સુતીક્ષ્ણઃ પ્રત્યુવાચેદં પ્રીતો દશરથાત્મજમ્। અહમપ્યેતદેવ ત્વાં વક્તુકામઃ સલક્ષ્મણમ્
સુતીક્ષ્ણ ખુશ થઈને દશરથપુત્રને કહ્યું: 'હું પણ એ જ વાત તને અને લક્ષ્મણને કહેવા ઇચ્છતો હતો.'
અગસ્ત્યમભિગચ્છેતિ સીતયા સહ રાઘવ। દિષ્ટ્યા ત્વિદાનીમર્થેઽસ્મિન્ સ્વયમેવ બ્રવીષિ મામ્
'રાઘવ, સીતાના સંગે તું અગસ્ત્ય પાસે જા; સદભાગ્યે, હવે તું પોતે જ આ વિષયમાં મને પૂછે છે.'
અયમાખ્યામિ તે રામ યત્રાગસ્ત્યો મહામુનિઃ। યોજનાન્યાશ્રમાત્ તાત યાહિ ચત્વારિ વૈ તતઃ। દક્ષિણેન મહાન્ શ્રીમાનગસ્ત્યભ્રાતુરાશ્રમઃ
'હવે, રામ, હું તને કહું છું કે મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય ક્યાં છે. આ આશ્રમથી દક્ષિણ તરફ ચાર યોજન દૂર અગસ્ત્યના ભાઈનો સુંદર આશ્રમ છે.'
સ્થલીપ્રાયવનોદ્દેશે પિપ્પલીવનશોભિતે। બહુપુષ્પફલે રમ્યે નાનાવિહગનાદિતે
'એ સ્થળ મોટાભાગે ખુલ્લું છે, પિપ્પળના વનોથી શોભાયમાન છે, અનેક ફૂલો અને ફળોથી સુશોભિત છે અને વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજી ઉઠે છે.'
પદ્મિન્યો વિવિધાસ્તત્ર પ્રસન્નસલિલાશયાઃ। હંસકારણ્ડવાકીર્ણાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ
ત્યાં અનેક પ્રકારના કમળવાળા તળાવો છે, જેમાં સ્વચ્છ પાણી ભરેલું છે, અને તે હંસ, બગલા અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી ભરપૂર છે.
તત્રૈકાં રજનીં વ્યુષ્ય પ્રભાતે રામ ગમ્યતામ્। દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય વનખણ્ડસ્ય પાર્શ્વતઃ
ત્યાં એક રાત વિતાવીને, પ્રભાતે, હે રામ, વનના કિનારે દક્ષિણ દિશામાં આગળ વધવું.
તત્રાગસ્ત્યાશ્રમપદં ગત્વા યોજનમન્તરમ્। રમણીયે વનોદ્દેશે બહુપાદપશોભિતે
ત્યાંથી એક યોજન જેટલું અંતર કાપીને, અનેક વૃક્ષોથી શોભતા અને મનોહર વનપ્રદેશમાં, અગસ્ત્ય ઋષિનું આશ્રમ મળશે.
રંસ્યતે તત્ર વૈદેહી લક્ષ્મણશ્ચ ત્વયા સહ। સ હિ રમ્યો વનોદ્દેશો બહુપાદપસંયુતઃ
ત્યાં વૈદેહી અને લક્ષ્મણ, તું સાથે, આનંદ અનુભવીશ, કેમ કે એ સુંદર વનપ્રદેશ અનેક વૃક્ષોથી ભરેલો છે.
યદિ બુદ્ધિઃ કૃતા દ્રષ્ટુમગસ્ત્યં તં મહામુનિમ્। અદ્યૈવ ગમને બુદ્ધિં રોચયસ્વ મહામતે
જો તારે એ મહાન ઋષિ અગસ્ત્યને મળવાની ઇચ્છા હોય, તો, હે બુદ્ધિશાળી, આજે જ ત્યાં જવાની મનમાં પક્કી તૈયારી કરી લે.
ઇતિ રામો મુનેઃ શ્રુત્વા સહ ભ્રાત્રાભિવાદ્ય ચ। પ્રતસ્થેઽગસ્ત્યમુદ્દિશ્ય સાનુગઃ સહ સીતયા
મુનિના વચન સાંભળી, રામે ભાઈ સાથે નમસ્કાર કર્યો અને સીતાને લઈને અગસ્ત્ય તરફ રવાના થયો.
