તાં તુ સીતા મહાભાગામનસૂયાં પતિવ્રતામ્ । અભ્યવાદયદવ્યગ્રા સ્વનામ સમુદાહરત્ ।। ૨.૧૧૭.
મહાભાગ્યવતી સીતાએ, પતિવ્રતા અનસૂયાને નિર્ભયતાથી વંદન કર્યું અને પોતાનું નામ પણ જણાવ્યું.
અભિવાદ્ય ચ વૈદેહી તાપસીં તામનિન્દિતામ્ । બદ્ધાઞ્જલિપુટા હૃષ્ટા પર્યપૃચ્છદનામયમ્ ।। ૨.૧૧૭.
વૈદેહીએ નિર્દોષ તપસ્વિ સ્ત્રીને વંદન કર્યા પછી, હાથ જોડીને આનંદપૂર્વક તેની કুশળક્ષા પુછીછ.
તત: સીતાં મહાભાગાં દૃષ્ટ્વા તાં ધર્મચારિણીમ્ । સાન્ત્વયન્ત્યબ્રવીદ્ધૃષ્ટા દિષ્ટ્યા ધર્મમવેક્ષસે ।। ૨.૧૧૭.
પછી અનસૂયાએ, મહાભાગ્યવતી અને ધર્મમાં સ્થિર સીતાને જોઈ, આનંદથી કહ્યું: 'શુભ છે કે તું ધર્મને અનુસરે છે.'
ત્યક્ત્વા જ્ઞાતિજનં સીતે માનમૃદ્ધિં ચ ભામિનિ । અવરુદ્ધં વને રામં દિષ્ટ્યા ત્વમનુગચ્છસિ ।। ૨.૧૧૭.
હે સીતે, તું પોતાના સગાં, માન અને સંપત્તિ છોડી, જંગલમાં રોકાયેલા રામને અનુસરી રહી છે, એ તારા માટે શુભ છે.
નગરસ્થો વનસ્થો વા પાપો વા યદિ વા શુભ: । યાસાં સ્ત્રીણાં પ્રિયો ભર્તા તાસાં લોકા મહોદયા: ।। ૨.૧૧૭.
પતિ શહેરમાં રહે કે જંગલમાં, પાપી હોય કે પુણ્યવાન, જે સ્ત્રીઓ માટે પતિ પ્રિય હોય છે, તેમના જીવન ખૂબ જ ઉન્નત થાય છે.
દુ:શીલ: કામવૃત્તો વા ધનૈવા પરિવર્જિત: । સ્ત્રીણામાર્યસ્વભાવાનાં પરમં દૈવતં પતિ: ।। ૨.૧૧૭.
પતિ દુર્ગુણી હોય, વાસનામાં ફસાયેલો હોય કે ધનથી વંચિત હોય, પણ સદ્ભાવે સ્ત્રીઓ માટે પતિ સર્વોપરી દેવતા છે.
નાતો વિશિષ્ટં પશ્યામિ બાન્ધવં વિમૃશન્ત્યહમ્ । સર્વત્રયોગ્યં વૈદેહિ તપ:કૃતમિવાવ્યયમ્ ।। ૨.૧૧૭.
હે વૈદેહી, હું વિચારું તો પતિ કરતાં શ્રેષ્ઠ કોઈ સગો દેખાતો નથી. સર્વત્ર પતિ યોગ્ય છે, જેમ તપનું ફળ ક્યારેય ખૂટતું નથી.
ન ત્વેનમવગચ્છન્તિ ગુણદોષમસત્સ્ત્રિય: । કામવક્તવ્યહૃદયા ભર્તૃનાથા શ્ચરન્તિ યા: ।। ૨.૧૧૭.
પણ દુષ્ટ સ્વભાવની સ્ત્રીઓ પતિના ગુણ-દોષને ઓળખતી નથી; તેમની વાણીમાં માત્ર ઇચ્છા હોય છે અને પતિ પર આધાર રાખીને ભટકતી રહે છે.
પ્રાપ્નુવન્ત્યયશશ્ચૈવ ધર્મભ્રંશં ચ મૈથિલિ । અકાર્યવશમાપન્ના: સ્ત્રિયો યા: ખલુ તદ્વિધા: ।। ૨.૧૧૭.
મૈથિલી, એવી સ્ત્રીઓ જે અયોગ્ય વર્તનના વશમાં થઈ જાય છે, તેમને બદનામી અને ધર્મથી પછાડો સહન કરવો પડે છે.
ત્વદ્વિધાસ્તુ ગુણૈર્યુક્તા દૃષ્ટલોકપરાવરા: । સ્ત્રિય: સ્વગ ચરિષ્યન્તિ યથા ધર્મકૃતસ્તથા ।। ૨.૧૧૭.
