્ચવટીં ગચ્છન્નન્તરા રઘુનન્દનઃ। આસસાદ મહાકાયં ગૃધ્રં ભીમપરાક્રમમ્
પછી જ્યારે રઘુનંદન પંચવટી તરફ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે એમને એક વિશાળ શરીરવાળો, ભયાનક શક્તિ ધરાવતો ગૃધ્ર મળ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા તૌ મહાભાગૌ વનસ્થં રામલક્ષ્મણૌ। મેનાતે રાક્ષસં પક્ષિં બ્રુવાણૌ કો ભવાનિતિ
એ વનમાં રહેતા પક્ષીને જોઈને, મહાન યશસ્વી રામ અને લક્ષ્મણે એને રાક્ષસ સમજીને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'
તતો મધુરયા વાચા સૌમ્યયા પ્રીણયન્નિવ। ઉવાચ વત્સ માં વિદ્ધિ વયસ્યં પિતુરાત્મનઃ
ત્યારે એ ગૃધ્રે મીઠી અને સૌમ્ય વાણીમાં એમને ખુશ કરતાં કહ્યું: 'બાળકો, મને તમારા પિતાજીનો મિત્ર જાનો.'
સ તં પિતૃસખં મત્વા પૂજયામાસ રાઘવઃ। સ તસ્ય કુલમવ્યગ્રમથ પપ્રચ્છ નામ ચ
પિતાજીના મિત્ર સમજીને રામે એનું સન્માન કર્યું અને પછી એના કુળ અને નામ વિશે પૂછ્યું.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા કુલમાત્માનમેવ ચ। આચચક્ષે દ્વિજસ્તસ્મૈ સર્વભૂતસમુદ્ભવમ્
રામના શબ્દો સાંભળી, એ દ્વિજએ પોતાનો વંશ અને સર્વ પ્રાણીઓમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પોતાની કથા રામને કહી.
પૂર્વકાલે મહાબાહો યે પ્રજાપતયોઽભવન્। તાન્ મે નિગદતઃ સર્વાનાદિતઃ શૃણુ રાઘવ
હે મહાબાહુ, પ્રાચીન સમયમાં જે પ્રજાપતિઓ થયા, એ સૌની શરૂઆતથી વાત હું કહું છું, તું ધ્યાનથી સાંભળ.
કર્દમઃ પ્રથમસ્તેષાં વિકૃતસ્તદનન્તરમ્। શેષશ્ચ સંશ્રયશ્ચૈવ બહુપુત્રશ્ચ વીર્યવાન્
એમાં સૌપ્રથમ કર્દમ, પછી વિકૃત, પછી શેષ, સંશ્રય અને બલવાન બહુપુત્ર થયા.
સ્થાણુર્મરીચરત્રિશ્ચ ક્રતુશ્ચૈવ મહાબલઃ। પુલસ્ત્યશ્ચાઙ્ગિરાશ્ચૈવ પ્રચેતાઃ પુલહસ્તથા
પછી સ્થાણુ, મરીચિ, અત્રિ અને મહાબલવાન ક્રતુ, ત્યારબાદ પુલસ્ત્ય, અંગિરા, પ્રચેતસ અને પુલહા.
દક્ષો વિવસ્વાનપરોઽરિષ્ટનેમિશ્ચ રાઘવ। કશ્યપશ્ચ મહાતેજાસ્તેષામાસીચ્ચ પશ્ચિમઃ
પછી દક્ષ, વિવસ્વાન, અપરા, અરીષ્ઠનેમી અને અંતે મહાતેજસ્વી કશ્યપ થયા.
પ્રજાપતેસ્તુ દક્ષસ્ય બભૂવુરિતિ વિશ્રુતાઃ। ષષ્ટિર્દુહિતરો રામ યશસ્વિન્યો મહાયશઃ
પ્રજાપતિ દક્ષની સાઠ પ્રતિષ્ઠિત અને પ્રસિદ્ધ પુત્રીઓ હતી, હે રામ.
કશ્યપઃ પ્રતિજગ્રાહ તાસામષ્ટૌ સુમધ્યમાઃ। અદિતિં ચ દિતિં ચૈવ દનૂમપિ ચ કાલકામ્
કશ્યપે એમાંથી આઠ સુમધ્યમા પુત્રીઓને સ્વીકારી: અદિતિ, દિતિ, દનુ અને કાલકા.
