યદીહ શરદો ઽનેકાસ્ત્વયા સાર્દ્ધમનિન્દિતે । લક્ષ્મણેન ચ વત્સ્યામિ ન માં શોક: પ્રધક્ષ્યતિ ।। ૨.૯૪.
હે નિર્દોષે! જો હું તારા અને લક્ષ્મણ સાથે અહીં અનેક શરદ ઋતુઓ સુધી રહીશ, તો દુ:ખ મને કદી પણ સ્પર્શી શકશે નહીં.
બહુપુષ્પફલે રમ્યે નાનાદ્વિજગણાયુતે । વિચિત્રશિખરે હ્યસ્મિન્ રતવાનસ્મિ ભામિનિ ।। ૨.૯૪.
આ સુંદર પર્વત પર અનેક ફૂલો અને ફળો છે, વિવિધ પક્ષીઓ છે અને રંગબેરંગી ચોટીઓ છે—એમાં મને બહુ આનંદ આવે છે, હે સુન્દરી.
અનેન વનવાસેન મયા પ્રાપ્તં ફલદ્વયમ્ । પિતુશ્ચાનૃણતા ધર્મે ભરતસ્ય પ્રિયં તથા ।। ૨.૯૪.
આ વનવાસથી મને બે ફળ મળ્યાં છે: પિતાનું ઋણ ઉતાર્યું છે અને ભરતને પણ આનંદ થયો છે.
વૈદેહિ રમસે કચ્ચિચ્ચિત્રકૂટે મયા સહ । પશ્યન્તી વિવિધાન્ ભાવાન્ મનોવાક્કાયસંયતાન્ ।। ૨.૯૪.
વૈદેહી, શું તું ચિત્રકૂટ પર મારા સાથે રહેતાં આનંદ અનુભવે છે? અહીં મન, વાણી અને શરીરથી સંયમ રાખીને અનેક પ્રકારના જીવજંતુઓને જોતી છે?
ઇદમેવામૃતં પ્રાહૂ રાજ્ઞિ રાજર્ષય: પરે । વનવાસં ભવાર્થાય પ્રેત્ય મે પ્રપિતામહા: ।। ૨.૯૪.
રાજા ઋષિઓએ કહ્યું છે કે, મૃત્યુ પછીના કલ્યાણ માટે વનમાં જવું એ જ અમૃત છે; મારા પૂર્વજોએ પણ એ માટે વનવાસ કર્યો હતો.
શિલા: શૈલસ્ય શોભન્તે વિશાલા: શતશો ઽભિત: । બહુલા બહુલૈર્વર્ણૈર્નીલપીતસિતારુણૈ: ।। ૨.૯૪.
આ પર્વતની વિશાળ શિલાઓ ચારેય બાજુએ સો સો રીતે ચમકે છે, જેમાં અનેક રંગો છે—નિલો, પીળો, સફેદ અને લાલ.
નિશિ ભાન્ત્યચલેન્દ્રસ્ય હુતાશનશિખા ઇવ । ઓષધ્ય: સ્વપ્રભાલક્ષ્યા ભ્રાજમાના: સહસ્રશ: ।। ૨.૯૪.
રાતે, પર્વતરાજ પરની ઔષધિઓ પોતાની જ કાંતિથી હજારોની સંખ્યામાં તેજથી ઝગમગે છે, જાણે અગ્નિની જ્વાળાઓ હોય.
કેચિત્ ક્ષયનિભા દેશા: કેચિદુદ્યાનસન્નિભા: । કેચિદેકશિલા ભાન્તિ પર્વતસ્યાસ્ય ભામિનિ ।। ૨.૯૪.
આ પર્વતના કેટલાક ભાગ ઘર જેવા લાગે છે, કેટલાક ભાગ બગીચા જેવા લાગે છે અને, હે સુંદરિ, કેટલાક તો જાણે એક જ પથ્થરથી બનેલા હોય એમ ચમકે છે.
ભિત્ત્વેવ વસુધાં ભાતિ ચિત્રકૂટ: સમુત્થિત: । ચિત્રકૂટસ્ય કૂટો ઽસૌ દૃશ્યતે સર્વત: શુભ: ।। ૨.૯૪.
ચિત્રકૂટ જાણે ધરતી ફાડી ને ઊભો થયો હોય એમ લાગે છે; ચિત્રકૂટનો શિખર સર્વત્ર દેખાય છે અને સર્વ દિશામાં શુભ છે.
કુષ્ઠપુન્નાગસ્ऺથગરભૂર્જપત્રોત્તરચ્છદાન્ । કામિનાં સ્વાસ્તરાન્ પશ્ય કુશેશયદલાયુતાન્ ।। ૨.૯૪.