પણ, તારી જેમ ગુણોથી ભરપૂર અને જગતના સારાં-નરસાં જાણનારી સ્ત્રીઓ પોતાનાં સ્વભાવ પ્રમાણે જ ધર્મનો માર્ગ પાળે છે.
તદેવમેનં ત્વમનુવ્રતા સતી પતિવ્રતાનાં સમયાનુવર્તિની । ભવસ્વ ભર્ત્તુ: સહધર્મચારિણી યશશ્ચ ધર્મં ચ તત: સમાપ્સ્યસિ ।। ૨.૧૧૭.
આથી, તું પતિપ્રતિ એકનિષ્ઠ રહી, પતિવ્રતા સ્ત્રીઓની રીત અનુસરે અને પતિ સાથે ધર્મમાં સહભાગી થા; એથી તને માન અને ધર્મ બંને મળશે.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તદશોત્તરશતતમ: સર્ગ:
આ રીતે મહાન વાલ્મીકિ રચિત શ્રીમદ્ રામાયણના શ્રીમદ્ અયોધ્યાકાંડનો સત્તરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
thumb|અષ્ટાદશશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center સા ત્વેવમુક્તા વૈદેહી ત્વનસૂયા ઽનસૂયયા । પ્રતિપૂજ્ય વચો મન્દં પ્રવક્તુમુપચક્રમે ।। ૨.૧૧૮.
આ રીતે અનસૂયા દ્વારા કહેવામાં આવ્યા પછી, વૈદેહી સીતા, જે ઈર્ષ્યા વિના હતી, તેમના શબ્દોને માન આપીને ધીરે ધીરે બોલવા લાગી.
નૈતદાશ્ચર્ય્યમાર્યાયા યન્માં ત્વમનુભાષસે । વિદિતં તુ મમાપ્યેતદ્યથા નાર્ય્યા: પતિર્ગુરુ: ।। ૨.૧૧૮.
માતાજી, તમે મને જે રીતે કહ્યું એમાં કંઈ આશ્ચર્ય નથી; મને પણ ખબર છે કે સ્ત્રી માટે પતિ સર્વોપરી માનનીય છે.
યદ્યપ્યેષ ભવેદ્ભર્તા મમાર્યે વૃત્તવર્જિત: । અદ્વૈધમુપચર્તવ્યસ્તથાપ્યેષ મયા ભવેત્ ।। ૨.૧૧૮.
માતાજી, ભલે મારા પતિમાં સારા ગુણ ન હોય, તો પણ મને એમની સેવા નિષ્ઠાપૂર્વક કરવી જ રહી.
કિં પુનર્યો ગુણ: શ્લાઘ્ય: સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિય: । સ્થિરાનુરાગો ધર્માત્મા માતૃવત્પિતૃવત્પ્રિય: ।। ૨.૧૧૮.
પછી જ્યારે પતિ ગુણવાન, વખાણવા યોગ્ય, દયાળુ, ઇન્દ્રિયજિત, સ્થિર પ્રેમવાળો, ધર્મનિષ્ઠ અને માતા-પિતા જેટલો પ્રિય હોય, ત્યારે તો કેટલું વધુ!
યાં વૃત્તિં વર્ત્તતે રામ: કૌસલ્યાયાં મહાબલ: । તામેવ નૃપનારીણામન્યાસામપિ વર્ત્તતે ।। ૨.૧૧૮.
મહાબલી રામજી કૌશલ્યાજી સાથે જેવો વ્યવહાર કરે છે, એવો જ બધા રાજમહિલાઓ સાથે પણ કરે છે.
સકૃદ્દૃષ્ટાસ્વપિ સ્ત્રીષુ નૃપેણ નૃપવત્સલ: । માતૃવદ્વર્ત્તતે વીરો માનમુત્સૃજ્ય ધર્મવિત્ ।। ૨.૧૧૮.
મહારાજે એક જ વાર જોઈ હોય એવી સ્ત્રીઓ સાથે પણ, રામજી પોતાનું માન છોડીને, માતા સમાન આદરથી વર્તે છે.
આગચ્છન્ત્યાશ્ચ વિજનં વનમેવં ભયાવહમ્ । સમાહિતં મે શ્વશ્ર્વા ચ હૃદયે તદ્ધૃતં મહત્ ।। ૨.૧૧૮.
અને જ્યારે હું આ એકાંત અને ભયજનક વનમાં આવી રહી હતી, ત્યારે મારી સાસુએ મને જે મહાન ઉપદેશ આપ્યો હતો, એ મારા હૃદયમાં મજબૂત રીતે વસેલો છે.
પાણિપ્રદાનકાલે ચ યત્પુરા ત્વગ્નિસન્નિધૌ । અનુશિષ્ટા જનન્યા ઽસ્મિ વાક્યં તદપિ મે ધૃતમ્ ।। ૨.૧૧૮.