તામ્રાં ક્રોધવશાં ચૈવ મનું ચાપ્યનલામપિ। તાસ્તુ કન્યાસ્તતઃ પ્રીતઃ કશ્યપઃ પુનરબ્રવીત્
તામ્રા, ક્રોધવશા, મનુ અને અનલા. પછી પ્રસન્ન થઈ કશ્યપે એ પુત્રીઓને ફરીથી કહ્યું.
પુત્રાંસ્ત્રૈલોક્યભર્તૄન્ વૈ જનયિષ્યથ મત્સમાન્। અદિતિસ્તન્મના રામ દિતિશ્ચ દનુરેવ ચ
એ દીકરાઓ જન્મશે, જે ત્રણેય લોકના સ્વામી અને મારા સમાન શક્તિશાળી હશે; આ ઇચ્છાથી, અદિતિ, દિતિ અને દનુએ પુત્રો પેદા કર્યા, હે રામ.
કાલકા ચ મહાબાહો શેષાસ્ત્વમનસોઽભવન્। અદિત્યાં જજ્ઞિરે દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદરિંદમ
હે મહાબાહુ, કાળકા અને બીજા બધા મનથી જન્મ્યા; અદિતિમાંથી ત્રેત્રીસ દેવતાઓ જન્મ્યા, હે દુશ્મનોને હરાવનાર.
આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ પરંતપ। દિતિસ્ત્વજનયત્ પુત્રાન્ દૈત્યાંસ્તાત યશસ્વિનઃ
હે શત્રુઓને દહન કરનાર, આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર અને અશ્વિનીકુમારોએ જન્મ લીધો; પણ દિતિએ પ્રસિદ્ધ દૈત્યો જેવા પુત્રો પેદા કર્યા.
નરકં કાલકં ચૈવ કાલકાપિ વ્યજાયત। ક્રૌઞ્ચીં ભાસીં તથા શ્યેનીં ધૃતરાષ્ટ્રીં તથા શુકીમ્
નરક અને કાળકાનો પણ જન્મ થયો, તેમજ કાળકા પણ જન્મી; ક્રૌંચી, ભાસી, શ્યેની, ધૃતરાષ્ટ્રિ અને શુકી પણ જન્મ્યા.
તામ્રા તુ સુષુવે કન્યાઃ પઞ્ચૈતા લોકવિશ્રુતાઃ। ઉલૂકાઞ્જનયત્ ક્રૌઞ્ચી ભાસી ભાસાન્ વ્યજાયત
તામ્રાએ પાંચ દીકરીઓને જન્મ આપી, જે આખા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે; ક્રૌંચીએ ઘુવડોને જન્મ આપ્યા, ભાસીએ બગલાઓને જન્મ આપ્યા.
શ્યેની શ્યેનાંશ્ચ ગૃધ્રાંશ્ચ વ્યજાયત સુતેજસઃ। ધૃતરાષ્ટ્રી તુ હંસાંશ્ચ કલહંસાશ્ચ સર્વશઃ
શ્યેનીએ શ્યેન અને શક્તિશાળી ગૃધ્રોને જન્મ આપ્યા; ધૃતરાષ્ટ્રિએ હંસ અને બધા પ્રકારના કલહંસોને જન્મ આપ્યા.
ચક્રવાકાંશ્ચ ભદ્રં તે વિજજ્ઞે સાપિ ભામિની। શુકી નતાં વિજજ્ઞે તુ નતાયાં વિનતા સુતા
એ તેજસ્વિએ ચક્રવાક પક્ષીઓને જન્મ આપ્યા, હે શુભે; શુકીએ નતાને જન્મ આપી, અને નતાથી વિનતા દીકરી તરીકે જન્મી.
દશ ક્રોધવશા રામ વિજજ્ઞેઽપ્યાત્મસંભવાઃ। મૃગીં ચ મૃગમન્દાં ચ હરીં ભદ્રમદામપિ
હે રામ, ક્રોધથી જન્મેલા દસ પુત્રો પણ તેના પોતાના અંગમાંથી જન્મ્યા; મૃગી, મૃગમંદા, હરી અને ભદ્રમદા પણ.
