અભ્યધાવત્ સુસંક્રુદ્ધઃ પ્રજાઃ કાલ ઇવાન્તકઃ સ કૃત્વા ભૈરવં નાદં ચાલયન્નિવ મેદિનીમ્
તે ખૂબ જ ગુસ્સામાં, અંતકાળના કાળ જેવી દહેશતથી, ભયાનક અવાજે દહાડતો અને ધરતીને હલાવી નાખે તેમ દોડી આવ્યો.
અઙ્કેનાદાય વૈદેહીમપક્રમ્ય તદાબ્રવીત્। યુવાં જટાચીરધરૌ સભાર્યૌ ક્ષીણજીવિતૌ
એણે વૈદેહીને પોતાની બાહોમાં ઉઠાવી, દૂર લઈ જઈને કહ્યું: 'તમે બંને જટાવાળા અને વાલકંપડાં પહેરેલા, પત્ની સાથે આવેલા, હવે તમારો અંત નજીક છે.'
પ્રવિષ્ટૌ દણ્ડકારણ્યં શરચાપાસિપાણિનૌ। કથં તાપસયોર્વાં ચ વાસઃ પ્રમદયા સહ
તમે ધનુષ, બાણ અને તલવાર સાથે દંડકવનમાં આવ્યા છો; પણ તમે સાધુઓ હોવા છતાં સ્ત્રી સાથે અહીં કેમ રહેો છો?
અધર્મચારિણૌ પાપૌ કૌ યુવાં મુનિદૂષકૌ। અહં વનમિદં દુર્ગં વિરાધો નામ રાક્ષસઃ
કોણ છો તમે, પાપી અને અધર્મી, મુનિઓને દુષિત કરનારાઓ? હું વિરાધ, રાક્ષસ, આ કઠણ જંગલમાં વિહાર કરું છું.
ચરામિ સાયુધો નિત્યમૃષિમાંસાનિ ભક્ષયન્। ઇયં નારી વરારોહા મમ ભાર્યા ભવિષ્યતિ
હંમેશાં હથિયારોથી સજ્જ રહી, હું મુનિઓનું માંસ ખાઈને ફરું છું; આ સુંદર સ્ત્રી હવે મારી પત્ની બનશે.
યુવયોઃ પાપયોશ્ચાહં પાસ્યામિ રુધિરં મૃધે। તસ્યૈવં બ્રુવતો દુષ્ટં વિરાધસ્ય દુરાત્મનઃ
અને તમે બંને પાપીઓનું લોહી હું યુદ્ધમાં પી જઈશ.' આમ દુષ્ટ અને દુરાચારી વિરાધે કહ્યું.
શ્રુત્વા સગર્વિતં વાક્યં સમ્ભ્રાન્તા જનકાત્મજા। સીતા પ્રવેપિતોદ્વેગાત્ પ્રવાતે કદલી યથા
એના ગર્વભર્યા શબ્દો સાંભળીને, જનકનંદિની સીતાનું મન ભયથી કંપી ઉઠ્યું અને પવનમાં કાંપતી કેળી જેવી ધ્રૂજી ઉઠી.
તાં દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ સીતાં વિરાધાઙ્કગતાં શુભામ્। અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં વાક્યં મુખેન પરિશુષ્યતા
વીરાધના ગળામાં બેઠેલી તેજસ્વી સીતાને જોઈ, રાઘવે સુકાઈ ગયેલા મોઢે લક્ષ્મણને કહ્યું:
પશ્ય સૌમ્ય નરેન્દ્રસ્ય જનકસ્યાત્મસમ્ભવામ્। મમ ભાર્યાં શુભાચારાં વિરાધાઙ્કે પ્રવેશિતામ્
હે સૌમ્ય, રાજા જનકની પુત્રી, મારી પવિત્ર અને સદાચારવાળી પત્ની, આજે વિરાધના ગળામાં બેઠેલી છે, એ જો.