લગ્ન સમયે અગ્નિસાક્ષી તરીકે મારા હાથમાં હાથ આપતી વખતે મારી માતાએ મને જે શબ્દો કહ્યા હતા, એ પણ હું હંમેશા યાદ રાખું છું.
નવીકૃતં ચ તત્સર્વં વાક્યૈસ્તે ધર્મચારિણિ । પતિશુશ્રૂષણાન્નાર્ય્યાસ્તપો નાન્યદ્વિધીયતે ।। ૨.૧૧૮.
ધર્મનિષ્ઠે, તમારા શબ્દોથી એ બધું મારા મનમાં ફરી તાજું થયું છે; સ્ત્રી માટે પતિની સેવા કરતાં મોટું કોઈ તપ નથી.
સાવિત્રી પતિશુશ્રૂષાં કૃત્વા સ્વર્ગે મહીયતે । તથાવૃત્તિશ્ચ યાતા ત્વં પતિશુશ્રૂષયા દિવમ્ ।। ૨.૧૧૮.
સાવિત્રીએ પતિની સેવા કરીને સ્વર્ગમાં માન મેળવ્યો હતો; તમે પણ એવી જ રીતથી પતિસેવા કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
વરિષ્ઠા સર્વનારીણામેષા ચ દિવિ દેવતા । રોહિણી ન વિના ચન્દ્રં મુહૂર્ત્તમપિ દૃશ્યતે ।। ૨.૧૧૮.
એ સ્ત્રી સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, સ્વર્ગમાં પણ દેવીઓમાં ગણાય છે; જેમ રોહિણી ચંદ્રથી એક ક્ષણ પણ અલગ જોવા મળતી નથી.
એવંવિધાશ્ચ પ્રવરા: સ્ત્રિયો ભર્તૃદૃઢવ્રતા: । દેવલોકે મહીયન્તે પુણ્યેન સ્વેન કર્મણા ।। ૨.૧૧૮.
આવી રીતે, પતિપ્રતિ દૃઢ વ્રત ધરાવતી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પોતાના પુણ્યથી દેવલોકમાં પણ માન પામે છે.
તતો ઽનસૂયા સંહૃષ્ટા શ્રુત્વોક્તં સીતયા વચ: । શિરસ્યાઘ્રાય ચોવાચ મૈથિલીં હર્ષયન્ત્યુત ।। ૨.૧૧૮.
પછી અનસૂયા, સીતાના શબ્દો સાંભળી આનંદિત થઈ, એમનું માથું ચુંબન કરીને, માઇથિલીને આનંદ આપતાં બોલી.
નિયમૈર્વિવિધૈરાપ્તં તપો હિ મહદસ્તિ મે । તત્સંશ્રિત્ય બલં સીતે છન્દયે ત્વાં શુચિસ્મિતે ।। ૨.૧૧૮.
સીતા, વિવિધ નિયમો દ્વારા મેં મોટું તપ મેળવ્યું છે; એ તપના બળે, પવિત્ર સ્મિતવાળી, હું તને આશીર્વાદ આપવી ઇચ્છું છું.
ઉપપન્નં મનોજ્ઞં ચ વચનં તવ મૈથિલિ । પ્રીતા ચાસ્મ્યુચિતં કિં તે કરવાણિ બ્રવીહિ મે ।। ૨.૧૧૮.
મૈથિલી, તારી વાત યોગ્ય અને મનોહર છે. હું ખૂબ ખુશ છું—તારે જે યોગ્ય લાગે તે મને કહો, હું તે કરીશ.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા મન્દવિસ્મયા કૃતમિત્યબ્રવીત્સીતા તપોબલસમન્વિતામ્ ।। ૨.૧૧૮.
આવી વાત સાંભળી, તપશ્ચર્યાથી સંપન્ન સીતાજી હળવી આશ્ચર્યથી ચકિત થઈ અને કહ્યું: 'આ તો થઈ ગયું.'
સા ત્વેવમુક્તા ધર્મજ્ઞા તયા પ્રીતતરા ઽભવત્ । સફલં ચ પ્રહર્ષં તે હન્ત સીતે કરોમ્યહમ્ ।। ૨.૧૧૮.
એવી રીતે ધર્મને જાણનારી એ સ્ત્રી વધુ આનંદિત થઈ અને બોલી: 'સીતા, તારો આનંદદાયક ઈચ્છા હું પૂર્ણ કરીશ.'
ઇદં દિવ્યં વરં માલ્યં વસ્ત્રમાભરણાનિ ચ । અઙ્ગરાગં ચ વૈદેહિ મહાર્હં ચાનુલેપનમ્ ।। ૨.૧૧૮.
હે વૈદેહી, આ દિવ્ય હાર, વસ્ત્રો, આભૂષણો, સુગંધિત અંગરાગ અને કિંમતી લિપન તારે માટે છે.