એવં દત્તાસ્મિ રામાય તદા તસ્મિન્ સ્વયમ્વરે । અનુરક્તાસ્મિ ધર્મેણ પતિં વીર્યવતાં વરમ્ ।। ૨.૧૧૮.
એ રીતે, સ્વયંવરમાં મને રામને અર્પણ કરવામાં આવી, અને હું ધર્મપૂર્વક મારા પતિ, પરાક્રમીમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામને સમર્પિત છું.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટાદશોત્તરશતતમ: સર્ગ:
આ રીતે વાલ્મીકીકૃત મહાન અને પવિત્ર રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો એકસો અઢારમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|એકોનવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|મઙ્ગલશાસનમ્|center અનસૂયા તુ ધર્મજ્ઞા શ્રુત્વા તાં મહતીં કથામ્ । પર્ય્યષ્વજત બાહુભ્યાં શિરસ્યાઘ્રાય મૈથિલીમ્ ।। ૨.૧૧૯.
ધર્મને જાણનારી અનસૂયા એ મહાન વાર્તા સાંભળી, માઇથિલી સીતાને બાહોમાં ભરી, માથા પર ચુંબન કર્યું.
વ્યક્તાક્ષરપદં ચિત્રં ભાષિતં મધુરં ત્વયા । યથા સ્વયમ્વરં વૃત્તં તત્સર્વં હિ શ્રુતં મયા । રમે ઽહં કથયા તે તુ દૃઢં મધુરભાષિણિ ।। ૨.૧૧૯.
તારી વાણી સ્પષ્ટ, સુંદર અને મધુર હતી; સ્વયંવર કેવી રીતે થયું એ બધું મેં તારી પાસેથી સાંભળ્યું, મધુર બોલનારી, તારી વાતથી હું ખૂબ આનંદિત થઈ છું.
રવિરસ્તં ગત: શ્રીમાનુપોહ્ય રજનીં શિવામ્ । દિવસં પ્રતિકીર્ણાનામાહારાર્થં પતત્ऺિત્રણામ્ । સન્ધ્યાકાલે નિલીનાનાં નિદ્રાર્થં શ્રૂયતે ધ્વનિ: ।। ૨.૧૧૯.
મહિમાવંત સૂર્ય અસ્ત થયો છે અને શુભ રાત્રિ આવી છે; દિવસભર ખોરાક માટે ઉડી ફરનાર પક્ષીઓ સાંજના સમયે આરામ માટે બેઠા છે, તેમનો અવાજ સંભળાય છે.
એતે ચાપ્યભિષેકાર્દ્રા મુનય: કલશોદ્યતા: । સહિતા ઉપવર્તન્તે સલિલાપ્લુતવલ્કલા: ।। ૨.૧૧૯.
આ ઋષિઓ, અભિષેકથી ભીંજાયેલા અને પાણીના કલશ લઈને, એકસાથે ભેગા થાય છે, તેમનાં વલ્કળ પણ સ્નાનથી ભીંજાયેલા છે.
ઋષીણામગ્નિહોત્રેષુ હુતેષુ વિધિપૂર્વકમ્ । કપોતાઙ્ગારુણો ધૂમો દૃશ્યતે પવનોદ્ધત: ।। ૨.૧૧૯.
જ્યારે ઋષિઓ યથાવિધિ અગ્નિમાં હોમ કરે છે, ત્યારે પવનથી ઉડતો, કબૂતરના પાંખ જેવો લાલ ધૂમાડો દેખાય છે.
અલ્પપર્ણાહિ તરવો ઘનીભૂતા: સમન્તત: । વિપ્રકૃષ્ટેપિ દેશે ઽસ્મિન્ન પ્રકાશન્તિ વૈ દિશ: ।। ૨.૧૧૯.
અહીંના ઝાડો, થોડા પાંદડાવાળા હોવા છતાં, ચારે બાજુ ઘનઘોર થયા છે; આ દૂરના સ્થળે પણ દિશાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી નથી.
રજનીચરસત્ત્વાનિ પ્રચરન્તિ સમન્તત: । તપોવનમૃગા હ્યેતે વેદિતીર્થેષુ શેરતે ।। ૨.૧૧૯.
રાત્રિના પ્રાણીઓ ચારે બાજુ ફરતા હોય છે, જ્યારે તપોવનના મૃગો તીર્થકાંઠે આરામ કરે છે.
સમ્પ્રવૃદ્ધા નિશા સીતે નક્ષત્રસમલઙ્કૃતા । જોત્સ્નાપ્રાવરણશ્ચન્દ્રો દૃશ્યતે ઽભ્યુદિતો ઽમ્બરે ।। ૨.૧૧૯.
