કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ। તતઃ શિષ્યૈઃ પરિવૃતો મુનિરપ્યભિનિષ્પતત્
તેણે કાર્તિકેયનું સ્થાન અને ધર્મનું સ્થાન પણ જોયું; ત્યારબાદ, શિષ્યોથી ઘેરાયેલા મુનિ પણ બહાર આવ્યા.
તં દદર્શાગ્રતો રામો મુનીનાં દીપ્તતેજસામ્। અબ્રવીદ્ વચનં વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્
રામે તેજસ્વી મુનિને સામે આવતાં જોયા અને પછી વીર રામે લક્ષ્મણને, જે સુખ-સમૃદ્ધિ વધારનારો છે, આ શબ્દો કહ્યા.
બહિર્લક્ષ્મણ નિષ્ક્રામત્યગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। ઔદાર્યેણાવગચ્છામિ નિધાનં તપસામિમમ્
"લક્ષ્મણ, ભગવાન ઋષિ અગસ્ત્ય બહાર આવી રહ્યા છે; તેમની ઉદારતા જોઈને મને સમજાય છે કે આ તપસ્યાનું ખજાનો છે."
એવમુક્ત્વા મહાબાહુરગસ્ત્યં સૂર્યવર્ચસમ્। જગ્રાહાપતતસ્તસ્ય પાદૌ ચ રઘુનન્દનઃ
આવી રીતે બોલ્યા પછી, બલવાન રઘુનંદન રામે, સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતા અગસ્ત્યના પગ પકડી લીધા.
અભિવાદ્ય તુ ધર્માત્મા તસ્થૌ રામઃ કૃતાઞ્જલિઃ। સીતયા સહ વૈદેહ્યા તદા રામઃ સલક્ષ્મણઃ
રામે ધર્મનિષ્ઠાથી વંદન કરીને, હાથ જોડીને, વિદેહનંદિની સીતાના અને લક્ષ્મણના સાથે ઊભા રહ્યા.
પ્રતિગૃહ્ય ચ કાકુત્સ્થમર્ચયિત્વાઽઽસનોદકૈઃ। કુશલપ્રશ્નમુક્ત્વા ચ આસ્યતામિતિ સોઽબ્રવીત્
કાકુત્થ્સ્તને સ્વીકારી, તેને આસન અને પાદ્ય આપી, સુખ-શાંતિ પૂછ્યા પછી, અગસ્ત્યએ કહ્યું: "બેસો."
અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથીન્ પ્રતિપૂજ્ય ચ। વાનપ્રસ્થેન ધર્મેણ સ તેષાં ભોજનં દદૌ
અગ્નિમાં હોળી આપી, અર્ઘ્ય આપ્યું અને મહેમાનોનું યથાયોગ્ય સન્માન કર્યું; પછી વનવાસી ધર્મ પ્રમાણે તેમને ભોજન આપ્યું.
પ્રથમં ચોપવિશ્યાથ ધર્મજ્ઞો મુનિપુંગવઃ। ઉવાચ રામમાસીનં પ્રાઞ્જલિં ધર્મકોવિદમ્
પહેલા પોતે બેસીને, ધર્મ જાણનારા મહાન મુનિએ, હાથ જોડીને બેઠેલા અને ધર્મમાં પારંગત એવા રામને કહ્યું.
અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથિં પ્રતિપૂજયેત્। અન્યથા ખલુ કાકુત્સ્થ તપસ્વી સમુદાચરન્। દુઃસાક્ષીવ પરે લોકે સ્વાનિ માંસાનિ ભક્ષયેત્
"અગ્નિમાં હોળી આપી, અર્ઘ્ય આપી, મહેમાનનું સન્માન કરવું જોઈએ; નહિંતર, હે કાકુત્સ્થ, જો તપસ્વી એ પ્રમાણે વર્તે નહિ, તો બીજા લોકમાં તે ખોટા સાક્ષી જેવું પોતાનું જ માંસ ખાય છે."
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય ધર્મચારી મહારથઃ। પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ ભવાન્ પ્રાપ્તઃ પ્રિયાતિથિઃ
"રાજા, જે ધર્મમાં સ્થિર અને મહાન રથયોધા છે, તે સર્વ લોકોનો સ્વામી છે; તે પૂજનીય અને માનનીય છે, અને તમે પ્રિય મહેમાન તરીકે આવ્યા છો."
