સ શબ્દો દ્યાં ચ ભૂમિં ચ પ્રાણિનાં શ્રવણાનિ ચ । વિવેશોऺચ્ચારિત: શ્લક્ષ્ણ: સમો લયગુણાન્વિત: ।। ૨.૯૧.
એ અવાજ આકાશ, ધરતી અને સર્વ જીવોના કાનમાં પ્રવેશી ગયો, સ્પષ્ટ, મૃદુ અને સરસ લય સાથે ગુંજી ઉઠ્યો.
તસ્મિન્નુપરતે શબ્દે દિવ્યે શ્રોતૃ(ત્ર)સુખે નૃણામ્ । દદર્શ ભારતં સૈન્યં વિધાનં વિશ્વકર્મણ: ।। ૨.૯૧.
એ સુખદ દિવીય અવાજ શાંત થયો ત્યારે ભરતજીયે વિશ્વકર્માએ રચેલું સૈન્યનું સુંદર બંધારણ જોયું.
બભૂવ હિ સમા ભૂમિ: સમન્તાત્પઞ્ચયોજના । શાદ્વલૈર્બહુભિશ્છન્ના નીલવૈડૂર્ય્યસન્નિભૈ: ।। ૨.૯૧.
પાંચ યોજન સુધી આખી ધરતી સરખી થઈ ગઈ અને અનેક લીલા ઘાસથી ઢંકાઈ ગઈ, જે નીલા વૈડૂર્યમણિ જેવી લાગતી હતી.
તસ્મિન્ બિલ્વા: કપિત્થાશ્ચ પનસા બીજપૂરકા: । આમલક્યો બભૂવુશ્ચ ચૂતાશ્ચ ફલભૂષણા: ।। ૨.૯૧.
ત્યાં બિલ્વ, કપિત્થ, પનસ, બીજવાળા ફળો, આમળા અને ફળોથી ભરેલા કેરીના વૃક્ષો દેખાયા.
ઉત્તરેભ્ય: કુરુભ્યશ્ચ વનં દિવ્યોપભોગવત્ । આજગામ નદી દિવ્યા તીજૈર્બહુભિર્વૃતા ।। ૨.૯૧.
ઉત્તર કુરુઓ તરફથી આનંદમય દિવીય વન આવી પહોંચ્યું અને અનેક પક્ષીઓથી ઘેરાયેલી દિવીય નદી વહેવા લાગી.
ચતુ:શાલાનિ શુભ્રાણિ શાલાશ્ચ ગજવાજિનામ્ । હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાસ્તોરણાનિ શુભાનિ ચ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં ચાર સુંદર મંડપો, હાથી-ઘોડાં માટેના વાડા, ભવ્ય મહેલો, મકાનો અને સુંદર તોરણો ઉભા થયા.
સિતમેઘનિભં ચાપિ રાજવેશ્મસુ તોરણમ્ । દિવ્યમાલ્યકૃતાકારં દિવ્યગન્ધસમુક્ષિતમ્ ।। ૨.૯૧.
રાજમહેલો વચ્ચે વાદળ જેવું સફેદ તોરણ ઊભું હતું, જે દિવીય હારોથી શોભિત અને સુગંધથી મહેકતું હતું.
ચતુરશ્રમસમ્બાધં શયનાસનયાનવત્ । દિવ્યૈ: સર્વરસૈર્યુક્તં દિવ્યભોજનવસ્ત્રવત્ । ઉપકલ્પિતસર્વાન્નં ધૌતનિર્મલભાજનમ્ ।। ૨.૯૧.
ચારે બાજુથી બંધ એવા મંડપમાં શયન, બેઠકો અને વાહનો હતા, તેમાં સર્વ પ્રકારના દિવીય રસ, ભોજન, વસ્ત્રો, અનેક પ્રકારના વ્યંજન અને ચોખ્ખા વાસણો તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા.
ક્લૃપ્તસર્વાસનં શ્રીમત્ સ્વાસ્તીર્ણશયનોત્તમમ્ । પ્રવિવેશ મહાબાહુરનુજ્ઞાતો મહર્ષિણા । વેશ્મ તદ્રત્નસમ્પૂર્ણં ભરત: કેકયીસુત: ।। ૨.૯૧.
બધી બેઠકો ગોઠવાઈ, સુંદર અને ઉત્તમ શયન પાથરાયું હતું. મહર્ષિની આજ્ઞાથી કૈકેયીપુત્ર બલવાન ભરત રત્નોથી ભરેલા એ મહેલમાં પ્રવેશ્યા.
અનુજગ્મુશ્ચ તં સર્વે મન્ત્રિણ: સપુરોહિતા: । બભૂવુશ્ચ મુદા યુક્તા દૃષ્ટ્વા તં વેશ્મસંવિધિમ્ ।। ૨.૯૧.
બધા મંત્રીઓ અને પુરોહિતો તેમની સાથે ગયા અને એ મહેલની વ્યવસ્થા જોઈ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તત્ર રાજાસનં દિવ્યં વ્યજનં છત્રમેવ ચ । ભરતો મન્ત્રિભિ: સાર્દ્ધમભ્યવર્ત્તત રાજવત્ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં ભરત મંત્રીઓ સાથે મળીને રાજાસન, પંખો અને છત્ર પાસે રાજાની જેમ પહોંચ્યા.
આસનં પૂજયામાસ રામાયાભિપ્રણમ્ય ચ । વાલવ્યજનમાદાય ન્યષીદત્ સચિવાસને ।। ૨.૯૧.
તેમણે રામને વંદન કરી આસનનું પૂજન કર્યું, વાલવજન હાથમાં લઈને મંત્રીની બેઠક પર બેઠા.
આનુપૂર્વ્યાનિષેદુશ્ચ સર્વે મન્ત્રિપુરોહિતા: । તત: સેનાપતિ: પશ્ચાત્ પ્રશાસ્તા ચ નિષેદતુ: ।। ૨.૯૧.
બધા મંત્રી અને પુરોહિતો ક્રમશઃ બેઠા, પછી સેનાપતિ અને નિયામક પછાડી બેઠા.
તતસ્તત્ર મુહૂર્ત્તેન નદ્ય: પાયસકર્દમા: । ઉપાતિષ્ઠન્ત ભરતં ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
એ પછી જલ્દી જ ભરદ્વાજજીની આજ્ઞાથી દૂધ-ચોખાની કાદવવાળી નદીઓ ભરતજી પાસે આવી પહોંચી.
તાસામુભયત:કૂલં પાણ્ડુમૃત્તિકલેપના: । રમ્યાશ્ચાવસથા દિવ્યા બ્રહ્મણસ્તુ પ્રસાદજા: ।। ૨.૯૧.
એ નદીઓના બંને કાંઠે પાંઢરાં માટીના લિપાણવાળા સુંદર દિવીય નિવાસ ઉભા થયા, જે બ્રહ્માજીના પ્રસાદથી પ્રગટ થયા હતા.
તેનૈવ ચ મુહૂર્ત્તેન દિવ્યાભરણભૂષિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા બ્રહ્મણા પ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
એ જ ક્ષણમાં બ્રહ્માજી દ્વારા મોકલાયેલી દિવીય આભૂષણોથી સજ્જ વીસ હજાર સ્ત્રીઓ આવી પહોંચી.
સુવર્ણમણિમુક્તેન પ્રવાલેન ચ શોભિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા: કુબેરપ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
સોનાના ગહના, મણિ, મુક્તા અને પ્રવાલથી શોભાયમાન, એકવીસ હજાર સ્ત્રીઓ, કુબેર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી, ત્યાં તેજથી ઝગમગી રહી હતી.
યાભિર્ગૃહીતપુરુષ: સોન્માદ ઇવ લક્ષ્યતે । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા નન્દનાદપ્સરોગણા: ।। ૨.૯૧.
આ સ્ત્રીઓ સાથે જે પુરુષ હતો, તે જાણે ઉન્માદી થયો હોય એમ લાગતો; નંદન વનમાંની એકવીસ હજાર અપ્સરાઓ ત્યાં હાજર હતી.
નારદસ્તુમ્બુરુર્ગોપ: પ્રવરા: સૂર્ય્યવર્ચસ: । એતે ગન્ધર્વરાજાનો ભરતસ્યાગ્રતો જગુ: ।। ૨.૯૧.
નારદ, તુંબુરુ, ગોપ અને તેજસ્વી ગંધર્વરાજાઓએ ભરત સામે સુંદર ગીત ગાયું.
અલમ્બુસા મિશ્રકેશી પુણ્ડરીકાથ વામના । ઉપાનૃત્યંસ્તુ ભરત ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
અલંબુસા, મિશ્રકેસી, પુંડરીકા અને વામના, ભરદ્વાજના આદેશે, ભરત સામે નૃત્ય કરવા લાગી.
યાનિ માલ્યાનિ દેવેષુ યાનિ ચૈત્રરથે વને । પ્રયાગે તાન્યદૃશ્યન્ત ભરદ્વાજસ્ય તેજસા ।। ૨.૯૧.
