તૌ તુ તેનાભ્યનુજ્ઞાતૌ કૃતપાદાભિવન્દનૌ। તમાશ્રમં પઞ્ચવટીં જગ્મતુઃ સહ સીતયા
એ ઋષિની પરવાનગી લઈને અને પગે વંદન કરીને, બંને ભાઈઓ સીતાજી સાથે પંચવટીના આશ્રમ તરફ ગયા.
ગૃહીતચાપૌ તુ નરાધિપાત્મજૌ વિષક્તતૂણી સમરેષ્વકાતરૌ। યથોપદિષ્ટેન પથા મહર્ષિણા પ્રજગ્મતુઃ પઞ્ચવટીં સમાહિતૌ
રાજાના બંને પુત્રોએ ધનુષ ધારણ કર્યું, તૂણીઓ બાંધેલી, યુદ્ધમાં અડગ, મહર્ષિએ બતાવેલા રસ્તે મન એકાગ્ર કરીને પંચવટી તરફ ચાલ્યા.
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે ચૌદમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ચૌદમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.
અથ પંચવટીમ્ ગચ્ચન્ન્ અન્તરા રઘુનન્દનઃ । આસસાદ મહાકાયમ્ ગૃધ્રમ્ ભીમ પરાક્રમમ્ ॥૩-૧૪-
પછી, જ્યારે રઘુકુલના આનંદ પંછવટી તરફ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેને જંગલમાં ભયાનક શક્તિ ધરાવતો મોટો ગૃધ્ર મળ્યો.
તમ્ દૃષ્ટ્વા તૌ મહાભાગૌ વનસ્થમ્ રામ લક્ષ્મણૌ । મેનાતે રાક્ષસમ્ પક્ષિમ્ બ્રુવાણૌ કો ભવાન્ ઇતિ ॥૩-૧૪-
એ જંગલમાં રહેતો ગૃધ્ર જોઈને, મહાન રામ અને લક્ષ્મણે તેને રાક્ષસ પક્ષી માન્યું અને પૂછ્યું, 'તું કોણ છે?'
સ તૌ મધુરયા વાચા સૌમ્યયા પ્રીણયન્ન્ ઇવ । ઉવાચ વત્સ મામ્ વિદ્ધિ વયસ્યમ્ પિતુર્ આત્મનઃ ॥૩-૧૪-
એ ગૃધ્રે મધુર અને સૌમ્ય વાણીથી, તેમને પ્રસન્ન કરવા જેવું બોલી કહ્યું, 'મારા બચ્ચાઓ, મને તમારા પિતાનો મિત્ર જાનો.'
સ તમ્ પિતૃ સખમ્ મત્વા પૂજયામાસ રાઘવઃ । સ તસ્ય કુલમ્ અવ્યગ્રમ્ અથ પપ્રચ્છ નામ ચ ॥૩-૧૪-
રાઘવે તેને પિતાના મિત્ર સમજીને આદર આપ્યો અને પછી તેનું વંશ અને નામ પૂછ્યું.
રામસ્ય વચનમ્ શ્રુત્વા કુલમ્ આત્માનમ્ એવ ચ । આચચક્ષે દ્વિજઃ તસ્મૈ સર્વભૂત સમુદ્ભવમ્ ॥૩-૧૪-
રામના વચન સાંભળી, એ પક્ષીએ પોતાનું વંશ અને જન્મ કેવી રીતે સર્વ પ્રાણીઓમાંથી થયો તે બધું કહ્યું.
પૂર્વકાલે મહાબાહો યે પ્રજાપતયો અભવન્ । તાન્ મે નિગદતઃ સર્વાન્ આદિતઃ શૃણુ રાઘવ ॥૩-૧૪-
પહેલા જમાના મહાબાહુ, જે પ્રજાપતિઓ થયા, એ બધાની વાત હું તને કહું છું, રાઘવ, શરૂઆતથી સાંભળ.
કર્દમઃ પ્રથમઃ તેષામ્ વિકૃતઃ તદ્ અનન્તરમ્ । શેષઃ ચ સંશ્રયઃ ચૈવ બહુ પુત્રઃ ચ વીર્યવાન્ ॥૩-૧૪-
એમાં સૌથી પહેલા કર્દમ, પછી વિકૃત, પછી શેષ, સંશ્રય અને વીર્યવાન બહુપુત્ર થયા.
સ્થાણુર્ મરીચિર્ અત્રિઃ ચ ક્રતુઃ ચૈવ મહાબલઃ । પુલસ્ત્યઃ ચ અંગિરાઃ ચૈવ પ્રચેતાઃ પુલહઃ તથા ॥૩-૧૪-
સ્થાણુ, મરીચિ, અત્રિ અને મહાબળવાન ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, અંગિરા, પ્રચેતસ અને પુલહ પણ હતા.
