શ્યેની શ્યેનામ્ ચ ગૃધ્રામ ચ વ્યજાયત સુતેજસઃ । ધૃતરાષ્ટ્રી તુ હંસામ્ ચ કલહંસામ્ ચ સર્વશઃ ॥૩-૧૪-
શ્યેનીએ તેજસ્વી શ્યેન અને ગૃધ્રોને જન્મ આપ્યો; ધૃતરાષ્ટ્રિએ હંસ અને બધા પ્રકારના કલહંસોને જન્મ આપ્યો.
ચક્રવાકામ્ ચ ભદ્રમ્ તે વિજજ્ઞે સા અપિ ભામિની । શુકી નતામ્ વિજજ્ઞે તુ નતાયા વિનતા સુતા ॥૩-૧૪-
એ સુંદરાએ ચક્રવાક પક્ષીઓને પણ જન્મ આપ્યો; શુકીએ નતાને જન્મ આપી, અને નતાની દીકરી વિનતા હતી.
દશ ક્રોધવશા રામ વિજજ્ઞે અપિ આત્મસંભવાઃ । મૃગીમ્ ચ મૃગમંદામ્ ચ હરીમ્ ભદ્રમદામ્ અપિ ॥૩-૧૪-
હે રામ, ક્રોધવશાએ પોતાનાં દસ સંતાનોને જન્મ આપ્યા: મૃગી, મૃગમંડા, હરી અને ભદ્રમદા.
માતંગીમ્ અથ શાર્દૂલીમ્ શ્વેતામ્ ચ સુરભીમ્ તથા । સર્વ લક્ષણ સંપન્નામ્ સુરસામ્ કદ્રુકામ્ અપિ ॥૩-૧૪-
માતંગી, શાર્દૂલી, શ્વેતા અને સુરભિ, સર્વલક્ષણયુક્ત સુરસા અને કદ્રૂ પણ જન્મી.
અપત્યમ્ તુ મૃગાઃ સર્વે મૃગ્યા નરવરોત્તમ । ઋક્ષાઃ ચ મૃગમંદાયાઃ સૃમરાઃ ચમરાઃ તથા ॥૩-૧૪-
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, બધા મૃગો મૃગીના સંતાન છે; રીછો મૃગમંડાની સંતાન છે, અને સૃમર તથા ચમર પણ.
તતઃ તુ ઇરાવતીમ્ નામ જજ્ઞે ભદ્રમદા સુતામ્ । તસ્યાઃ તુ ઐરાવતઃ પુત્રો લોકનાથો મહાગજઃ ॥૩-૧૪-
પછી ભદ્રમદાએ ઇરાવતી નામની દીકરીને જન્મ આપી; એના પુત્ર એ મહાન ગજપતિ, એરાવત થયો.
હર્યાઃ ચ હરયો અપત્યમ્ વાનરાઃ ચ તપસ્વિનઃ । ગોલાંગૂલાઃ ચ શાર્દૂલી વ્યાઘ્રામ્ ચ અજનયત્ સુતાન્ ॥૩-૧૪-
હરીના સંતાન વાનર અને તપસ્વી હતા; શાર્દૂલીએ ગોલાંગૂળ અને વાઘના બચ્ચાંને જન્મ આપ્યા.
માતંગ્યાઃ તુ અથ માતન્ગાઅપત્યમ્ મનુજ ઋષભ । દિશાગજમ્ તુ શ્વેત કાકુત્સ્થ શ્વેતા વ્યજનયત્ સુતમ્ ॥૩-૧૪-
માતંગીની સંતાન હાથીઓ હતા, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ; શ્વેતાએ, હે કકુત્સ્થ, દિશાઓના હાથીને જન્મ આપ્યો.
તતો દુહિતરૌ રામ સુરભિર્ દ્વે વિ અજાયત । રોહિણીમ્ નામ ભદ્રમ્ તે ગન્ધર્વીમ્ ચ યશસ્વિનીમ્ ॥૩-૧૪-
પછી, રામ, સુરભીમાંથી બે દીકરીઓ જન્મી: એકનું નામ રોહિણી, જે શુભ અને કલ્યાણકારી હતી, અને બીજી ગંધર્વી, જે સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ હતી.
રોહિણિ અજનયદ્ ગાવો ગન્ધર્વી વાજિનઃ સુતાન્ । સુરસા અજનયન્ નાગાન્ રામ કદ્રૂઃ ચ પન્નગાન્ ॥૩-૧૪-
રોહિણીએ ગાયોને જન્મ આપ્યો, ગંધર્વીએ ઝડપી ઘોડાઓને જન્મ આપ્યા; સુરસા એ સાપોને અને કદ્રૂએ પણ નાગોને જન્મ આપ્યા, હે રામ.
