ક્વચિચ્ચ ચતુરો માસાન્ પઞ્ચ ષટ્ ચ પરાન્ ક્વચિત્। અપરત્રાધિકાન્ માસાનધ્યર્ધમધિકં ક્વચિત્
ક્યારેક ચાર મહિના, ક્યારેક પાંચ કે છ મહિના, તો ક્યારેક વધુ મહિના, અને ક્યાંક અડધા વર્ષથી પણ વધારે સમય સુધી રહ્યો હતો.
ત્રીન્ માસાનષ્ટમાસાંશ્ચ રાઘવો ન્યવસત્ સુખમ્। તત્ર સંવસતસ્તસ્ય મુનીનામાશ્રમેષુ વૈ
રાઘવએ એ મહર્ષિઓના આશ્રમોમાં ત્રણ મહિના અને આઠ મહિના સુખથી વિતાવ્યા.
રમતશ્ચાનુકૂલ્યેન યયુઃ સંવત્સરા દશ। પરિસૃત્ય ચ ધર્મજ્ઞો રાઘવઃ સહ સીતયા
એ રીતે આનંદથી રહેતા રહેતા દસ વર્ષ વીતી ગયા; અને ધર્મને જાણનારા રાઘવએ સીતાના સંગે ફરતા ફરતા સમય વિતાવ્યો.
સુતીક્ષ્ણસ્યાશ્રમપદં પુનરેવાજગામ હ। સ તમાશ્રમમાગમ્ય મુનિભિઃ પરિપૂજિતઃ
પછી તે ફરી સુતીક્ષ્ણના આશ્રમમાં પહોંચ્યો અને ત્યાં મહર્ષિઓએ તેને સન્માન આપ્યો.
તત્રાપિ ન્યવસદ્ રામઃ કિંચિત્ કાલમરિંદમઃ। અથાશ્રમસ્થો વિનયાત્ કદાચિત્ તં મહામુનિમ્
ત્યાં પણ શત્રુઓને જીતનાર રામ થોડો સમય રહ્યો; પછી આશ્રમમાં રહેતા રહેતા, તેણે વિનમ્રતાથી મહામુનિ પાસે ગયો.
ઉપાસીનઃ સ કાકુત્સ્થઃ સુતીક્ષ્ણમિદમબ્રવીત્। અસ્મિન્નરણ્યે ભગવન્નગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ
કાકુત્સ્થ વંશજ ત્યાં બેસીને સુતીક્ષ્ણને કહ્યું: 'હે ભગવંત, આ જંગલમાં મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય વસે છે.'
વસતીતિ મયા નિત્યં કથાઃ કથયતાં શ્રુતમ્। ન તુ જાનામિ તં દેશં વનસ્યાસ્ય મહત્તયા
'હું હંમેશા તેમના વિશેની વાર્તાઓ સાંભળી છે, પણ આ વિશાળ જંગલને કારણે તેમના આશ્રમનું સ્થાન મને ખબર નથી.'
કુત્રાશ્રમપદં રમ્યં મહર્ષેસ્તસ્ય ધીમતઃ। પ્રસાદાર્થં ભગવતઃ સાનુજઃ સહ સીતયા
'એ વિદ્વાન મહર્ષિનો સુંદર આશ્રમ ક્યાં છે? હું મારા ભાઈ અને સીતાના સંગે તેમને મળવા જવા ઇચ્છું છું.'
અગસ્ત્યમધિગચ્છેયમભિવાદયિતું મુનિમ્। મનોરથો મહાનેષ હૃદિ સમ્પરિવર્તતે
'હું અગસ્ત્યને મળવા અને તેમને વંદન કરવા માંગું છું; આ મહાન ઇચ્છા મારા હૃદયમાં સતત ફરે છે.'
યદહં તં મુનિવરં શુશ્રૂષેયમપિ સ્વયમ્। ઇતિ રામસ્ય સ મુનિઃ શ્રુત્વા ધર્માત્મનો વચઃ
'કે હું એ મહાન ઋષિની પોતાની જાતે સેવા કરી શકું—' રામના આ ધર્મમય વચનો સાંભળી મહર્ષિએ જવાબ આપ્યો.