હવે રાત્રિ પૂરેપૂરી ફેલાઈ છે, સીતે, અને તારાઓથી શોભાયમાન છે; ચાંદ્રકાંતિથી આવરાયેલો ચંદ્ર આકાશમાં ઉગતો દેખાય છે.
ગમ્યતામનુજાનામિ રામસ્યાનુચરી ભવ । કથયન્ત્યા હિ મધુરં ત્વયાહં પરિતોષિતા ।। ૨.૧૧૯.
હવે તું જઈશ, હું તને અનુમતિ આપું છું; રામની સેવા કરજે. તારી મધુર વાતોથી હું સંતોષ પામી છું.
અલઙ્કુરુ ચ તાવત્ત્વં પ્રત્યક્ષં મમ મૈથિલિ । પ્રીતિં જનય મે વત્સે દિવ્યાલઙ્કારશોભિતા ।। ૨.૧૧૯.
હવે, માઇથિલી, તું મારા સામે સ્વયંને શોભાવજે; દિવીય આભૂષણોથી સજ્જ થઈને મને આનંદ આપજે, વત્સે.
સા તથા સમલંકૃત્ય સીતા સુરસુતોપમા । પ્રણમ્ય શિરસા તસ્યૈ રામં ત્વભિમુખી યયૌ ।। ૨.૧૧૯.
એ પ્રમાણે સજ્જ થઈને, દેવકન્યાને સમાન સીતાએ તેમને શિર નમાવી વંદન કર્યું અને રામ તરફ ચાલી.
તથા તુ ભૂષિતાં સીતાં દદર્શ વદતાં વર: । રાઘવ: પ્રીતિદાનેન તપસ્વિન્યા જહર્ષ ચ ।। ૨.૧૧૯.
વદનામાં શ્રેષ્ઠ એવા રાઘવે, એ રીતે શોભાયમાન સીતાને જોઈ, તપસ્વિ સ્ત્રીના પ્રેમભર્યા દાનથી આનંદિત થયો.
ન્યવેદયત્તત: સર્વં સીતા રામાય મૈથિલી । પ્રીતિદાનં તપસ્વિન્યા વસનાભરણસ્રજમ્ ।। ૨.૧૧૯.
પછી માઇથિલી સીતાએ રામને બધું કહ્યું—તપસ્વિ સ્ત્રી દ્વારા મળેલું પ્રેમભર્યું દાન: વસ્ત્ર, આભૂષણ અને ફૂલોની વેણી.
પ્રહૃષ્ટસ્ત્વભવદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહારથ: । મૈથિલ્યા: સત્ક્રિયાં દૃષ્ટ્વા માનુષેષુ સુદુર્લભામ્ ।। ૨.૧૧૯.
મૈથિલી પર જે માન અપાયો, એ માનુષોમાં દુર્લભ છે, એ જોઈને રામ અને મહાબલી લક્ષ્મણના હૃદયમાં આનંદ છલકાયો.
તતસ્તાં શર્વરીં પ્રીત: પુણ્યાં શશિનિભાનન: । અર્ચિતસ્તાપસૈ: સિદ્ધૈરુવાસ રઘુનન્દન: ।। ૨.૧૧૯.
પછી ચંદ્ર જેવું તેજસ્વી ચહેરો ધરાવતાં આનંદિત રામે, તપસ્વીઓ અને સિદ્ધો દ્વારા સન્માન પામી, એ પવિત્ર રાત આનંદપૂર્વક વિતાવી.
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામભિષિચ્ય હુતાગ્નિકાન્ । આપૃચ્છેતાં નરવ્યાઘ્રૌ તાપસાન્ વનગોચરાન્ ।। ૨.૧૧૯.
જ્યારે એ રાત પૂરી થઈ, ત્યારે એ બંને પુરુષસિંહોએ તપસ્વીઓ માટે અગ્નિહોત્ર કરી, વનમાં રહેતા ઋષિઓને વિદાય લીધી.
તાવૂચુસ્તે વનચરાસ્તાપસા ધર્મચારિણ: । વનસ્ય તસ્ય સઞ્ચારં રાક્ષસૈ: સમભિપ્લુતમ્ ।। ૨.૧૧૯.
પછી એ વનમાં રહેતા ધર્મનિષ્ઠ તપસ્વીઓએ એમને કહ્યું કે, આ વન રાક્ષસોથી ભરેલું છે, અહીં સંકટ છે.
રક્ષાંસિ પુરુષાદાનિ નાનારૂપાણિ રાઘવ । વસન્ત્યસ્મિન્ મહારણ્યે વ્યાલાશ્ચ રુધિરાશના: ।। ૨.૧૧૯.
હે રાઘવ, આ વિશાળ વનમાં અનેક રૂપ ધરાવતાં માનવમાંસ ખાવા વાળા રાક્ષસો અને લોહી પીતા જંગલી પ્રાણીઓ વસે છે.