મનુર્ મનુષ્યાન્ જનયત્ કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ । બ્રાહ્મણાન્ ક્ષત્રિયાન્ વૈશ્યાન્ શૂદ્રામ્ ચ મનુજર્ષભ ॥૩-૧૪-
મહાન આત્મા કશ્યપના મનુએ મનુષ્યોને જન્મ આપ્યા: બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.
મુખતો બ્રાહ્મણા જાતા ઉરસઃ ક્ષત્રિયાઃ તથા । ઊરુભ્યામ્ જજ્ઞિરે વૈશ્યાઃ પદ્ભ્યામ્ શૂદ્રા ઇતિ શ્રુતિઃ ॥૩-૧૪-
મોઢામાંથી બ્રાહ્મણો જન્મ્યા, છાતીમાંથી ક્ષત્રિયો, જાંઘમાંથી વૈશ્યો અને પગમાંથી શૂદ્રો ઉત્પન્ન થયા — એવું શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
સર્વાન્ પુણ્ય ફલાન્ વૃક્ષાન્ અનલા અપિ વ્યજાયત । વિનતા ચ શુકી પૌત્રી કદ્રૂઃ ચ સુરસા સ્વસા ॥૩-૧૪-
તેણીએ સર્વે પુણ્યફળ વાળા વૃક્ષો અને અગ્નિ વિના વૃક્ષો પણ ઉત્પન્ન કર્યા; વિનતા અને શુકી પૌત્રી હતી, કદ્રૂ અને સુરસા બહેનો હતી.
કદ્રૂર્ નાગ સહસ્રમ્ તુ વિજજ્ઞે ધરણીધરન્ । દ્વૌ પુત્રૌ વિનતાયાઃ તુ ગરુડો અરુણ એવ ચ ॥૩-૧૪-
કદ્રૂએ હજાર નાગોને જન્મ આપ્યા, હે ધરતીધર; વિનતાને બે પુત્રો થયા: ગરુડ અને અરુણ.
તસ્માત્ જાતો અહમ્ અરુણાત્ સંપાતિઃ ચ મમ અગ્રજઃ । જટાયુર્ ઇતિ મામ્ વિદ્ધિ શ્યેની પુત્રમ્ અરિંદમ ॥૩-૧૪-
અરુણમાંથી હું જન્મ્યો છું અને મારા મોટા ભાઈનું નામ સંપાતિ છે; મને જટાયુ, શ્યેનીનો પુત્ર, તરીકે ઓળખો, હે શત્રુવિનાશક.
સો અહમ્ વાસ સહાયઃ તે ભવિષ્યામિ યદિ ઇચ્છસિ । ઇદમ્ દુર્ગમ્ હિ કાન્તારમ્ મૃગ રાક્ષસ સેવિતમ્ સીતામ્ ચ તાત રક્ષિષ્યે ત્વયિ યાતે સલક્ષ્મણે ॥૩-૧૪-
જો તમે ઇચ્છો તો, હું અહીં તમારો સાથી બનીશ; કારણ કે આ ઘન જંગલમાં પશુઓ અને રાક્ષસો રહે છે. જ્યારે તમે અને લક્ષ્મણ દૂર જશો, ત્યારે હું, પ્રિય સંતાન, સીતાની રક્ષા કરીશ.
જટાયુષમ્ તુ પ્રતિપૂજ્ય રાઘવો મુદા પરિષ્વજ્ય ચ સન્નતો અભવત્ । પિતુર્ હિ શુશ્રાવ સખિત્વમ્ આત્મવાન્ જટાયુષા સંકથિતમ્ પુનઃ પુનઃ ॥૩-૧૪-
રાઘવએ જટાયુનું સન્માન કર્યું, આનંદથી તેને ભેટ્યો અને નમન કર્યો; કારણ કે તેણે પિતાશ્રી પાસેથી વારંવાર જટાયુ સાથેની મિત્રતાની વાતો સાંભળી હતી.
સ તત્ર સીતામ્ પરિદાય મૈથિલીમ્ સહ એવ તેન અતિબલેન પક્ષિણા । જગામ તામ્ પંચવટીમ્ સલક્ષ્મણો રિપૂન્ દિધક્ષન્ શલભાન્ ઇવ અનલઃ ॥૩-૧૪-
પછી તેણે માઇથિલી સીતાને તે શક્તિશાળી પક્ષી પાસે સોંપી, લક્ષ્મણ સાથે પંચવટી તરફ પ્રયાણ કર્યું, દુશ્મનોને દહન કરવા માટે અગ્નિ જેમ ઉત્સુક હતો.
thumb|પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો પંદરમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ પંચવટીમ્ ગત્વા નાના વ્યાલ મૃગાયુતામ્ । ઉવાચ ભ્રાતરમ્ રામો લક્ષ્મણમ્ દીપ્ત તેજસમ્ ॥૩-૧૫-
પછી, પંચવટીમાં પહોંચીને, જ્યાં અનેક સાપો અને હરણો હતા, રામે પોતાના તેજસ્વી ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
આગતાઃ સ્મ યથા ઉદ્દિષ્ટમ્ યમ્ દેશમ્ મુનિઃ અબ્રવીત્ । અયમ્ પંચવટી દેશઃ સૌમ્ય પુષ્પિત કાનનઃ ॥૩-૧૫-
જેમ મુનિએ બતાવ્યું હતું, તેમ આપણે અહીં આવી પહોંચ્યા છીએ; આ પંચવટીનું પ્રદેશ છે, હે સૌમ્ય, ફૂલોથી ભરેલું વન.