માતઙ્ગીમથ શાર્દૂલીં શ્વેતાં ચ સુરભીં તથા। સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં સુરસાં કદ્રુકામપિ
પછી માતંગી, શાર્દૂલી, શ્વેતા અને સુરભીનો પણ જન્મ થયો; સર્વલક્ષણયુક્ત સુરસા અને કદ્રૂ પણ જન્મી.
અપત્યં તુ મૃગાઃ સર્વે મૃગ્યા નરવરોત્તમ। ઋક્ષાશ્ચ મૃગમન્દાયાઃ સૃમરાશ્ચમરાસ્તથા
હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, મૃગીમાંથી બધા મૃગો જન્મ્યા; મૃગમંદાથી રીંછો અને સ્રમરા તથા ચમરા પણ જન્મ્યા.
તતસ્ત્વિરાવતીં નામ જજ્ઞે ભદ્રમદા સુતામ્। તસ્યાસ્ત્વૈરાવતઃ પુત્રો લોકનાથો મહાગજઃ
પછી ભદ્રમદાએ ઇરાવતી નામની દીકરીને જન્મ આપી; તેના પુત્ર એ મહાન ગજરાજ એરાવત, સમગ્ર જગતના સ્વામી બન્યા.
હર્યાશ્ચ હરયોઽપત્યં વાનરાશ્ચ તપસ્વિનઃ। ગોલાઙ્ગૂલાશ્ચ શાર્દૂલી વ્યાઘ્રાંશ્ચાજનયત્ સુતાન્
હરીમાંથી વાનરો અને તપસ્વી વાનરોએ જન્મ લીધો; શાર્દૂલીમાંથી ગોલાંગૂળ અને વાઘો પુત્ર તરીકે જન્મ્યા.
માતઙ્ગ્યાસ્ત્વથ માતઙ્ગા અપત્યં મનુજર્ષભ। દિશાગજં તુ કાકુત્સ્થ શ્વેતા વ્યજનયત્ સુતમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, માતંગીમાંથી હાથીઓ જન્મ્યા; શ્વેતાએ દિશાના હાથીને જન્મ આપ્યો, હે કકુત્સ્થ વંશજ.
તતો દુહિતરૌ રામ સુરભિર્દ્વે વ્યજાયત। રોહિણીં નામ ભદ્રં તે ગન્ધર્વીં ચ યશસ્વિનીમ્
પછી, હે રામ, સુરભીએ બે દીકરીઓને જન્મ આપી; રોહિણી, હે શુભે, અને પ્રસિદ્ધ ગંધર્વી.
રોહિણ્યજનયદ્ ગાવો ગન્ધર્વી વાજિનઃ સુતાન્। સુરસાજનયન્નાગાન્ રામ કદ્રૂશ્ચ પન્નગાન્
રોહિણીએ ગાયોને જન્મ આપ્યા, ગંધર્વીએ ઘોડાઓને; સુરસાએ સાપોને જન્મ આપ્યા, હે રામ, અને કદ્રૂએ પણ નાગોને જન્માવ્યા.
મનુર્મનુષ્યાઞ્જનયત્ કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ। બ્રાહ્મણાન્ ક્ષત્રિયાન્ વૈશ્યાન્ શૂદ્રાંશ્ચ મનુજર્ષભ
મનુએ મહાત્મા કશ્યપમાંથી મનુષ્યોને જન્માવ્યા; હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રો જન્મ્યા.
મુખતો બ્રાહ્મણા જાતા ઉરસઃ ક્ષત્રિયાસ્તથા। ઊરુભ્યાં જજ્ઞિરે વૈશ્યાઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રા ઇતિ શ્રુતિઃ
એના મુખમાંથી બ્રાહ્મણો, ઉરસથી ક્ષત્રિયો, ઊરુથી વૈશ્યો અને પગથી શૂદ્રો જન્મ્યા, એવી પરંપરા છે.
સર્વાન્ પુણ્યફલાન્ વૃક્ષાનનલાપિ વ્યજાયત। વિનતા ચ શુકીપૌત્રી કદ્રૂશ્ચ સુરસાસ્વસા
અનલાએ પણ સર્વ પુણ્યફળવાળા વૃક્ષોને જન્માવ્યા; શુકીની પૌત્રી વિનતા અને સુરસાની બહેન કદ્રૂ પણ જન્મી.