દક્ષો વિવસ્વાન્ અપરો અરિષ્ટનેમિઃ ચ રાઘવ । કશ્યપઃ ચ મહાતેજાઃ તેષામ્ આસીત્ ચ પશ્ચિમઃ ॥૩-૧૪-
દક્ષ, વિવસ્વાન, અને એક અરીષ્ટનેમિ નામનો, હે રાઘવ, અને તેજસ્વી કશ્યપ, એ બધામાં છેલ્લો હતો.
પ્રજાપતેઃ તુ દક્ષસ્ય બભૂવુર્ ઇતિ વિશ્રુતમ્ । ષષ્ટિર્ દુહિતરો રામ યશસ્વિન્યો મહાયશઃ ॥૩-૧૪-
હે રામ, પ્રજાપતિ દક્ષની સાઠ દીકરીઓ હતી, જે બહુ પ્રસિદ્ધ અને યશસ્વી હતી.
કશ્યપઃ પ્રતિજગ્રાહ તાસામ્ અષ્ટૌ સુમધ્યમાઃ । અદિતિમ્ ચ દિતિમ્ ચૈવ દનૂમ્ અપિ ચ કાલકામ્ ॥૩-૧૪-
કશ્યપે એ દીકરીઓમાંથી આઠ સુંદર કન્યાઓને સ્વીકારી; એમાં અદિતિ, દિતિ, દનુ અને કાલકા હતી.
તામ્રામ્ ક્રોધ વશામ્ ચૈવ મનુમ્ ચ અપ્ય્ અનલામ્ અપિ । તાઃ તુ કન્યાઃ તતઃ પ્રીતઃ કશ્યપઃ પુનર્ અબ્રવીત્ ॥૩-૧૪-
તામ્રા, ક્રોધવશા, મનુ અને અનલા પણ હતી; આ કન્યાઓથી પ્રસન્ન થઈ કશ્યપે ફરી કહ્યું.
પુત્રામઃ ત્રૈલોક્ય ભર્તૄન્ વૈ જનયિષ્યથ મત્ સમાન્ । અદિતિઃ તન્ મના રામ દિતિઃ ચ દનુર્ એવ ચ ॥૩-૧૪-
હે રામ, અદિતિ, દિતિ અને દનુ, તમે ત્રણેય મારા સમાન અને ત્રણે લોકના રાજા એવા પુત્રોને જન્મ આપશો.
આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ પરંતપ । દિતિઃ તુ અજનયત્ પુત્રાન્ દૈત્યામ્ તાત યશસ્વિનઃ ॥૩-૧૪-
આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર અને અશ્વિનીકુમારોએ જન્મ લીધો; દિતિએ પ્રસિદ્ધ દૈત્ય પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
તેષામ્ ઇયમ્ વસુમતી પુરા આસીત્ સ વન અર્ણવા । દનુઃ તુ અજનયત્ પુત્રમ્ અશ્વગ્રીવમ્ અરિંદમ ॥૩-૧૪-
એ બધાની માટે આ ધરતી પહેલાં વનો અને સમુદ્રોથી ઢંકાયેલી હતી; દનુએ અશ્વગ્રીવ નામના શત્રુવિનાશક પુત્રને જન્મ આપ્યો.
નરકમ્ કાલકમ્ ચૈવ કાલકા અપિ વ્યજાયત । ક્રૌન્ચીમ્ ભાસીમ્ તથા શ્યેનીમ્ ધૃતરાષ્ટ્રીમ્ તથા શુકીમ્ ॥૩-૧૪-
નરક અને કાલક પણ જન્મ્યા, અને કાલકાઓ પણ; ક્રૌંચી, ભાસી, શ્યેની, ધૃતરાષ્ટ્રિ અને શુકી પણ જન્મી.
તામ્રા તુ સુષુવે કન્યાઃ પંચ એતા લોકવિશ્રુતાઃ । ઉલૂકાન્ જનયત્ ક્રૌન્ચી ભાસી ભાસાન્ વ્યજાયત ॥૩-૧૪-
તામ્રાએ પાંચ લોકવિખ્યાત દીકરીઓને જન્મ આપી; ક્રૌંચીએ ઘુવડોને, ભાસીએ ભાસ પક્ષીઓને જન્મ આપ્યો.