ઉચ્છિષ્ટં વા પ્રમત્તં વા તાપસં ધર્મચારિણમ્ । અદન્ત્યસ્મિન્ મહારણ્યે તાન્નિવારય રાઘવ ।। ૨.૧૧૯.
હે રાઘવ, આ મહાવનમાં એ દાનવો બેધ્યાન કે ઉચ્છિષ્ટ ખાવા વાળા ધર્મનિષ્ઠ તપસ્વીઓ પર હુમલો કરે છે; તું એમની રક્ષા કર.
એષ પન્થા મહર્ષીણાં ફલાન્યાહરતાં વને । અનેન તુ વનં દુર્ગં ગન્તું રાઘવ તે ક્ષમમ્ ।। ૨.૧૧૯.
આ માર્ગ મહર્ષિઓનો છે, જે વનમાં ફળ એકત્ર કરવા જાય છે; હે રાઘવ, તારે પણ આ જ રસ્તે એ દુર્ગમ વનમાં પ્રવેશવું યોગ્ય છે.
ઇતીવ તૈ: પ્રાઞ્જલિભિસ્તપસ્વિભિર્દ્વિજૈ: કૃત: સ્વસ્ત્યયન: પરં તપ: । વનં સભાર્ય્ય: પ્રવિऺવેશ રાઘવ: સલક્ષ્મણ: સૂર્ય્યમિવાભ્રમણ્ડલમ્ ।। ૨.૧૧૯.
આ રીતે, હાથ જોડીને તપસ્વી બ્રાહ્મણોએ શુભાશિષ આપ્યા પછી, રાઘવ પોતાની પત્ની અને લક્ષ્મણ સાથે વનમાં પ્રવેશ્યા, જેમ સૂર્ય મેઘમંડળમાં પ્રવેશે.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે શ્રીમદ્વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે ચતુર્વિંશત્સહસ્રિકાયાં સંહિતાયાં શ્રીમદયોધ્યાકાણ્ડે એકોનવિંશ્ऺાત્યુત્તરશતતમ: સર્ગ:
આ રીતે, ચોવીસ હજાર શ્લોકો ધરાવતાં શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના શ્રીમદયોધ્યાકાંડનો એકસો ઓગણીસમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|પ્રથમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો પહેલો સર્ગ હવે સાંભળો.
કુશચીરપરિક્ષિપ્તં બ્રાહ્મ્યા લક્ષ્મ્યા સમાવૃતમ્। યથા પ્રદીપ્તં દુર્દર્શં ગગને સૂર્યમણ્ડલમ્
કુશ ઘાસ અને વલ્કળોથી ઘેરાયેલું, દિવ્ય તેજથી યુક્ત, આ આશ્રમ આકાશમાં પ્રજ્વલિત અને નજરે ન પડતાં સૂર્યમંડળ જેવું ઝળહળતું હતું.
શરણ્યં સર્વભૂતાનાં સુસમ્મૃષ્ટાજિરં સદા। મૃગૈર્બહુભિરાકીર્ણં પક્ષિસંઘૈઃ સમાવૃતમ્
એ સર્વ જીવો માટે આશ્રયસ્થાન હતું, એનું અંગણ હંમેશા સ્વચ્છ રહેતું, અનેક હરણોથી ભરેલું અને પક્ષીઓના જૂથોથી ઘેરાયેલું હતું.
પૂજિતં ચોપનૃત્તં ચ નિત્યમપ્સરસાં ગણૈઃ। વિશાલૈરગ્નિશરણૈઃ સ્રુગ્ભાણ્ડૈરજિનૈઃ કુશૈઃ
એ આશ્રમમાં અપ્સરાઓના સમૂહો દ્વારા સતત પૂજન અને નૃત્ય થતું, વિશાળ અગ્નિકુંડો, હવનકુંડની ચમચીઓ, વાસણો, મૃગચર્મ અને કુશ ઘાસથી શોભતો હતો.
સમિદ્ભિસ્તોયકલશૈઃ ફલમૂલૈશ્ચ શોભિતમ્। આરણ્યૈશ્ચ મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈઃ સ્વાદુફલૈર્વૃતમ્
એ આશ્રમ સમિદ્ધો, પાણીના ઘડા, ફળ અને મૂળથી સુશોભિત હતો અને પવિત્ર, મીઠાં ફળ ધરાવતા મોટા જંગલના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો હતો.
બલિહોમાર્ચિતં પુણ્યં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્। પુષ્પૈશ્ચાન્યૈઃ પરિક્ષિપ્તં પદ્મિન્યા ચ સપદ્મયા
બલિ અને હોમથી પવિત્ર થયેલો, બ્રહ્મઘોષથી ગુંજતો, વિવિધ ફૂલોથી ઘેરાયેલો અને કમળવાળી પાદડીથી શોભતો હતો.