અત્યન્તસુખસંવૃદ્ધાં રાજપુત્રીં યશસ્વિનીમ્। યદભિપ્રેતમસ્માસુ પ્રિયં વરવૃતં ચ યત્
અત્યંત સુખમાં ઉછરેલી, યશસ્વી રાજકુમારી—અમને જે પ્રિય હતું, જે એને મનગમતું હતું—
કૈકેય્યાસ્તુ સુસંવૃત્તં ક્ષિપ્રમદ્યૈવ લક્ષ્મણ। યા ન તુષ્યતિ રાજ્યેન પુત્રાર્થે દીર્ઘદર્શિની
હે લક્ષ્મણ, કૈકેયીએ આજે જ જે ઇચ્છ્યું હતું તે બધું પામી લીધું; જે રાજ્યથી સંતોષી નથી અને માત્ર પોતાના પુત્રના હિત માટે જ વિચારે છે.
યયાહં સર્વભૂતાનાં પ્રિયઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્। અદ્યેદાનીં સકામા સા યા માતા મધ્યમા મમ
જેના કારણે હું, સર્વે જીવોના પ્રિય, વનમાં મોકલાયો, આજે એ મારી મધ્યમ માતાએ પોતાની ઇચ્છા પૂરી કરી.
પરસ્પર્શાત્ તુ વૈદેહ્યા ન દુઃખતરમસ્તિ મે। પિતુર્વિનાશાત્ સૌમિત્રે સ્વરાજ્ય હરણાત્ તથા
હે સૌમિત્ર, સીતાને બીજાના સ્પર્શથી જે દુઃખ થયું છે, એ મારા પિતાના મૃત્યુ કે પોતાના રાજ્ય ગુમાવવાથી પણ વધારે છે.
ઇતિ બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે બાષ્પશોકપરિપ્લુતઃ। અબ્રવીલ્લક્ષ્મણઃ ક્રુદ્ધો રુદ્ધો નાગ ઇવ શ્વસન્
કાકુત્સ્થ રામ આ રીતે દુઃખ અને આંસુથી ભરાઈને બોલતા હતા, ત્યારે લક્ષ્મણ ગુસ્સાથી, દબાયેલા સાપ જેવો ફફડતો, જવાબ આપ્યો.
અનાથ ઇવ ભૂતાનાં નાથસ્ત્વં વાસવોપમઃ। મયા પ્રેષ્યેણ કાકુત્સ્થ કિમર્થં પરિતપ્યસે
તમે તો બધાં જીવજંતુઓના આશ્રય અને રક્ષક છો, ઇન્દ્ર જેવાં મહાન છો, છતાં પણ તમે અનાથ જેવા દેખાવ છો. હે કાકુત્સ્થ, હું તમારો સેવક અહીં હાજર છું, તો પછી તમે શા માટે દુઃખી થાઓ છો?
શરેણ નિહતસ્યાદ્ય મયા ક્રુદ્ધેન રક્ષસઃ। વિરાધસ્ય ગતાસોર્હિ મહી પાસ્યતિ શોણિતમ્
આજે મારા ક્રોધથી છૂટેલા તીક્ષ્ણ બાણથી, રાક્ષસ વિરાધનું પ્રાણ છૂટી જશે અને તેની લોહી ધરતી પર વહી જશે.
રાજ્યકામે મમ ક્રોધો ભરતે યો બભૂવ હ। તં વિરાધે વિમોક્ષ્યામિ વજ્રી વજ્રમિવાચલે
રાજ્ય માટે જે ક્રોધ મને પહેલા ભરત સામે થયો હતો, એ જ ક્રોધ હવે હું વિરાધ પર ઉતારીશ, જેમ ઇન્દ્ર પર્વત પર વજ્ર ફેંકે છે.
મમ ભુજબલવેગવેગિતઃ પતતુ શરોઽસ્ય મહાન્ મહોરસિ। વ્યપનયતુ તનોશ્ચ જીવિતં પતતુ તતશ્ચ મહીં વિઘૂર્ણિતઃ
મારા હાથની તાકાત અને જોરથી ઉડેલો મોટો બાણ, વિરાધના વિશાળ છાતી પર વાગે, તેના શરીરથી પ્રાણ છૂટી જાય અને પછી એ ધરતી પર પલટાઈને પડી રહે.
thumb|તૃતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રીજો સર્ગ હવે સાંભળો.
અથોવાચ પુનર્વાક્યં વિરાધઃ પૂરયન્ વનમ્। પૃચ્છતો મમ હિ બ્રૂતં કૌ યુવાં ક્વ ગમિષ્યથઃ
પછી વિરાધએ ફરીથી જોરદાર અવાજે કહ્યું: 'મને કહો, તમે બંને કોણ છો અને ક્યાં જાઓ છો?'
