તત્ર રાજાસનં દિવ્યં વ્યજનં છત્રમેવ ચ । ભરતો મન્ત્રિભિ: સાર્દ્ધમભ્યવર્ત્તત રાજવત્ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં ભરત મંત્રીઓ સાથે મળીને રાજાસન, પંખો અને છત્ર પાસે રાજાની જેમ પહોંચ્યા.
આસનં પૂજયામાસ રામાયાભિપ્રણમ્ય ચ । વાલવ્યજનમાદાય ન્યષીદત્ સચિવાસને ।। ૨.૯૧.
તેમણે રામને વંદન કરી આસનનું પૂજન કર્યું, વાલવજન હાથમાં લઈને મંત્રીની બેઠક પર બેઠા.
આનુપૂર્વ્યાનિષેદુશ્ચ સર્વે મન્ત્રિપુરોહિતા: । તત: સેનાપતિ: પશ્ચાત્ પ્રશાસ્તા ચ નિષેદતુ: ।। ૨.૯૧.
બધા મંત્રી અને પુરોહિતો ક્રમશઃ બેઠા, પછી સેનાપતિ અને નિયામક પછાડી બેઠા.
તતસ્તત્ર મુહૂર્ત્તેન નદ્ય: પાયસકર્દમા: । ઉપાતિષ્ઠન્ત ભરતં ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
એ પછી જલ્દી જ ભરદ્વાજજીની આજ્ઞાથી દૂધ-ચોખાની કાદવવાળી નદીઓ ભરતજી પાસે આવી પહોંચી.
તાસામુભયત:કૂલં પાણ્ડુમૃત્તિકલેપના: । રમ્યાશ્ચાવસથા દિવ્યા બ્રહ્મણસ્તુ પ્રસાદજા: ।। ૨.૯૧.
એ નદીઓના બંને કાંઠે પાંઢરાં માટીના લિપાણવાળા સુંદર દિવીય નિવાસ ઉભા થયા, જે બ્રહ્માજીના પ્રસાદથી પ્રગટ થયા હતા.
તેનૈવ ચ મુહૂર્ત્તેન દિવ્યાભરણભૂષિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા બ્રહ્મણા પ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
એ જ ક્ષણમાં બ્રહ્માજી દ્વારા મોકલાયેલી દિવીય આભૂષણોથી સજ્જ વીસ હજાર સ્ત્રીઓ આવી પહોંચી.
સુવર્ણમણિમુક્તેન પ્રવાલેન ચ શોભિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા: કુબેરપ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
સોનાના ગહના, મણિ, મુક્તા અને પ્રવાલથી શોભાયમાન, એકવીસ હજાર સ્ત્રીઓ, કુબેર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી, ત્યાં તેજથી ઝગમગી રહી હતી.
યાભિર્ગૃહીતપુરુષ: સોન્માદ ઇવ લક્ષ્યતે । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા નન્દનાદપ્સરોગણા: ।। ૨.૯૧.
આ સ્ત્રીઓ સાથે જે પુરુષ હતો, તે જાણે ઉન્માદી થયો હોય એમ લાગતો; નંદન વનમાંની એકવીસ હજાર અપ્સરાઓ ત્યાં હાજર હતી.
નારદસ્તુમ્બુરુર્ગોપ: પ્રવરા: સૂર્ય્યવર્ચસ: । એતે ગન્ધર્વરાજાનો ભરતસ્યાગ્રતો જગુ: ।। ૨.૯૧.
નારદ, તુંબુરુ, ગોપ અને તેજસ્વી ગંધર્વરાજાઓએ ભરત સામે સુંદર ગીત ગાયું.
અલમ્બુસા મિશ્રકેશી પુણ્ડરીકાથ વામના । ઉપાનૃત્યંસ્તુ ભરત ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
અલંબુસા, મિશ્રકેસી, પુંડરીકા અને વામના, ભરદ્વાજના આદેશે, ભરત સામે નૃત્ય કરવા લાગી.
યાનિ માલ્યાનિ દેવેષુ યાનિ ચૈત્રરથે વને । પ્રયાગે તાન્યદૃશ્યન્ત ભરદ્વાજસ્ય તેજસા ।। ૨.૯૧.
દેવતાઓ પાસે અને ચૈત્રરથ વનમાં જે માળાઓ જોવા મળે છે, એવી માળાઓ ભરદ્વાજના તેજથી ત્યાં પ્રયાગમાં દેખાઈ આવી.