સુતીક્ષ્ણઃ પ્રત્યુવાચેદં પ્રીતો દશરથાત્મજમ્। અહમપ્યેતદેવ ત્વાં વક્તુકામઃ સલક્ષ્મણમ્
સુતીક્ષ્ણ ખુશ થઈને દશરથપુત્રને કહ્યું: 'હું પણ એ જ વાત તને અને લક્ષ્મણને કહેવા ઇચ્છતો હતો.'
અગસ્ત્યમભિગચ્છેતિ સીતયા સહ રાઘવ। દિષ્ટ્યા ત્વિદાનીમર્થેઽસ્મિન્ સ્વયમેવ બ્રવીષિ મામ્
'રાઘવ, સીતાના સંગે તું અગસ્ત્ય પાસે જા; સદભાગ્યે, હવે તું પોતે જ આ વિષયમાં મને પૂછે છે.'
અયમાખ્યામિ તે રામ યત્રાગસ્ત્યો મહામુનિઃ। યોજનાન્યાશ્રમાત્ તાત યાહિ ચત્વારિ વૈ તતઃ। દક્ષિણેન મહાન્ શ્રીમાનગસ્ત્યભ્રાતુરાશ્રમઃ
'હવે, રામ, હું તને કહું છું કે મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય ક્યાં છે. આ આશ્રમથી દક્ષિણ તરફ ચાર યોજન દૂર અગસ્ત્યના ભાઈનો સુંદર આશ્રમ છે.'
સ્થલીપ્રાયવનોદ્દેશે પિપ્પલીવનશોભિતે। બહુપુષ્પફલે રમ્યે નાનાવિહગનાદિતે
'એ સ્થળ મોટાભાગે ખુલ્લું છે, પિપ્પળના વનોથી શોભાયમાન છે, અનેક ફૂલો અને ફળોથી સુશોભિત છે અને વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજી ઉઠે છે.'
પદ્મિન્યો વિવિધાસ્તત્ર પ્રસન્નસલિલાશયાઃ। હંસકારણ્ડવાકીર્ણાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ
ત્યાં અનેક પ્રકારના કમળવાળા તળાવો છે, જેમાં સ્વચ્છ પાણી ભરેલું છે, અને તે હંસ, બગલા અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી ભરપૂર છે.
તત્રૈકાં રજનીં વ્યુષ્ય પ્રભાતે રામ ગમ્યતામ્। દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય વનખણ્ડસ્ય પાર્શ્વતઃ
ત્યાં એક રાત વિતાવીને, પ્રભાતે, હે રામ, વનના કિનારે દક્ષિણ દિશામાં આગળ વધવું.
તત્રાગસ્ત્યાશ્રમપદં ગત્વા યોજનમન્તરમ્। રમણીયે વનોદ્દેશે બહુપાદપશોભિતે
ત્યાંથી એક યોજન જેટલું અંતર કાપીને, અનેક વૃક્ષોથી શોભતા અને મનોહર વનપ્રદેશમાં, અગસ્ત્ય ઋષિનું આશ્રમ મળશે.
રંસ્યતે તત્ર વૈદેહી લક્ષ્મણશ્ચ ત્વયા સહ। સ હિ રમ્યો વનોદ્દેશો બહુપાદપસંયુતઃ
ત્યાં વૈદેહી અને લક્ષ્મણ, તું સાથે, આનંદ અનુભવીશ, કેમ કે એ સુંદર વનપ્રદેશ અનેક વૃક્ષોથી ભરેલો છે.
યદિ બુદ્ધિઃ કૃતા દ્રષ્ટુમગસ્ત્યં તં મહામુનિમ્। અદ્યૈવ ગમને બુદ્ધિં રોચયસ્વ મહામતે
જો તારે એ મહાન ઋષિ અગસ્ત્યને મળવાની ઇચ્છા હોય, તો, હે બુદ્ધિશાળી, આજે જ ત્યાં જવાની મનમાં પક્કી તૈયારી કરી લે.
ઇતિ રામો મુનેઃ શ્રુત્વા સહ ભ્રાત્રાભિવાદ્ય ચ। પ્રતસ્થેઽગસ્ત્યમુદ્દિશ્ય સાનુગઃ સહ સીતયા
મુનિના વચન સાંભળી, રામે ભાઈ સાથે નમસ્કાર કર્યો અને સીતાને લઈને અગસ્ત્ય તરફ રવાના થયો.
