પશ્યન્ વનાનિ ચિત્રાણિ પર્વતાંશ્ચાભ્રસંનિભાન્। સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ પથિ માર્ગવશાનુગાન્
માર્ગમાં તેઓ રંગબેરંગી વનો, વાદળ જેવા પહાડો, સરોવર અને નદીઓ જોઈ રહ્યા હતા.
સુતીક્ષ્ણેનોપદિષ્ટેન ગત્વા તેન પથા સુખમ્। ઇદં પરમસંહૃષ્ટો વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્
સુતીક્ષ્ણે બતાવેલા રસ્તે તેઓ આરામથી આગળ વધ્યા અને રામ ખૂબ આનંદિત થઈ લક્ષ્મણને કહ્યું:
એતદેવાશ્રમપદં નૂનં તસ્ય મહાત્મનઃ। અગસ્ત્યસ્ય મુનેર્ભ્રાતુર્દૃશ્યતે પુણ્યકર્મણઃ
નિષ્ઠિતપણે, આ એ મહાત્મા અગસ્ત્ય મુનિના, પુણ્યશાળી ભાઈના આશ્રમ છે, જે હવે આપણને દેખાય છે.
યથા હીમે વનસ્યાસ્ય જ્ઞાતાઃ પથિ સહસ્રશઃ। સંનતાઃ ફલભારેણ પુષ્પભારેણ ચ દ્રુમાઃ
જેમ આપણે રસ્તામાં જોયું, એમ આ વનમાં હજારો વૃક્ષો ફળ અને ફૂલોના ભારથી વાંકા થઈ ગયા છે.
પિપ્પલીનાં ચ પક્વાનાં વનાદસ્માદુપાગતઃ। ગન્ધોઽયં પવનોત્ક્ષિપ્તઃ સહસા કટુકોદયઃ
અને આ વનમાંથી પિપ્પળીના પાકેલા ફળોની તીખી સુગંધ પવનમાં વહેતી આવી રહી છે.
તત્ર તત્ર ચ દૃશ્યન્તે સંક્ષિપ્તાઃ કાષ્ઠસંચયાઃ। લૂનાશ્ચ પરિદૃશ્યન્તે દર્ભા વૈદૂર્યવર્ચસઃ
અહીં-અહીં લાકડાની ગોઠવણીઓ દેખાય છે અને વેદૂર્યમણિ જેવી ચમકતી કાપેલી દર્ભા ઘાસ પણ જોવા મળે છે.
એતચ્ચ વનમધ્યસ્થં કૃષ્ણાભ્રશિખરોપમમ્। પાવકસ્યાશ્રમસ્થસ્ય ધૂમાગ્રં સમ્પ્રદૃશ્યતે
અને વનના મધ્યમાં, કાળાં વાદળની ચોટી જેવું, અગ્નિધૂમનું સ્તંભ પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
વિવિક્તેષુ ચ તીર્થેષુ કૃતસ્નાના દ્વિજાતયઃ। પુષ્પોપહારં કુર્વન્તિ કુસુમૈઃ સ્વયમર્જિતૈઃ
એકાંત તીર્થસ્થળોએ, દ્વિજાતિઓ સ્નાન કરીને પોતે તોડેલા ફૂલોનું અર્પણ કરે છે.
તતઃ સુતીક્ષ્ણવચનં યથા સૌમ્ય મયા શ્રુતમ્। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમો ભ્રાતુર્નૂનમેષ ભવિષ્યતિ
હું સુતીક્ષ્ણના વચન મુજબ સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે, નિશ્ચયે આ અગસ્ત્યના ભાઈનો આશ્રમ હશે.
નિગૃહ્ય તરસા મૃત્યું લોકાનાં હિતકામ્યયા। યસ્ય ભ્રાત્રા કૃતેયં દિક્શરણ્યા પુણ્યકર્મણા
લોકોના કલ્યાણ માટે, પુણ્યશાળી ભાઈએ જોરથી મૃત્યુને વશ કરી, આ દક્ષિણ દિશાને આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું.