પશ્યન્ વનાનિ ચિત્રાણિ પર્વતાંશ્ચાભ્રસંનિભાન્। સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ પથિ માર્ગવશાનુગાન્
માર્ગમાં તેઓ રંગબેરંગી વનો, વાદળ જેવા પહાડો, સરોવર અને નદીઓ જોઈ રહ્યા હતા.
સુતીક્ષ્ણેનોપદિષ્ટેન ગત્વા તેન પથા સુખમ્। ઇદં પરમસંહૃષ્ટો વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્
સુતીક્ષ્ણે બતાવેલા રસ્તે તેઓ આરામથી આગળ વધ્યા અને રામ ખૂબ આનંદિત થઈ લક્ષ્મણને કહ્યું:
એતદેવાશ્રમપદં નૂનં તસ્ય મહાત્મનઃ। અગસ્ત્યસ્ય મુનેર્ભ્રાતુર્દૃશ્યતે પુણ્યકર્મણઃ
નિષ્ઠિતપણે, આ એ મહાત્મા અગસ્ત્ય મુનિના, પુણ્યશાળી ભાઈના આશ્રમ છે, જે હવે આપણને દેખાય છે.
યથા હીમે વનસ્યાસ્ય જ્ઞાતાઃ પથિ સહસ્રશઃ। સંનતાઃ ફલભારેણ પુષ્પભારેણ ચ દ્રુમાઃ
જેમ આપણે રસ્તામાં જોયું, એમ આ વનમાં હજારો વૃક્ષો ફળ અને ફૂલોના ભારથી વાંકા થઈ ગયા છે.
પિપ્પલીનાં ચ પક્વાનાં વનાદસ્માદુપાગતઃ। ગન્ધોઽયં પવનોત્ક્ષિપ્તઃ સહસા કટુકોદયઃ
અને આ વનમાંથી પિપ્પળીના પાકેલા ફળોની તીખી સુગંધ પવનમાં વહેતી આવી રહી છે.
તત્ર તત્ર ચ દૃશ્યન્તે સંક્ષિપ્તાઃ કાષ્ઠસંચયાઃ। લૂનાશ્ચ પરિદૃશ્યન્તે દર્ભા વૈદૂર્યવર્ચસઃ
અહીં-અહીં લાકડાની ગોઠવણીઓ દેખાય છે અને વેદૂર્યમણિ જેવી ચમકતી કાપેલી દર્ભા ઘાસ પણ જોવા મળે છે.
એતચ્ચ વનમધ્યસ્થં કૃષ્ણાભ્રશિખરોપમમ્। પાવકસ્યાશ્રમસ્થસ્ય ધૂમાગ્રં સમ્પ્રદૃશ્યતે
અને વનના મધ્યમાં, કાળાં વાદળની ચોટી જેવું, અગ્નિધૂમનું સ્તંભ પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
વિવિક્તેષુ ચ તીર્થેષુ કૃતસ્નાના દ્વિજાતયઃ। પુષ્પોપહારં કુર્વન્તિ કુસુમૈઃ સ્વયમર્જિતૈઃ
એકાંત તીર્થસ્થળોએ, દ્વિજાતિઓ સ્નાન કરીને પોતે તોડેલા ફૂલોનું અર્પણ કરે છે.
તતઃ સુતીક્ષ્ણવચનં યથા સૌમ્ય મયા શ્રુતમ્। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમો ભ્રાતુર્નૂનમેષ ભવિષ્યતિ
હું સુતીક્ષ્ણના વચન મુજબ સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે, નિશ્ચયે આ અગસ્ત્યના ભાઈનો આશ્રમ હશે.
નિગૃહ્ય તરસા મૃત્યું લોકાનાં હિતકામ્યયા। યસ્ય ભ્રાત્રા કૃતેયં દિક્શરણ્યા પુણ્યકર્મણા
લોકોના કલ્યાણ માટે, પુણ્યશાળી ભાઈએ જોરથી મૃત્યુને વશ કરી, આ દક્ષિણ દિશાને આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું.