બિલ્વા માર્દઙ્ગિકા આસન્ શમ્યાગ્રાહા વિભીતકા: । અશ્વત્થાનર્ત્તકાશ્ચાસન્ ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
બિલ્વ, મારદંગિકા, શમ્યાગ્રાહા અને વિભીતક વૃક્ષો, તેમજ અશ્વત્થના નૃત્યકારો, ભરદ્વાજના આદેશે ત્યાં નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
તત: સરલતાલાશ્ચ તિલકા નક્તમાલકા: । પ્રહૃષ્ટાસ્તત્ર સમ્પેતુ: કુબ્જા ભૂત્વાથ વામના: ।। ૨.૯૧.
પછી સરળ, તાળ, તિલક અને નક્તમાલ વૃક્ષો આનંદથી, કુબજ અને વામન રૂપ ધારણ કરીને, ત્યાં ભેગા થયા.
શિંશુપામલકીજમ્બ્વો યાશ્ચાન્યા: કાનનેષુ તા: । માલતી મલ્લિકા જાતિર્યાશ્ચાન્યા: કાનને લતા: ।। ૨.૯૧.
શિંશુપા, આમળા, જાંબુ અને અન્ય વનવૃક્ષો, તેમજ માલતી, મલ્લિકા, જાતિ અને અન્ય વનલતાઓ પણ ત્યાં હાજર હતી.
પ્રમદાવિગ્રહં કૃત્વા ભરદ્વાજાશ્રમે ઽવદન્ । સુરા: સુરાપા: પિબત પાયસં ચ બુભુક્ષિતા: । માંસાનિ ચ સુમેધ્યાનિ ભક્ષ્યન્તાં યાવદિચ્છથ ।। ૨.૯૧.
ભરદ્વાજના આશ્રમમાં દેવતાઓએ સુંદર સ્ત્રીઓનું રૂપ ધારણ કરીને કહ્યું: 'જેને ઈચ્છા હોય તે પાન કરો અને શુદ્ધ માંસ પણ મનભાવે ભોજન કરો.'
ઉચ્છાદ્ય સ્નાપયન્તિ સ્મ નદીતીરેષુ વલ્ગુષુ । અપ્યેકમેકં પુરુષં પ્રમદા: સપ્ત ચાષ્ટ ચ ।। ૨.૯૧.
સુંદર નદીકાંઠે, સાત કે આઠ સ્ત્રીઓએ એક સાથે દરેક પુરુષને સ્નાન કરાવ્યું અને સુગંધિત તૈલ લગાવ્યું.
સંવાહન્ત્ય: સમાપેતુર્નાર્યો રુચિરલોચના: । પરિમૃજ્ય તથાન્યોન્યં પાયયન્તિ વરાઙ્ગના: ।। ૨.૯૧.
મોહક આંખો ધરાવતી સ્ત્રીઓએ એકબીજાને સંમાર્જન કર્યું, અને શ્રેષ્ઠાંગનાઓએ એકબીજાને પીણું પીવડાવ્યું.
હયાન્ ગજાન્ ખરાનુષ્ટ્રાંસ્તથૈવ સુરભે: સુતાન્ । અભોજયન્ વાહનપાસ્તેષાં ભોજ્યં યથાવિધિ ।। ૨.૯૧.
તેમણે ઘોડા, હાથી, ખચરાં, ઊંટ અને સુરભીના સંતાનોને, દરેક વાહનને યોગ્ય ભોજન આપ્યું.
ઇક્ષૂંશ્ચ મધુલાજાંશ્ચ ભોજયન્તિ સ્મ વાહનાન્ । ઇક્ષ્વાકુવરયોધાનાં ચોદયન્તો મહાબલા: ।। ૨.૯૧.
તેમણે વાહનોને ઈખ અને મધમિલાવટવાળું અનાજ ખવડાવ્યું અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના પરાક્રમી યોદ્ધાઓને આગળ વધાર્યા.
નાશ્વબન્ધો ઽશ્વમાજાનાન્ન ગજં કુઞ્જરગ્રહ: । મત્તપ્રમત્તમુદિતા નમૂ: સા તત્ર સમ્બભૌ ।। ૨.૯૧.
કોઈ ઘોડા બાંધતો નહોતો, કોઈ હાથીને રોકતો નહોતો; મસ્ત અને આનંદિત લોકો નમતા નહોતા—એવી અદભુત સ્થિતિ ત્યાં સર્જાઈ.
તર્પિતા: સર્વકામૈસ્તે રક્તચન્દનરૂષિતા: । અપ્સરોગણસંયુક્તા: સૈન્યા વાચમુદૈરયન્ ।। ૨.૯૧.
બધી ઈચ્છાઓથી તૃપ્ત, લાલ ચંદનથી રંગાયેલા અને અપ્સરાઓ સાથે જોડાયેલા સૈનિકોએ આનંદથી અવાજ ઉઠાવ્યો.
નૈવાયોધ્યાં ગમિષ્યામો ન ગમિષ્યામ દણ્ડકાન્ । કુશલં ભરતસ્યાસ્તુ રામસ્યાસ્તુ તથા સુખમ્ ।। ૨.૯૧.
'અમે અયોધ્યામાં પાછા જશું નહીં, ન દંડક વનમાં જઈશું; ભરત સુખી રહે અને રામ પણ આનંદમાં રહે.'
ઇતિ પાદાતયોધાશ્ચ હસ્ત્યશ્વારોહ બન્ધકા: । અનાથાસ્તં વિધિં લબ્ધ્વા વાચમેતામુદૈરયન્ ।। ૨.૯૧.
એ રીતે પદાતી, રથચાલક, હાથી-ઘોડા ચલાવનારા અને સેવકો, આવા સુખ પ્રાપ્ત કરીને, આ અવાજ ઉઠાવતો થયો.
સમ્પ્રહૃષ્ટા વિનેદુસ્તે નરાસ્તત્ર સહસ્રશ: । ભરતસ્યાનુયાતાર: સ્વર્ગોયમિતિ ચાબ્રુવન્ ।। ૨.૯૧.
હજારો પુરુષો ત્યાં આનંદથી ભરાઈને, 'આ તો સ્વર્ગ છે!' એમ બોલતા, ભરતના અનુયાયી બનીને ચાલતા હતા.
નૃત્યન્તિ સ્મ હસન્તિ સ્મ ગાયન્તિ સ્મ ચ સૈનિકા: । સમન્તાત્ પરિધાવન્તિ માલ્યોપેતા: સહસ્રશ: ।। ૨.૯૧.
સૈનિકો હસતા, ગાતા અને નાચતા હતા; તેઓ સૌ સુંદર ફૂલોની વણાવેલી માળાઓ પહેરીને હજારોની સંખ્યામાં ચારે બાજુ દોડતા હતા.
તતો ભુક્તવતાં તેષાં તદન્નમમૃતોપમમ્ । દિવ્યાનુદ્વીક્ષ્ય ભક્ષ્યાંસ્તાનભવદ્ભક્ષણે મતિ: ।। ૨.૯૧.
પછી જ્યારે તેમણે તે અમૃત જેવું સ્વાદિષ્ટ ભોજન કરી લીધું, ત્યારે ત્યાંના દિવ્ય વાનગીઓ જોઈને તેમનું મન ફરીથી ખાવા તરફ વળી ગયું.
પ્રેષ્યાશ્ચેષ્ટ્યશ્ચ વધ્વશ્ચ બલસ્થાશ્ચ સહસ્રશ: । બભૂવુસ્ऺતે ભૃશં દૃપ્તા: સર્વે ચાહતવાસસ: ।। ૨.૯૧.
સેવાનો, સ્ત્રીઓ અને સેના સાથે જોડાયેલા હજારો લોકો સૌ ખૂબ જ ગર્વીલા બન્યા, અને બધા જ સુંદર કપડાં પહેરીને દેખાતા હતા.
કુઞ્જરાશ્ચ ખરોષ્ટ્રાશ્ચ ગોશ્વાશ્ચ મૃગપક્ષિણ: । બભૂવુ: સુભૃતાસ્તત્ર નાન્યો હ્યન્યમકલ્પયત્ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં હાથી, ઊંટ, ગાય, ઘોડા, જંગલના પ્રાણી અને પક્ષીઓ બધાને પૂરતું ખોરાક મળ્યું; કોઈને પણ કશી ઉણપ રહી નહોતી.
નાશુક્લવાસાસ્તત્રાસીત્ ક્ષુધિતો મલિનો ઽપિ વા । રજસા ધ્વસ્તકેશો વા નર: કશ્ચિદદૃશ્યત ।। ૨.૯૧.
ત્યાં કોઈ પણ એવો માણસ જોવા મળ્યો નહીં, જે મેલાં સફેદ કપડાં પહેરેલો હોય, ભૂખ્યો હોય, ગંદો હોય કે ધૂળથી વાળ બગડેલા હોય.
આજૈશ્ચાપિ ચ વારાહૈર્નિષ્ઠાનવરસઞ્ચયૈ: । ફલનિર્યૂહસંસિદ્ધૈ: સૂપૈર્ગન્ધરસાન્વિતૈ: ।। ૨.૯૧.
ત્યાં બકરા અને જંગલી શૂકરની શ્રેષ્ઠ કટલીઓથી બનેલા વ્યંજન, અને ફળોના રસથી બનેલા સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ સૂપ પણ હતા.