પશ્યન્ વનાનિ ચિત્રાણિ પર્વતાંશ્ચાભ્રસંનિભાન્। સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ પથિ માર્ગવશાનુગાન્
માર્ગમાં તેઓ રંગબેરંગી વનો, વાદળ જેવા પહાડો, સરોવર અને નદીઓ જોઈ રહ્યા હતા.
સુતીક્ષ્ણેનોપદિષ્ટેન ગત્વા તેન પથા સુખમ્। ઇદં પરમસંહૃષ્ટો વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્
સુતીક્ષ્ણે બતાવેલા રસ્તે તેઓ આરામથી આગળ વધ્યા અને રામ ખૂબ આનંદિત થઈ લક્ષ્મણને કહ્યું:
એતદેવાશ્રમપદં નૂનં તસ્ય મહાત્મનઃ। અગસ્ત્યસ્ય મુનેર્ભ્રાતુર્દૃશ્યતે પુણ્યકર્મણઃ
નિષ્ઠિતપણે, આ એ મહાત્મા અગસ્ત્ય મુનિના, પુણ્યશાળી ભાઈના આશ્રમ છે, જે હવે આપણને દેખાય છે.
યથા હીમે વનસ્યાસ્ય જ્ઞાતાઃ પથિ સહસ્રશઃ। સંનતાઃ ફલભારેણ પુષ્પભારેણ ચ દ્રુમાઃ
જેમ આપણે રસ્તામાં જોયું, એમ આ વનમાં હજારો વૃક્ષો ફળ અને ફૂલોના ભારથી વાંકા થઈ ગયા છે.
પિપ્પલીનાં ચ પક્વાનાં વનાદસ્માદુપાગતઃ। ગન્ધોઽયં પવનોત્ક્ષિપ્તઃ સહસા કટુકોદયઃ
અને આ વનમાંથી પિપ્પળીના પાકેલા ફળોની તીખી સુગંધ પવનમાં વહેતી આવી રહી છે.
તત્ર તત્ર ચ દૃશ્યન્તે સંક્ષિપ્તાઃ કાષ્ઠસંચયાઃ। લૂનાશ્ચ પરિદૃશ્યન્તે દર્ભા વૈદૂર્યવર્ચસઃ
અહીં-અહીં લાકડાની ગોઠવણીઓ દેખાય છે અને વેદૂર્યમણિ જેવી ચમકતી કાપેલી દર્ભા ઘાસ પણ જોવા મળે છે.
એતચ્ચ વનમધ્યસ્થં કૃષ્ણાભ્રશિખરોપમમ્। પાવકસ્યાશ્રમસ્થસ્ય ધૂમાગ્રં સમ્પ્રદૃશ્યતે
અને વનના મધ્યમાં, કાળાં વાદળની ચોટી જેવું, અગ્નિધૂમનું સ્તંભ પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
વિવિક્તેષુ ચ તીર્થેષુ કૃતસ્નાના દ્વિજાતયઃ। પુષ્પોપહારં કુર્વન્તિ કુસુમૈઃ સ્વયમર્જિતૈઃ
એકાંત તીર્થસ્થળોએ, દ્વિજાતિઓ સ્નાન કરીને પોતે તોડેલા ફૂલોનું અર્પણ કરે છે.
તતઃ સુતીક્ષ્ણવચનં યથા સૌમ્ય મયા શ્રુતમ્। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમો ભ્રાતુર્નૂનમેષ ભવિષ્યતિ
હું સુતીક્ષ્ણના વચન મુજબ સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે, નિશ્ચયે આ અગસ્ત્યના ભાઈનો આશ્રમ હશે.
નિગૃહ્ય તરસા મૃત્યું લોકાનાં હિતકામ્યયા। યસ્ય ભ્રાત્રા કૃતેયં દિક્શરણ્યા પુણ્યકર્મણા
લોકોના કલ્યાણ માટે, પુણ્યશાળી ભાઈએ જોરથી મૃત્યુને વશ કરી, આ દક્ષિણ દિશાને આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું.