નવીકૃતં ચ તત્સર્વં વાક્યૈસ્તે ધર્મચારિણિ । પતિશુશ્રૂષણાન્નાર્ય્યાસ્તપો નાન્યદ્વિધીયતે ।। ૨.૧૧૮.
ધર્મનિષ્ઠે, તમારા શબ્દોથી એ બધું મારા મનમાં ફરી તાજું થયું છે; સ્ત્રી માટે પતિની સેવા કરતાં મોટું કોઈ તપ નથી.
સાવિત્રી પતિશુશ્રૂષાં કૃત્વા સ્વર્ગે મહીયતે । તથાવૃત્તિશ્ચ યાતા ત્વં પતિશુશ્રૂષયા દિવમ્ ।। ૨.૧૧૮.
સાવિત્રીએ પતિની સેવા કરીને સ્વર્ગમાં માન મેળવ્યો હતો; તમે પણ એવી જ રીતથી પતિસેવા કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
વરિષ્ઠા સર્વનારીણામેષા ચ દિવિ દેવતા । રોહિણી ન વિના ચન્દ્રં મુહૂર્ત્તમપિ દૃશ્યતે ।। ૨.૧૧૮.
એ સ્ત્રી સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, સ્વર્ગમાં પણ દેવીઓમાં ગણાય છે; જેમ રોહિણી ચંદ્રથી એક ક્ષણ પણ અલગ જોવા મળતી નથી.
એવંવિધાશ્ચ પ્રવરા: સ્ત્રિયો ભર્તૃદૃઢવ્રતા: । દેવલોકે મહીયન્તે પુણ્યેન સ્વેન કર્મણા ।। ૨.૧૧૮.
આવી રીતે, પતિપ્રતિ દૃઢ વ્રત ધરાવતી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પોતાના પુણ્યથી દેવલોકમાં પણ માન પામે છે.
તતો ઽનસૂયા સંહૃષ્ટા શ્રુત્વોક્તં સીતયા વચ: । શિરસ્યાઘ્રાય ચોવાચ મૈથિલીં હર્ષયન્ત્યુત ।। ૨.૧૧૮.
પછી અનસૂયા, સીતાના શબ્દો સાંભળી આનંદિત થઈ, એમનું માથું ચુંબન કરીને, માઇથિલીને આનંદ આપતાં બોલી.
નિયમૈર્વિવિધૈરાપ્તં તપો હિ મહદસ્તિ મે । તત્સંશ્રિત્ય બલં સીતે છન્દયે ત્વાં શુચિસ્મિતે ।। ૨.૧૧૮.
સીતા, વિવિધ નિયમો દ્વારા મેં મોટું તપ મેળવ્યું છે; એ તપના બળે, પવિત્ર સ્મિતવાળી, હું તને આશીર્વાદ આપવી ઇચ્છું છું.
ઉપપન્નં મનોજ્ઞં ચ વચનં તવ મૈથિલિ । પ્રીતા ચાસ્મ્યુચિતં કિં તે કરવાણિ બ્રવીહિ મે ।। ૨.૧૧૮.
મૈથિલી, તારી વાત યોગ્ય અને મનોહર છે. હું ખૂબ ખુશ છું—તારે જે યોગ્ય લાગે તે મને કહો, હું તે કરીશ.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા મન્દવિસ્મયા કૃતમિત્યબ્રવીત્સીતા તપોબલસમન્વિતામ્ ।। ૨.૧૧૮.
આવી વાત સાંભળી, તપશ્ચર્યાથી સંપન્ન સીતાજી હળવી આશ્ચર્યથી ચકિત થઈ અને કહ્યું: 'આ તો થઈ ગયું.'
સા ત્વેવમુક્તા ધર્મજ્ઞા તયા પ્રીતતરા ઽભવત્ । સફલં ચ પ્રહર્ષં તે હન્ત સીતે કરોમ્યહમ્ ।। ૨.૧૧૮.
એવી રીતે ધર્મને જાણનારી એ સ્ત્રી વધુ આનંદિત થઈ અને બોલી: 'સીતા, તારો આનંદદાયક ઈચ્છા હું પૂર્ણ કરીશ.'
ઇદં દિવ્યં વરં માલ્યં વસ્ત્રમાભરણાનિ ચ । અઙ્ગરાગં ચ વૈદેહિ મહાર્હં ચાનુલેપનમ્ ।। ૨.૧૧૮.
હે વૈદેહી, આ દિવ્ય હાર, વસ્ત્રો, આભૂષણો, સુગંધિત અંગરાગ અને કિંમતી લિપન તારે માટે છે.
મયા દત્તમિદં સીતે તવ ગાત્રાણિ શોભયેત્ । અનુરૂપમસંક્લિષ્ટં નિત્યમેવ ભવિષ્યતિ ।। ૨.૧૧૮.
સીતા, આ ભેટ હું તને આપું છું, જે તારા અંગોને શોભા આપશે. આ યોગ્ય છે, નિર્વિકાર છે અને હંમેશા એવું જ રહેશે.
અઙ્ગરાગેણ દિવ્યેન લિપ્તાઙ્ગી જનકાત્મજે । શોભયિષ્યસિ ભર્ત્તારં યથા શ્રીવિષ્ણુમવ્યયમ્ ।। ૨.૧૧૮.
જનકનંદિની, આ દિવ્ય અંગરાગ લગાવીને તું તારા પતિને એ રીતે શોભશે જેમ શ્રીલક્ષ્મી અવિનાશી વિષ્ણુને શોભે છે.
સા વસ્ત્રમઙ્ગરાગં ચ ભૂષણાનિ સ્રજસ્તથા । મૈથિલી પ્રતિજગ્રાહ પ્રીતિદાનમનુત્તમમ્ ।। ૨.૧૧૮.
મૈથિલીએ એ વસ્ત્રો, અંગરાગ, આભૂષણો અને હારો આનંદપૂર્વક સ્વીકાર્યા—આ અનન્ય પ્રેમભેટ હતી.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્ સીતા પ્રીતિદાનં યશસ્વિની । શ્લિષ્ટાઞ્જલિપુટા તત્ર સમુપાસ્ત તપોધનામ્ ।। ૨.૧૧૮.
આ રીતે એ યશસ્વિની સીતાએ પ્રેમભેટ સ્વીકારી, બંને હાથ જોડીને ત્યાં તપસ્વિ સ્ત્રીની સેવા કરી.
તથા સીતાસુપાસીનામનસૂયા દૃઢવ્રતા । વચનં પ્રષ્ટુમારેભે કાઞ્ચિત્ પ્રિયકથામનુ ।। ૨.૧૧૮.
સીતા આવી રીતે બેસી રહી ત્યારે અનસૂયા, દૃઢ વ્રતવાળી, આનંદદાયક વાતનો અનુસંધાન કરીને પૂછવા લાગી.
સ્વયંવરે કિલ પ્રાપ્તા ત્વમનેન યશસ્વિના । રાઘવેણેતિ મે સીતે કથા શ્રુતિમુપાગતા ।। ૨.૧૧૮.
સીતા, મેં એવી વાર્તા સાંભળી છે કે તું આ યશસ્વી રાઘવ દ્વારા સ્વયંવરમાં પ્રાપ્ત થઈ હતી.
તાં કથાં શ્રોતુમિચ્છામિ વિસ્તરેણ ચ મૈથિલિ । યથાનુભૂતં કાર્ત્સ્ન્યેન તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ ।। ૨.૧૧૮.
મૈથિલી, હું એ વાર્તા વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું; જે રીતે તું અનુભવ્યું એ પ્રમાણે મને બધું કહેજે.
એવમુક્તા તુ સા સીતા તાં તતો ધર્મચારિણીમ્ । શ્રૂયતામિતિ ચોક્ત્વા વૈ કથયામાસ તાં કથામ્ ।। ૨.૧૧૮.
આવી રીતે કહેતાં, સીતાએ ધર્મનિષ્ઠ સ્ત્રીને કહ્યું: 'સાંભળો,' અને પછી એ વાર્તા કહેવા લાગી.
મિથિલાધિપતિર્વીરો જનકો નામ ધર્મવિત્ । ક્ષત્રધર્મે હ્યભિરતો ન્યાયત: શાસ્તિ મેદિનીમ્ ।। ૨.૧૧૮.
મિથિલાના રાજા, જનક નામના, ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં રુચિ ધરાવતા, ન્યાયથી રાજ્ય ચલાવતા હતા.
તસ્ય લાઙ્ગલહસ્તસ્ય કર્ષત: ક્ષેત્રમણ્ડલમ્ । અહં કિલોત્થિતા ભિત્ત્વા જગતીં નૃપતે: સુતા ।। ૨.૧૧૮.
જ્યારે તેઓ પોતે જ લાંગલ લઈને ખેતર ખેડી રહ્યા હતા, ત્યારે કહે છે કે હું, રાજાની પુત્રી, ધરતી ફાડી ઊભી થઈ.
સ માં દૃષ્ટ્વા નરપતિર્મુષ્ટિવિક્ષેપતત્પર: । પાંસુકુણ્ઠિતસર્વાઙ્ગીં જનકો વિસ્મિતો ઽભવત્ ।। ૨.૧૧૮.
મને માટીથી ઢંકાયેલી અને માટીના ઢગલાં ફેંકતી જોઈ, રાજા જનક આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
અનપત્યેન ચ સ્નેહાદઙ્કમારોપ્ય ચ સ્વયમ્ । મમેયં તનયેત્યુક્ત્વા સ્નેહો મયિ નિપાતિત: ।। ૨.૧૧૮.
પુત્રીઓ ન હોવા છતાં, પ્રેમથી રાજાએ મને પોતાની ગોદમાં ઉઠાવી અને કહ્યું: 'આ મારી દીકરી છે,' અને મને પ્રેમ આપ્યો.
અન્તરિક્ષે ચ વાગુક્તા પ્રતિ મા ઽમાનુષી કિલ । એવમેતન્નરપતે ધર્મેણ તનયા તવ ।। ૨.૧૧૮.
અને આકાશમાંથી માનવ અવાજ સિવાય સંદેશ મળ્યો: 'હા રાજા, ધર્મથી આ તારી દીકરી છે.'
તત: પ્રહૃષ્ટો ધર્માત્મા પિતા મે મિથિલાધિપ: । અવાપ્તો વિપુલામૃદ્ધિં મામવાપ્ય નરાધિપ: ।। ૨.૧૧૮.
પછી મારા પિતા, મિથિલાના ધર્મનિષ્ઠ રાજા, ખૂબ આનંદિત થયા અને મને પ્રાપ્ત કરીને વિશાળ સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
દત્તા ચાસ્મીષ્ટવદ્દેવ્યૈ જ્યેષ્ઠાયૈ પુણ્યકર્મણા । તયા સમ્ભાવિતા ચાસ્મિ સ્નિગ્ધયા માતૃસૌહૃદાત્ ।। ૨.૧૧૮.
મને એ પુણ્યવાળી મોટી માતાજી પાસે આપવામાં આવી હતી; એમણે માતૃભાવથી અને પ્રેમથી મને બહુ માન આપ્યો અને સ્નેહપૂર્વક ઉછેર્યો.
પતિસંયોગસુલભં વયો દૃષ્ટ્વા તુ મે પિતા । ચિન્તામભ્યગમદ્દીનો વિત્તનાશાદિવાધન: ।। ૨.૧૧૮.
મારી ઉંમર પતિ સાથે સુખથી જીવન વિતાવાની થઈ હતી, પણ મારા પિતાજી ધનના નુકસાન અને અન્ય મુશ્કેલીઓથી ચિંતિત થઈ ગયા.
સદૃશાચ્ચાપકૃષ્ટાચ્ચ લોકે કન્યાપિતા જનાત્ । પ્રધર્ષણમવાપ્નોતિ શક્રેણાપિ સમો ભુવિ ।। ૨.૧૧૮.
આ દુનિયામાં, દીકરીના પિતા, ભલે દીકરી સારી હોય કે સામાન્ય, જો યોગ્ય રીતે લગ્ન ન થાય તો—even ઇન્દ્ર જેટલા શક્તિશાળી હોય તો પણ—માનહાનિ ભોગવે છે.
તાં ધર્ષણામદૂરસ્થાં દૃષ્ટ્વા ચાત્મનિ પાર્થિવ: । ચિન્તાર્ણવગત: પારં નાસસાદાપ્લવો યથા ।। ૨.૧૧૮.
રાજાએ જ્યારે આ અપમાન નજીક આવતું જોયું, ત્યારે ચિંતામાં ગરકાવ થઈ ગયા અને જેમ તરવૈયો કિનારે પહોંચી શકતો નથી, એમ રસ્તો શોધી શક્યા નહીં.
અયોનિજાં હિ માં જ્ઞાત્વા નાધ્યગચ્છદ્વિચિન્તયન્ । સદૃશં ચાનુરૂપં ચ મહીપાલ: પતિં મમ ।। ૨.૧૧૮.
મારે સ્ત્રીના ગર્ભથી જન્મ ન લીધો છે એ જાણીને, રાજાએ ઘણું વિચાર્યું, પણ કોઈ પણ રાજાઓમાં મને યોગ્ય અને લાયક પતિ મળ્યો નહીં.
તસ્ય બુદ્ધિરિયં જાતા ચિન્તયાનસ્ય સન્તતમ્ । સ્વયં વરં તનૂજાયા: કરિષ્યામીતિ ધીમત: ।। ૨.૧૧૮.
એમની ચિંતામાં સતત વિચાર કરતાં, બુદ્ધિશાળી રાજાએ નક્કી કર્યું કે, 'હું મારી દીકરી માટે સ્વયંવર રાખીશ.'