તમુવાચ તતો રામો રાક્ષસં જ્વલિતાનનમ્। પૃચ્છન્તં સુમહાતેજા ઇક્ષ્વાકુકુલમાત્મનઃ
તે સમયે રાક્ષસના જ્વલંત ચહેરા સામે, મહાન તેજવાળા ઇક્ષ્વાકુ વંશજ રામે, પૂછાયેલા પ્રશ્નનો જવાબ આપ્યો.
તમુવાચ વિરાધસ્તુ રામં સત્યપરાક્રમમ્। હન્ત વક્ષ્યામિ તે રાજન્ નિબોધ મમ રાઘવ
વિરાધએ પછી સાચા પરાક્રમી રામને કહ્યું: 'હા, રાજન, હવે હું તને કહું છું, હે રાઘવ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ.'
પુત્રઃ કિલ જવસ્યાહં માતા મમ શતહ્રદા। વિરાધ ઇતિ મામાહુઃ પૃથિવ્યાં સર્વરાક્ષસાઃ
'હું જવા નો પુત્ર છું, મારી માતાનું નામ શતહ્રદા છે. પૃથ્વી પર બધા રાક્ષસો મને વિરાધ કહે છે.'
તપસા ચાભિસમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મણો હિ પ્રસાદજા। શસ્ત્રેણાવધ્યતા લોકેઽચ્છેદ્યાભેદ્યત્વમેવ ચ
'મારે તપસ્યાથી બ્રહ્માજી pleased થયા અને તેમના આશીર્વાદથી મને આ વર મળ્યું છે કે, શસ્ત્રોથી મને મારવામાં, કાપવામાં કે ભેદવામાં કોઈ શક્તિમાન નથી.'
ઉત્સૃજ્ય પ્રમદામેનામનપેક્ષૌ યથાગતમ્। ત્વરમાણૌ પલાયેથાં ન વાં જીવિતમાદદે
'આ સ્ત્રીને અહીં છોડી દો અને જેમ આવ્યા તેમ તરત જ ભાગી જાવ, નહીં તો હું તમારું જીવ લઈ લઉં.'
તં રામઃ પ્રત્યુવાચેદં કોપસંરક્તલોચનઃ। રાક્ષસં વિકૃતાકારં વિરાધં પાપચેતસમ્
રામે, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, વિકૃત શરીર અને દુષ્ટ મનવાળા વિરાધ રાક્ષસને જવાબ આપ્યો:
ક્ષુદ્ર ધિક્ ત્વાં તુ હીનાર્થં મૃત્યુમન્વેષસે ધ્રુવમ્। રણે પ્રાપ્સ્યસિ સંતિષ્ઠ ન મે જીવન્ વિમોક્ષ્યસે
'અરે નીચ, તને શરમ આવવી જોઈએ! તું તો બધું ગુમાવેલો છે અને નિશ્ચિતપણે મૃત્યુ શોધી રહ્યો છે. યુદ્ધમાં ઊભો રહી જા, મારા હાથથી જીવતો છૂટશે નહીં.'
તતઃ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા રામઃ સુનિશિતાન્ શરાન્। સુશીઘ્રમભિસંધાય રાક્ષસં નિજઘાન હ
પછી રામે ધનુષ પર ડોર ચઢાવી, તીક્ષ્ણ બાણો ઝડપથી તાણીને રાક્ષસ પર છોડ્યા.
ધનુષા જ્યાગુણવતા સપ્ત બાણાન્ મુમોચ હ। રુક્મપુઙ્ખાન્ મહાવેગાન્ સુપર્ણાનિલતુલ્યગાન્
ધનુષ પર જ્યા બાંધીને, રામે સાત સુવર્ણપંખી, ગતિશીલ અને ગરુડના પવન જેવાં તેજવાળા બાણ છોડ્યા.
તે શરીરં વિરાધસ્ય ભિત્ત્વા બર્હિણવાસસઃ। નિપેતુઃ શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં પાવકોપમાઃ
એ બાણો, મોરપાંખ પહેરેલા વિરાધના શરીર ભેદી, લોહીથી લથપથ થઈ જમીન પર પડ્યા અને અગ્નિ જેવાં તેજથી જલમલતા હતા.