સર્વતઃ ચાર્યતામ્ દૃષ્ટિઃ કાનને નિપુણો હિ અસિ । આશ્રમઃ કતર અસ્મિન્ નઃ દેશે ભવતિ સમ્મતઃ ॥૩-૧૫-
તમે જંગલમાં નિષ્ણાત છો, તેથી ચારેય બાજુ નજર દોડાવો; અહીં કયા સ્થળે આપણું આશ્રમ બનાવવું યોગ્ય રહેશે એવું તમને લાગે છે?
રમતે યત્ર વૈદેહી ત્વમ્ અહમ્ ચૈવ લક્ષ્મણ । તાદૃશો દૃશ્યતામ્ દેશઃ સંનિકૃષ્ટ જલાશયઃ ॥૩-૧૫-
લક્ષ્મણ, એવું સ્થાન શોધો જ્યાં વૈદેહી, તમે અને હું આનંદથી રહી શકીએ અને જે પાણીની નજીક હોય.
વન રામણ્યકમ્ યત્ર જલ રામણ્યકમ્ તથા । સંનિકૃષ્ટમ્ ચ યસ્મિન્ તુ સમિત્ પુષ્પ કુશ ઉદકમ્ ॥૩-૧૫-
જ્યાં વન સુંદર હોય, પાણી પણ મનોહર હોય, અને જ્યાં લાકડું, ફૂલ, કુશ અને પાણી નજીકમાં સરળતાથી મળે.
એવમ્ ઉક્તઃ તુ રામેણ લક્મણઃ સંયત અંજલિઃ । સીતા સમક્ષમ્ કાકુત્સ્થમ્ ઇદમ્ વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥૩-૧૫-
રામે આમ કહ્યું ત્યારે, લક્ષ્મણે હાથ જોડીને, સીતાની હાજરીમાં કકુત્સ્થને આ શબ્દો કહ્યા.
પરવાન્ અસ્મિ કાકુત્સ્થ ત્વયિ વર્ષ શતમ્ સ્થિતે । સ્વયમ્ તુ રુચિરે દેશે ક્રિયતામ્ ઇતિ મામ્ વદ ॥૩-૧૫-
હે કકુત્સ્થ, હું તો તમારો આધાર રાખું છું, તમે અહીં સો વર્ષ પણ રહો; પણ તમે કહો તો, હું પોતે મનપસંદ સ્થળે આશ્રમ બાંધી દઉં.
સુપ્રીતઃ તેન વાક્યેન લક્ષ્મણસ્ય મહાદ્યુતિઃ । વિમૃશન્ રોચયામાસ દેશમ્ સર્વ ગુણ અન્વિતમ્ ॥૩-૧૫-
લક્ષ્મણના મીઠા શબ્દોથી પ્રસન્ન થઈ, તેજસ્વી રામે વિચારપૂર્વક સર્વ ગુણોથી યુક્ત એક સ્થાન પસંદ કર્યું.
સ તમ્ રુચિરમ્ આક્રમ્ય દેશમ્ આશ્રમ કર્મણિ । હસ્તે ગૃહીત્વા હસ્તેન રામઃ સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્ ॥૩-૧૫-
પછી રામ એ મનમોહક સ્થળે આશ્રમ માટે ગયા, લક્ષ્મણનો હાથ પકડીને તેને કહ્યું.
અયમ્ દેશઃ સમઃ શ્રીમાન્ પુષ્પિતૈર્ તરુભિર્ વૃતઃ । ઇહ આશ્રમ પદમ્ સૌમ્ય યથાવત્ કર્તુમ્ અર્હસિ ॥૩-૧૫-
આ જમીન સરખી અને સુંદર છે, ફૂલેલા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી છે; હે સૌમ્ય, અહીં તું યોગ્ય રીતે આશ્રમ બાંધ.
ઇયમ્ આદિત્ય સંકાશૈઃ પદ્મૈઃ સુરભિ ગંધિભિઃ । અદૂરે દૃશ્યતે રમ્યા પદ્મિની પદ્મ શોભિતા ॥૩-૧૫-
આસપાસ જ એક સુંદર કમળની સરોવર છે, સુગંધિત અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, ખીલેલા કમળોથી શોભાયમાન છે.