જુઓ, પ્રેમીઓના શયનસ્થાન કુષ્ટ, પુન્નાગ, અશોક અને ભૂર્જ વૃક્ષોના પાંદડાંથી ઢંકાયેલા છે અને કમળની પાંખડીઓથી શોભાયમાન છે.
મૃદિતાશ્ચાપવિદ્ધાશ્ચ દૃશ્યન્તે કમલસ્રજ: । કામિભિર્વનિતે પશ્ય ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।। ૨.૯૪.
હે સુન્દરી, જુઓ, પ્રેમીઓ દ્વારા કચડાયેલી અને ફેંકી દેવામાં આવેલી કમળમાળાઓ અને વિવિધ પ્રકારનાં ફળો અહીં-ત્યાં પડ્યાં છે.
વસ્વૌકસારાં નલિનીમત્યેતીવોત્તરાન્ કુરૂન્ । પર્વતશ્ચિત્રકૂટો ઽસૌ બહુમૂલફલોદક: ।। ૨.૯૪.
આ ચિત્રકૂટ પર્વત, જે મૂળ, ફળ અને પાણીથી ભરપૂર છે, એ દેવતાઓના નિવાસ એવા ઉત્તર કુરુના કમળવાળા તળાવો કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.
ઇમં તુ કાલં વનિતે વિજહ્રિવાંસ્ત્વયા ચ સીતે સહ લક્ષ્મણેન ચ । રતિં પ્રપત્સ્યે કુલધર્મવર્દ્ધનીં સતાં પથિ સ્વૈર્નિયમૈ: પરૈ: સ્થિત: ।। ૨.૯૪.
હે સુન્દરી, હું આ સમય તારી સાથે, સીતાએ અને લક્ષ્મણ સાથે વિતાવીશ, અને સદ્ગુણો વધે એવી પવિત્ર આનંદમાં, શ્રેષ્ઠ સંયમ પાળીને રહીશ.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદયોધ્યાકાણ્ડે ચતુર્નવતિતમ: સર્ગ:
આ રીતે મહર્ષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો ચોરાણુંમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|પઞ્ચનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center અથ શૈલાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય મૈથિલીં કોસલેશ્વર: । અદર્શયચ્છુભજલાં રમ્યાં મન્દાકિનીં નદીમ્ ।। ૨.૯૫.
પછી, પર્વત પરથી નીચે ઉતરીને, કોશલના રાજાએ માઇથિલી સીતાને શુદ્ધ અને મનોહર જળવાળી મન્દાકિની નદી બતાવી.
અબ્રવીચ્ચ વરારોહાં ચારુચન્દ્રનિભાનનામ્ । વિદેહરાજસ્ય સુતાં રામો રાજીવલોચન: ।। ૨.૯૫.
પદ્મ જેવી આંખો ધરાવતા રામે, ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતી અને વિદેહરાજાની પુત્રી એવા સીતાને કહ્યું.
વિચિત્રપુલિનાં રમ્યાં હંસસારસસેવિતામ્ । કમલૈરુપસમ્પન્નાં પશ્ય મન્દાકિનીં નદીમ્ ।। ૨.૯૫.
જુઓ, મન્દાકિની નદી કેટલી સુંદર છે! વિવિધ રેતાળ કિનારાઓ, હંસ અને બગલાંથી ભરપૂર અને કમળોથી શોભાયમાન છે.
નાનાવિધૈસ્તીરરુહૈર્વૃતાં પુષ્પફલદ્રુમૈ: । રાજન્તીં રાજરાજસ્ય નલિનીમિવ સર્વત: ।। ૨.૯૫.
જુઓ, એ નદીના કિનારે અનેક પ્રકારના ફૂલ અને ફળવાળા વૃક્ષો છે, જે ચારેય બાજુએ છે અને જાણે રાજાઓના તળાવ જેવી શોભા આપે છે.
મૃગયૂથનિપીતાનિ કલુષામ્ભાંસિ સામ્પ્રતમ્ । તીર્થાનિ રમણીયાનિ રતિં સઞ્જનયન્તિ મે ।। ૨.૯૫.
હમણાં, હરણોના ઝુંડથી કાદવયુક્ત થયેલા તીર્થસ્થાનનું જળ મને ખૂબ આનંદ આપે છે.
જટાજિનધરા: કાલે વલ્કલોત્તરવાસસ: । ઋષયસ્ત્વવગાહન્તે નદીં મન્દાકિનીં પ્રિયે ।। ૨.૯૫.
પ્રિયે, યોગ્ય સમયે જટાવાળા અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર, વલ્કળ પહેરેલા ઋષિઓ મન્દાકિની નદીમાં પ્રવેશ કરે છે.