એવમુક્ત્વા ફલૈર્મૂલૈઃ પુષ્પૈશ્ચાન્યૈશ્ચ રાઘવમ્। પૂજયિત્વા યથાકામં તતોઽગસ્ત્યસ્તમબ્રવીત્
આવી રીતે કહી, અગસ્ત્યએ રાઘવને ફળ, મૂળ, ફૂલો અને અન્ય મનગમતા દાનથી સન્માન કર્યા અને પછી તેને કહ્યું.
ઇદં દિવ્યં મહચ્ચાપં હેમવજ્રવિભૂષિતમ્। વૈષ્ણવં પુરુષવ્યાઘ્ર નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા
"આ દિવ્ય અને મહાન ધનુષ્ય, સોનાં અને વજ્રથી શોભિત, વૈષ્ણવ છે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અને વિશ્વકર્માએ બનાવ્યું છે."
અમોઘઃ સૂર્યસંકાશો બ્રહ્મદત્તઃ શરોત્તમઃ। દત્તૌ મમ મહેન્દ્રેણ તૂણી ચાક્ષય્યસાયકૌ
"આ અચૂક અને સૂર્ય સમાન તેજવાળું બાણ બ્રહ્માએ આપ્યું છે; અને આ બે અક્ષય તૂણીઓ મહેન્દ્રએ મને આપી છે."
સમ્પૂર્ણૌ નિશિતૈર્બાણૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પાવકૈઃ। મહારાજતકોશોઽયમસિર્હેમવિભૂષિતઃ
"આ તૂણીઓ તીક્ષ્ણ અને અગ્નિ સમાન જ્વલંત બાણોથી ભરેલી છે; અને આ મહારાજતક કવચવાળું તલવાર સોનાથી શોભાયમાન છે."
અનેન ધનુષા રામ હત્વા સંખ્યે મહાસુરાન્। આજહાર શ્રિયં દીપ્તાં પુરા વિષ્ણુર્દિવૌકસામ્
હે રામ, આ ધનુષથી ભગવાન વિષ્ણુએ એક સમયે યુદ્ધમાં મહાન અસુરોને સંહાર્યા હતા અને દેવતાઓમાં તેજસ્વી કીર્તિ પ્રાપ્ત કરી હતી.
તદ્ધનુસ્તૌ ચ તૂણી ચ શરં ખડ્ગં ચ માનદ। જયાય પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વજ્રં વજ્રધરો યથા
હે માન આપનાર, વિજય માટે આ ધનુષ, બે તૂણીઓ, બાણો અને તલવાર સ્વીકારો, જેમ ઈન્દ્ર વજ્ર સ્વીકારે છે.
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ સમસ્તં તદ્વરાયુધમ્। દત્ત્વા રામાય ભગવાનગસ્ત્યઃ પુનરબ્રવીત્
આ રીતે કહી, તેજસ્વી મહર્ષિ અગસ્ત્યે તે સર્વ દૈવી શસ્ત્રો રામને આપી, પછી ફરી બોલ્યા.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો તેરમો અધ્યાય સાંભળો.
રામ પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે પરિતુષ્ટોઽસ્મિ લક્ષ્મણ। અભિવાદયિતું યન્માં પ્રાપ્તૌ સ્થઃ સહ સીતયા
હે રામ, હું તારી પર પ્રસન્ન છું—તને શુભતા મળે. હે લક્ષ્મણ, તું અને સીતા મારી પાસે વંદન કરવા આવ્યા, એથી હું સંતોષ પામ્યો છું.
અધ્વશ્રમેણ વાં ખેદો બાધતે પ્રચુરશ્રમઃ। વ્યક્તમુત્કણ્ઠતે વાપિ મૈથિલી જનકાત્મજા
કદાચ તમે બંને મુસાફરીથી થાકી ગયા છો, ભારે થાકથી પીડાઈ રહ્યાં છો, અથવા જનકનંદિની સીતા સ્પષ્ટ રીતે પોતાના ઘર માટે તરસી રહી છે.