દેવતાઓ પાસે અને ચૈત્રરથ વનમાં જે માળાઓ જોવા મળે છે, એવી માળાઓ ભરદ્વાજના તેજથી ત્યાં પ્રયાગમાં દેખાઈ આવી.
બિલ્વા માર્દઙ્ગિકા આસન્ શમ્યાગ્રાહા વિભીતકા: । અશ્વત્થાનર્ત્તકાશ્ચાસન્ ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
બિલ્વ, મારદંગિકા, શમ્યાગ્રાહા અને વિભીતક વૃક્ષો, તેમજ અશ્વત્થના નૃત્યકારો, ભરદ્વાજના આદેશે ત્યાં નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
તત: સરલતાલાશ્ચ તિલકા નક્તમાલકા: । પ્રહૃષ્ટાસ્તત્ર સમ્પેતુ: કુબ્જા ભૂત્વાથ વામના: ।। ૨.૯૧.
પછી સરળ, તાળ, તિલક અને નક્તમાલ વૃક્ષો આનંદથી, કુબજ અને વામન રૂપ ધારણ કરીને, ત્યાં ભેગા થયા.
શિંશુપામલકીજમ્બ્વો યાશ્ચાન્યા: કાનનેષુ તા: । માલતી મલ્લિકા જાતિર્યાશ્ચાન્યા: કાનને લતા: ।। ૨.૯૧.
શિંશુપા, આમળા, જાંબુ અને અન્ય વનવૃક્ષો, તેમજ માલતી, મલ્લિકા, જાતિ અને અન્ય વનલતાઓ પણ ત્યાં હાજર હતી.
પ્રમદાવિગ્રહં કૃત્વા ભરદ્વાજાશ્રમે ઽવદન્ । સુરા: સુરાપા: પિબત પાયસં ચ બુભુક્ષિતા: । માંસાનિ ચ સુમેધ્યાનિ ભક્ષ્યન્તાં યાવદિચ્છથ ।। ૨.૯૧.
ભરદ્વાજના આશ્રમમાં દેવતાઓએ સુંદર સ્ત્રીઓનું રૂપ ધારણ કરીને કહ્યું: 'જેને ઈચ્છા હોય તે પાન કરો અને શુદ્ધ માંસ પણ મનભાવે ભોજન કરો.'
ઉચ્છાદ્ય સ્નાપયન્તિ સ્મ નદીતીરેષુ વલ્ગુષુ । અપ્યેકમેકં પુરુષં પ્રમદા: સપ્ત ચાષ્ટ ચ ।। ૨.૯૧.
સુંદર નદીકાંઠે, સાત કે આઠ સ્ત્રીઓએ એક સાથે દરેક પુરુષને સ્નાન કરાવ્યું અને સુગંધિત તૈલ લગાવ્યું.
સંવાહન્ત્ય: સમાપેતુર્નાર્યો રુચિરલોચના: । પરિમૃજ્ય તથાન્યોન્યં પાયયન્તિ વરાઙ્ગના: ।। ૨.૯૧.
મોહક આંખો ધરાવતી સ્ત્રીઓએ એકબીજાને સંમાર્જન કર્યું, અને શ્રેષ્ઠાંગનાઓએ એકબીજાને પીણું પીવડાવ્યું.
હયાન્ ગજાન્ ખરાનુષ્ટ્રાંસ્તથૈવ સુરભે: સુતાન્ । અભોજયન્ વાહનપાસ્તેષાં ભોજ્યં યથાવિધિ ।। ૨.૯૧.
તેમણે ઘોડા, હાથી, ખચરાં, ઊંટ અને સુરભીના સંતાનોને, દરેક વાહનને યોગ્ય ભોજન આપ્યું.
ઇક્ષૂંશ્ચ મધુલાજાંશ્ચ ભોજયન્તિ સ્મ વાહનાન્ । ઇક્ષ્વાકુવરયોધાનાં ચોદયન્તો મહાબલા: ।। ૨.૯૧.
તેમણે વાહનોને ઈખ અને મધમિલાવટવાળું અનાજ ખવડાવ્યું અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના પરાક્રમી યોદ્ધાઓને આગળ વધાર્યા.
નાશ્વબન્ધો ઽશ્વમાજાનાન્ન ગજં કુઞ્જરગ્રહ: । મત્તપ્રમત્તમુદિતા નમૂ: સા તત્ર સમ્બભૌ ।। ૨.૯૧.
કોઈ ઘોડા બાંધતો નહોતો, કોઈ હાથીને રોકતો નહોતો; મસ્ત અને આનંદિત લોકો નમતા નહોતા—એવી અદભુત સ્થિતિ ત્યાં સર્જાઈ.