ઇહૈકદા કિલ ક્રૂરો વાતાપિરપિ ચેલ્વલઃ। ભ્રાતરૌ સહિતાવાસ્તાં બ્રાહ્મણઘ્નૌ મહાસુરૌ
કહેવાય છે કે, અહીં એક વખત ક્રૂર વાતાપિ અને ઇલ્વલ નામના મહાબળવાન અસુર ભાઈઓ, બ્રાહ્મણહંતાઓ, સાથે રહેતા હતા.
ધારયન્ બ્રાહ્મણં રૂપમિલ્વલઃ સંસ્કૃતં વદન્। આમન્ત્રયતિ વિપ્રાન્ સ શ્રાદ્ધમુદ્દિશ્ય નિર્ઘૃણઃ
ઇલ્વલ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી, કપટથી બ્રાહ્મણોને શ્રાદ્ધના બહાને બોલાવી, નિર્દયતાથી આમંત્રિત કરતો હતો.
ભ્રાતરં સંસ્કૃતં કૃત્વા તતસ્તં મેષરૂપિણમ્। તાન્ દ્વિજાન્ ભોજયામાસ શ્રાદ્ધદૃષ્ટેન કર્મણા
પછી, ભાઈના અંત્યક્રિયા કરીને, તેને મેષનું રૂપ આપ્યું અને શ્રાદ્ધની રીત પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું.
તતો ભુક્તવતાં તેષાં વિપ્રાણામિલ્વલોઽબ્રવીત્। વાતાપે નિષ્ક્રમસ્વેતિ સ્વરેણ મહતા વદન્
બ્રાહ્મણોએ ભોજન લીધા પછી, ઇલ્વલાએ ઉંચા અવાજે કહ્યું: 'વાતાપિ, બહાર આવ!'
તતો ભ્રાતુર્વચઃ શ્રુત્વા વાતાપિર્મેષવન્નદન્। ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા શરીરાણિ બ્રાહ્મણાનાં વિનિષ્પતત્
પછી, ભાઈના બોલાવવાથી વાતાપિ મેષની જેમ બેરાડતો બ્રાહ્મણોના શરીર ફાડી ને બહાર આવી ગયો.
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ તૈરેવં કામરૂપિભિઃ। વિનાશિતાનિ સંહત્ય નિત્યશઃ પિશિતાશનૈઃ
આ રીતે, મનગમતું રૂપ ધારણ કરનારા અને માંસ ખાવા વાળા એ બંનેએ હજારો બ્રાહ્મણોને સતત મારી નાખ્યા.
અગસ્ત્યેન તદા દેવૈઃ પ્રાર્થિતેન મહર્ષિણા। અનુભૂય કિલ શ્રાદ્ધે ભક્ષિતઃ સ મહાસુરઃ
પછી દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં મહર્ષિ અગસ્ત્યે એ શ્રાદ્ધનો અનુભવ કર્યો અને એ મહાસુરને ભક્ષી લીધો.
તતઃ સમ્પન્નમિત્યુક્ત્વા દત્ત્વા હસ્તેઽવનેજનમ્। ભ્રાતરં નિષ્ક્રમસ્વેતિ ચેલ્વલઃ સમભાષત
પછી 'કાર્ય પૂરું થયું' એમ કહીને હાથ ધોવા માટે પાણી આપ્યું અને પછી ઇલ્વલાએ પોતાના ભાઈને બોલાવ્યું: 'બહાર આવ!'
સ તદા ભાષમાણં તુ ભ્રાતરં વિપ્રઘાતિનમ્। અબ્રવીત્ પ્રહસન્ ધીમાનગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ
ત્યારે, બોલાવતો ભાઈ જે બ્રાહ્મણહંતક હતો, તેને મહાન ઋષિ અગસ્ત્યે સ્મિત સાથે કહ્યું.
કુતો નિષ્ક્રમિતું શક્તિર્મયા જીર્ણસ્ય રક્ષસઃ। ભ્રાતુસ્તુ મેષરૂપસ્ય ગતસ્ય યમસાદનમ્
'જે રાક્ષસ, તારો ભાઈ, મેષરૂપે મારી અંદર પચી ગયો અને યમલોક પહોંચી ગયો, એ હવે કેવી રીતે બહાર આવી શકે?'
અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતુર્નિધનસંશ્રિતમ્। પ્રધર્ષયિતુમારેભે મુનિં ક્રોધાન્નિશાચરઃ
એમ કહીને, ભાઈના મૃત્યુની ખબર સાંભળીને, રાત્રે ફરતો રાક્ષસ ગુસ્સાથી ઋષિને હલાવા દોડ્યો.
સોઽભ્યદ્રવદ્ દ્વિજેન્દ્રં તં મુનિના દીપ્તતેજસા। ચક્ષુષાનલકલ્પેન નિર્દગ્ધો નિધનં ગતઃ
એ રાક્ષસ બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિ પર તૂટી પડ્યો, પણ ઋષિના આંખોમાંથી નીકળતી અગ્નિ જેવી તેજથી સળગી ને નાશ પામ્યો.
તસ્યાયમાશ્રમો ભ્રાતુસ્તટાકવનશોભિતઃ। વિપ્રાનુકમ્પયા યેન કર્મેદં દુષ્કરં કૃતમ્
આ એ ભાઈનું આશ્રમ છે, જે તળાવ અને વનથી શોભાયમાન છે, જ્યાં બ્રાહ્મણો પર દયા રાખીને એ દુષ્કર કાર્ય કર્યું હતું.
એવં કથયમાનસ્ય તસ્ય સૌમિત્રિણા સહ। રામસ્યાસ્તં ગતઃ સૂર્યઃ સંધ્યાકાલોઽભ્યવર્તત
આવી વાતો કહેતા કહેતા, સૌમિત્રિ સાથે રામ માટે સૂર્ય અસ્ત ગયો અને સાંજનો સમય આવ્યો.
ઉપાસ્ય પશ્ચિમાં સંધ્યાં સહ ભ્રાત્રા યથાવિધિ। પ્રવિવેશાશ્રમપદં તમૃષિં ચાભ્યવાદયત્
પછી, ભાઈ સાથે યોગ્ય રીતે પછિમ સંધ્યા પૂજા કરીને, એ આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા અને ઋષિને વંદન કર્યું.
સમ્યક્પ્રતિગૃહીતસ્તુ મુનિના તેન રાઘવઃ। ન્યવસત્ તાં નિશામેકાં પ્રાશ્ય મૂલફલાનિ ચ
ઋષિએ યોગ્ય રીતે સ્વાગત કર્યું, પછી રાઘવ એ રાત ત્યાં જ રહ્યો અને મૂળ અને ફળ ખાધા.
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામુદિતે રવિમણ્ડલે। ભ્રાતરં તમગસ્ત્યસ્ય આમન્ત્રયત રાઘવઃ
એ રાત પૂરી થઈ અને સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે રાઘવે અગસ્ત્યના ભાઈને વિદાય લીધી.
અભિવાદયે ત્વાં ભગવન્ સુખમસ્મ્યુષિતો નિશામ્। આમન્ત્રયે ત્વાં ગચ્છામિ ગુરું તે દ્રષ્ટુમગ્રજમ્
'ભગવન, તમને વંદન. હું રાત સુખથી રહ્યો. હવે હું તમારો મોટાભાઈ, મારા ગુરુને મળવા જઈ રહ્યો છું.'
ગમ્યતામિતિ તેનોક્તો જગામ રઘુનન્દનઃ। યથોદ્દિષ્ટેન માર્ગેણ વનં તચ્ચાવલોકયન્
ત્યાંથી 'તમે જઈ શકો' એમ કહેતાં, રઘુનંદન બતાવેલા રસ્તે વન જોઈને આગળ વધ્યો.
નીવારાન્ પનસાન્ સાલાન્ વઞ્જુલાંસ્તિનિશાંસ્તથા। ચિરિબિલ્વાન્ મધૂકાંશ્ચ બિલ્વાનથ ચ તિન્દુકાન્
તેને વનમાં નીવાર, પનસ, સાળ, વંજુલા, તિનીશ, ચિરીબિલ્વ, મધુક, બિલ્વ અને તિન્દુકના વૃક્ષો દેખાયા.