એષા ચ સુકુમારી ચ ખેદૈશ્ચ ન વિમાનિતા। પ્રાજ્યદોષં વનં પ્રાપ્તા ભર્તૃસ્નેહપ્રચોદિતા
આ સુકુમારી હોવા છતાં, મુશ્કેલીઓથી કદી ડગમગાઈ નથી; પતિપ્રેમથી પ્રેરાઈ, અનેક ખતરાવાળા આ વનમાં આવી છે.
યથૈષા રમતે રામ ઇહ સીતા તથા કુરુ। દુષ્કરં કૃતવત્યેષા વને ત્વામભિગચ્છતી
હે રામ, જેમ સીતા અહીં આનંદ અનુભવે છે, તેમ તું પણ આનંદ માણ; કારણ કે તારા પાછળ વનમાં આવવું એ તેણે અઘરું કાર્ય કર્યું છે.
એષા હિ પ્રકૃતિઃ સ્ત્રીણામાસૃષ્ટે રઘુનન્દન। સમસ્થમનુરજ્યન્તે વિષમસ્થં ત્યજન્તિ ચ
હે રઘુનંદન, સ્ત્રીઓની સ્વભાવ એવી છે કે સુખમાં તો એ પ્રેમથી જોડાયેલી રહે છે, પણ દુઃખમાં સાથ છોડે છે.
શતહ્રદાનાં લોલત્વં શસ્ત્રાણાં તીક્ષ્ણતાં તથા। ગરુડાનિલયોઃ શૈઘ્ર્યમનુગચ્છન્તિ યોષિતઃ
સ્ત્રીઓ વીજળીની ચંચળતા, શસ્ત્રોની તીવ્રતા અને ગરુડ તથા પવનની ઝડપને અનુસરે છે.
ઇયં તુ ભવતો ભાર્યા દોષૈરેતૈર્વિવર્જિતા। શ્લાઘ્યા ચ વ્યપદેશ્યા ચ યથા દેવીષ્વરુન્ધતી
પણ તારી પત્ની આ દોષોથી રહિત છે; તે પ્રશંસનીય અને પ્રસિદ્ધિ પામવા યોગ્ય છે, જેમ દેવીઓમાં અરુંધતી.
અલંકૃતોઽયં દેશશ્ચ યત્ર સૌમિત્રિણા સહ। વૈદેહ્યા ચાનયા રામ વત્સ્યસિ ત્વમરિંદમ
હે શત્રુવિનાશક, જ્યાં તું સૌમિત્રિ અને વૈદેહી સાથે વસશે, એ સ્થાન પવિત્ર બની ગયું છે.
એવમુક્તસ્તુ મુનિના રાઘવઃ સંયતાઞ્જલિઃ। ઉવાચ પ્રશ્રિતં વાક્યમૃષિં દીપ્તમિવાનલમ્
મુનિએ આમ કહ્યાના પછી, રાઘવએ હાથ જોડીને તેજસ્વી ઋષિ સમક્ષ વિનમ્રતાથી વચન કહ્યાં.
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યસ્ય મે મુનિપુંગવઃ। ગુણૈઃ સભ્રાતૃભાર્યસ્ય ગુરુર્નઃ પરિતુષ્યતિ
હું ધન્ય છું અને કૃપાપાત્ર થયો છું, કારણ કે મહાન ઋષિ મારા અને ભાઈની પત્નીના ગુણોથી પ્રસન્ન છે અને ગુરુ તરીકે સંતોષ પામ્યા છે.
કિં તુ વ્યાદિશ મે દેશં સોદકં બહુકાનનમ્। યત્રાશ્રમપદં કૃત્વા વસેયં નિરતઃ સુખમ્
પણ કૃપા કરીને મને એવું સ્થાન બતાવો, જ્યાં પાણી અને ઘણાં વૃક્ષો હોય, જેથી હું આશ્રમ બનાવી આનંદથી તપમાં નિવૃત્ત રહી શકું.
તતોઽબ્રવીન્મુનિશ્રેષ્ઠઃ શ્રુત્વા રામસ્ય ભાષિતમ્। ધ્યાત્વા મુહૂર્તં ધર્માત્મા તતોવાચ વચઃ શુભમ્
પછી મહર્ષિએ રામના વચનો સાંભળ્યા પછી થોડું ધ્યાન કરીને, પવિત્ર હૃદયથી શુભ વચન કહ્યાં.