ઇહૈકદા કિલ ક્રૂરો વાતાપિરપિ ચેલ્વલઃ। ભ્રાતરૌ સહિતાવાસ્તાં બ્રાહ્મણઘ્નૌ મહાસુરૌ
કહેવાય છે કે, અહીં એક વખત ક્રૂર વાતાપિ અને ઇલ્વલ નામના મહાબળવાન અસુર ભાઈઓ, બ્રાહ્મણહંતાઓ, સાથે રહેતા હતા.
ધારયન્ બ્રાહ્મણં રૂપમિલ્વલઃ સંસ્કૃતં વદન્। આમન્ત્રયતિ વિપ્રાન્ સ શ્રાદ્ધમુદ્દિશ્ય નિર્ઘૃણઃ
ઇલ્વલ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી, કપટથી બ્રાહ્મણોને શ્રાદ્ધના બહાને બોલાવી, નિર્દયતાથી આમંત્રિત કરતો હતો.
ભ્રાતરં સંસ્કૃતં કૃત્વા તતસ્તં મેષરૂપિણમ્। તાન્ દ્વિજાન્ ભોજયામાસ શ્રાદ્ધદૃષ્ટેન કર્મણા
પછી, ભાઈના અંત્યક્રિયા કરીને, તેને મેષનું રૂપ આપ્યું અને શ્રાદ્ધની રીત પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું.
તતો ભુક્તવતાં તેષાં વિપ્રાણામિલ્વલોઽબ્રવીત્। વાતાપે નિષ્ક્રમસ્વેતિ સ્વરેણ મહતા વદન્
બ્રાહ્મણોએ ભોજન લીધા પછી, ઇલ્વલાએ ઉંચા અવાજે કહ્યું: 'વાતાપિ, બહાર આવ!'
તતો ભ્રાતુર્વચઃ શ્રુત્વા વાતાપિર્મેષવન્નદન્। ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા શરીરાણિ બ્રાહ્મણાનાં વિનિષ્પતત્
પછી, ભાઈના બોલાવવાથી વાતાપિ મેષની જેમ બેરાડતો બ્રાહ્મણોના શરીર ફાડી ને બહાર આવી ગયો.
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ તૈરેવં કામરૂપિભિઃ। વિનાશિતાનિ સંહત્ય નિત્યશઃ પિશિતાશનૈઃ
આ રીતે, મનગમતું રૂપ ધારણ કરનારા અને માંસ ખાવા વાળા એ બંનેએ હજારો બ્રાહ્મણોને સતત મારી નાખ્યા.
અગસ્ત્યેન તદા દેવૈઃ પ્રાર્થિતેન મહર્ષિણા। અનુભૂય કિલ શ્રાદ્ધે ભક્ષિતઃ સ મહાસુરઃ
પછી દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં મહર્ષિ અગસ્ત્યે એ શ્રાદ્ધનો અનુભવ કર્યો અને એ મહાસુરને ભક્ષી લીધો.
તતઃ સમ્પન્નમિત્યુક્ત્વા દત્ત્વા હસ્તેઽવનેજનમ્। ભ્રાતરં નિષ્ક્રમસ્વેતિ ચેલ્વલઃ સમભાષત
પછી 'કાર્ય પૂરું થયું' એમ કહીને હાથ ધોવા માટે પાણી આપ્યું અને પછી ઇલ્વલાએ પોતાના ભાઈને બોલાવ્યું: 'બહાર આવ!'
સ તદા ભાષમાણં તુ ભ્રાતરં વિપ્રઘાતિનમ્। અબ્રવીત્ પ્રહસન્ ધીમાનગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ
ત્યારે, બોલાવતો ભાઈ જે બ્રાહ્મણહંતક હતો, તેને મહાન ઋષિ અગસ્ત્યે સ્મિત સાથે કહ્યું.
કુતો નિષ્ક્રમિતું શક્તિર્મયા જીર્ણસ્ય રક્ષસઃ। ભ્રાતુસ્તુ મેષરૂપસ્ય ગતસ્ય યમસાદનમ્
'જે રાક્ષસ, તારો ભાઈ, મેષરૂપે મારી અંદર પચી ગયો અને યમલોક પહોંચી ગયો, એ હવે કેવી રીતે બહાર આવી શકે?'