આદિત્યમુપતિષ્ઠન્તે નિયમાદૂર્દ્ધ્વબાહવ: । એતે પરે વિશાલાક્ષિ મુનય: સંશિતવ્રતા: ।। ૨.૯૫.
વિશાળ આંખોવાળી, એ મહાન ઋષિઓ પોતાના વ્રતમાં અડગ રહીને, હાથ ઊંચા કરીને નિયમપૂર્વક સૂર્યની ઉપાસના કરે છે.
મારુતોદ્ધૂતશિખરૈ: પ્રનૃત્ત ઇવ પર્વત: । પાદપૈ: પત્ऺત્રપુષ્પાણિ સૃજદ્ભિરભિતો નદીમ્ ।। ૨.૯૫.
જુઓ, પવનથી તેના શિખરો હલાઈ રહેલા એ પર્વત જાણે નાચતો હોય એમ લાગે છે, અને આસપાસના વૃક્ષો પોતાના પાંદડા અને ફૂલો નદીમાં પતાવી રહી છે.
ક્વચિન્મણિનિકાશોદાં ક્વચિત્પુલિનશાલિનીમ્ । ક્વચિત્સિદ્ધજનાકીર્ણાં પશ્ય મન્દાકિનીં નદીમ્ ।। ૨.૯૫.
જુઓ, મન્દાકિની નદી ક્યાંક મણિની માળા જેવી ઝળહળી રહી છે, ક્યાંક રેતીના કિનારા છે, અને ક્યાંક સિદ્ધપુરુષો ભેગા થયા છે.
નિર્દ્ધૂતાન્ વાયુના પશ્ય વિતતાન્ પુષ્પસઞ્ચયાન્ । પોપ્લૂયમાનાનપરાન્ પશ્ય ત્વં જલમધ્યગાન્ ।। ૨.૯૫.
જુઓ, પવનથી ફેલાયેલા અને વિખૂટા થયેલા ફૂલોના ઢગલા, અને પાણીની વચ્ચે તરતા色色ના પ્રાણીઓ.
તાંશ્ચાતિવલ્ગુવચસો રથાઙ્ગાહ્વયના દ્વિજા: । અધિરોહન્તિ કલ્યાણિ વિકૂજન્ત: શુભા ગિર: ।। ૨.૯૫.
હે શુભે, રથાંગ નામના, મીઠા બોલ બોલતા દ્વિજાતિઓ એ નદીના કિનારે ચઢે છે અને સુંદર સ્તુતિઓ ગાય છે.
દર્શનં ચિત્ર કૂટસ્ય મન્દાકિન્યાશ્ચ શોભને । અધિકં પુરવાસાચ્ચ મન્યે ચ તવ દર્શનાત્ ।। ૨.૯૫.
હે સુંદરિ, ચિત્રકૂટ અને મન્દાકિનીનું દર્શન મને શહેર કરતાં વધુ મનમોહક લાગે છે, કારણ કે હું તને સાથે જોઈ રહ્યો છું.
વિધૂતકલુષૈ: સિદ્ધૈસ્તપોદમશમાન્વિતૈ: । નિત્યવિક્ષોભિતજલાં વિગાહસ્વ મયા સહ ।। ૨.૯૫.
આ નદીના પાણીમાં, જે હંમેશા હલચલથી ભરપૂર છે અને પવિત્ર મનાવનાર સિદ્ધો દ્વારા શુદ્ધ થયેલ છે, ચાલ, આપણે બંને સાથે જઈએ.
સખીવચ્ચ વિગાહસ્વ સીતે મન્દાકિનીં નદીમ્ । કમલાન્યવમજ્જન્તી પુષ્કરાણિ ચ ભામિનિ ।। ૨.૯૫.
હે સીતે, તું મન્દાકિની નદીમાં એવી રીતે પ્રવેશ કર, જાણે તું તારી સખી સાથે જઇ રહી હોય, અને કમળ તથા પદ્મ ફૂલોને ડૂબાડી દે, હે સુંદરિ.
ત્વં પૌરજનવદ્વ્યાલાનયોધ્યામિવ પર્વતમ્ । મન્યસ્વ વનિતે નિત્યં સરયૂવદિમાં નદીમ્ ।। ૨.૯૫.
હે વનિતા, તું હંમેશા આ પર્વતને અયોધ્યા સમાન અને આ નદીને સરયૂ સમાન માની લે, જેમ શહેરના લોકો માને છે.
લક્ષ્મણશ્ચાપિ ધર્માત્મા મન્નિદેશે વ્યવસ્થિત: । ત્વં ચાનુકૂલા વૈદેહિ પ્રીતિં જનયથો મમ ।। ૨.૯૫.
ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણ પણ મારા આદેશનું પાલન કરે છે, અને તું પણ, હે વૈદેહી, મારો સહારો બની છે; તમે બંને મને આનંદ આપો છો.