શ્યેની શ્યેનામ્ ચ ગૃધ્રામ ચ વ્યજાયત સુતેજસઃ । ધૃતરાષ્ટ્રી તુ હંસામ્ ચ કલહંસામ્ ચ સર્વશઃ ॥૩-૧૪-
શ્યેનીએ તેજસ્વી શ્યેન અને ગૃધ્રોને જન્મ આપ્યો; ધૃતરાષ્ટ્રિએ હંસ અને બધા પ્રકારના કલહંસોને જન્મ આપ્યો.
ચક્રવાકામ્ ચ ભદ્રમ્ તે વિજજ્ઞે સા અપિ ભામિની । શુકી નતામ્ વિજજ્ઞે તુ નતાયા વિનતા સુતા ॥૩-૧૪-
એ સુંદરાએ ચક્રવાક પક્ષીઓને પણ જન્મ આપ્યો; શુકીએ નતાને જન્મ આપી, અને નતાની દીકરી વિનતા હતી.
દશ ક્રોધવશા રામ વિજજ્ઞે અપિ આત્મસંભવાઃ । મૃગીમ્ ચ મૃગમંદામ્ ચ હરીમ્ ભદ્રમદામ્ અપિ ॥૩-૧૪-
હે રામ, ક્રોધવશાએ પોતાનાં દસ સંતાનોને જન્મ આપ્યા: મૃગી, મૃગમંડા, હરી અને ભદ્રમદા.
માતંગીમ્ અથ શાર્દૂલીમ્ શ્વેતામ્ ચ સુરભીમ્ તથા । સર્વ લક્ષણ સંપન્નામ્ સુરસામ્ કદ્રુકામ્ અપિ ॥૩-૧૪-
માતંગી, શાર્દૂલી, શ્વેતા અને સુરભિ, સર્વલક્ષણયુક્ત સુરસા અને કદ્રૂ પણ જન્મી.
અપત્યમ્ તુ મૃગાઃ સર્વે મૃગ્યા નરવરોત્તમ । ઋક્ષાઃ ચ મૃગમંદાયાઃ સૃમરાઃ ચમરાઃ તથા ॥૩-૧૪-
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, બધા મૃગો મૃગીના સંતાન છે; રીછો મૃગમંડાની સંતાન છે, અને સૃમર તથા ચમર પણ.
તતઃ તુ ઇરાવતીમ્ નામ જજ્ઞે ભદ્રમદા સુતામ્ । તસ્યાઃ તુ ઐરાવતઃ પુત્રો લોકનાથો મહાગજઃ ॥૩-૧૪-
પછી ભદ્રમદાએ ઇરાવતી નામની દીકરીને જન્મ આપી; એના પુત્ર એ મહાન ગજપતિ, એરાવત થયો.
હર્યાઃ ચ હરયો અપત્યમ્ વાનરાઃ ચ તપસ્વિનઃ । ગોલાંગૂલાઃ ચ શાર્દૂલી વ્યાઘ્રામ્ ચ અજનયત્ સુતાન્ ॥૩-૧૪-
હરીના સંતાન વાનર અને તપસ્વી હતા; શાર્દૂલીએ ગોલાંગૂળ અને વાઘના બચ્ચાંને જન્મ આપ્યા.
માતંગ્યાઃ તુ અથ માતન્ગાઅપત્યમ્ મનુજ ઋષભ । દિશાગજમ્ તુ શ્વેત કાકુત્સ્થ શ્વેતા વ્યજનયત્ સુતમ્ ॥૩-૧૪-
માતંગીની સંતાન હાથીઓ હતા, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ; શ્વેતાએ, હે કકુત્સ્થ, દિશાઓના હાથીને જન્મ આપ્યો.
તતો દુહિતરૌ રામ સુરભિર્ દ્વે વિ અજાયત । રોહિણીમ્ નામ ભદ્રમ્ તે ગન્ધર્વીમ્ ચ યશસ્વિનીમ્ ॥૩-૧૪-
પછી, રામ, સુરભીમાંથી બે દીકરીઓ જન્મી: એકનું નામ રોહિણી, જે શુભ અને કલ્યાણકારી હતી, અને બીજી ગંધર્વી, જે સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ હતી.
રોહિણિ અજનયદ્ ગાવો ગન્ધર્વી વાજિનઃ સુતાન્ । સુરસા અજનયન્ નાગાન્ રામ કદ્રૂઃ ચ પન્નગાન્ ॥૩-૧૪-
રોહિણીએ ગાયોને જન્મ આપ્યો, ગંધર્વીએ ઝડપી ઘોડાઓને જન્મ આપ્યા; સુરસા એ સાપોને અને કદ્રૂએ પણ નાગોને જન્મ આપ્યા, હે રામ.