ઘૃતાચીમથ વિશ્વાચીં મિશ્રકેશીમલમ્બુસામ્ । નાગદન્તાં ચ હેમાં ચ હિમામદ્રિકૃતસ્થલામ્ ।। ૨.૯૧.
ઘૃતાચી, વિશ્વાચી, મિશ્રકેશી, અલંબુસા, નાગદંતા, હેમા અને હિમા—જે પર્વતો પર જન્મેલી છે—એ બધાને બોલાવું છું.
શક્રં યાશ્ચોપતિષ્ઠન્તિ બ્રહ્માણં યાશ્ચ યોષિત: । સર્વાસ્તુમ્બુરુણા સાર્દ્ધમાહ્વયે સપરિચ્છદા: ।। ૨.૯૧.
શક્રની સેવા કરતી અને બ્રહ્માની સેવા કરતી બધી સ્ત્રીઓ, ટુંબુરુ અને તેમની સહાયિકાઓ સાથે, હું બધાને બોલાવું છું.
વનં કુરુષુ યદ્દિવ્યં વાસોભૂષણપત્ऺત્રવત્ । દિવ્યનારીફલં શશ્વત્તત્કૌબેરમિહૈતુ ચ ।। ૨.૯૧.
કુરુદેશનું જે દૈવી વન છે, જેમાં વસ્ત્રો, આભૂષણો અને પાંદડા છે, અને કુબેરના શાશ્વત દૈવી ફળો છે—એ બધું અહીં હોય.
ઇહ મે ભગવાન્ સોમો વિધત્તામન્નમુત્તમમ્ । ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ ચોષ્યં ચ લેહ્યં ચ વિવિધં બહુ ।। ૨.૯૧.
અહીં મને પૂજ્ય સોમદેવ ઉત્તમ ભોજન આપે—ખાવાનું, પીવાનું, ચૂસવાનું અને ચાટવાનું, અનેક પ્રકારનું અને ભરપૂર.
વિચિત્રાણિ ચ માલ્યાનિ પાદપપ્રચ્યુતાનિ ચ । સુરાદીનિ ચ પેયાનિ માંસાનિ વિવિધાનિ ચ ।। ૨.૯૧.
વિવિધ ફૂલોની માળાઓ, વૃક્ષોથી પડેલી માળાઓ, દૈવી પાનિયાં અને અનેક પ્રકારના માંસ અહીં મળે.
એવં સમાધિના યુક્તસ્તેજસા ઽપ્રતિમેન ચ । શીક્ષાસ્વરસમાયુક્તં તપસા ચાબ્રવીન્મુનિ: ।। ૨.૯૧.
આ રીતે એકાગ્ર મનથી, અનન્ય તેજ અને ઉચ્ચ ઉચ્ચારણ સાથે, તે ઋષિએ પોતાના તપના બળે બોલ્યા.
મનસા ધ્યાયતસ્તસ્ય પ્રાઙ્મુખસ્ય કૃતાઞ્જલે: । આજગ્મુસ્તાનિ સર્વાણિ દૈવતાનિ પૃથક્પૃથક્ ।। ૨.૯૧.
પૂર્વ દિશામાં મુખ કરીને, હાથ જોડીને મનથી ધ્યાન કરતાં, એ મહાત્માને બધા દેવતાઓ અલગ અલગ આવી પહોંચ્યા.
મલયં દર્દુરં ચૈવ તત: સ્વેદનુદઽ ઽનિલ: । ઉપસ્પૃશ્ય વવૌ યુક્ત્યા સુપ્રિયાત્મા સુખ: શિવ: ।। ૨.૯૧.
પછી, મલય અને દર્ધુર પર્વતોને સ્પર્શ કરીને, પરસેવો દૂર કરતો પવન ધીમે ધીમે, આનંદદાયક અને શુભ રીતે વ્હાયો.
તતોભ્યવર્તન્ત ઘના દિવ્યા: કુસુમવૃષ્ટય: । દિવ્યદુન્દુભિઘોષશ્ચ દિક્ષુ સર્વાસુ શુશ્રુવે ।। ૨.૯૧.
ત્યાં આકાશમાં દિવીય વાદળો ભેગા થયા અને ફૂલોની વર્ષા વરસી. ચારેય દિશામાં દિવીય ઢોલના અવાજ સંભળાયા.
પ્રવવુશ્ચોત્તમા વાતાનનૃતુશ્ચાપ્સરોગણા: । પ્રજગુર્દેવગન્ધર્વા વીણા: પ્રમુમુચુ: સ્વરાન્ ।। ૨.૯૧.
સરસ પવન વહેવા લાગ્યા, અપ્સરાઓએ નૃત્ય કર્યું, દેવતાઓ અને ગંધર્વોએ ગીત ગાયા અને વીણા વગાડી, મીઠા સ્વર વહાવ્યા.
સ શબ્દો દ્યાં ચ ભૂમિં ચ પ્રાણિનાં શ્રવણાનિ ચ । વિવેશોऺચ્ચારિત: શ્લક્ષ્ણ: સમો લયગુણાન્વિત: ।। ૨.૯૧.
એ અવાજ આકાશ, ધરતી અને સર્વ જીવોના કાનમાં પ્રવેશી ગયો, સ્પષ્ટ, મૃદુ અને સરસ લય સાથે ગુંજી ઉઠ્યો.
તસ્મિન્નુપરતે શબ્દે દિવ્યે શ્રોતૃ(ત્ર)સુખે નૃણામ્ । દદર્શ ભારતં સૈન્યં વિધાનં વિશ્વકર્મણ: ।। ૨.૯૧.
એ સુખદ દિવીય અવાજ શાંત થયો ત્યારે ભરતજીયે વિશ્વકર્માએ રચેલું સૈન્યનું સુંદર બંધારણ જોયું.
બભૂવ હિ સમા ભૂમિ: સમન્તાત્પઞ્ચયોજના । શાદ્વલૈર્બહુભિશ્છન્ના નીલવૈડૂર્ય્યસન્નિભૈ: ।। ૨.૯૧.
પાંચ યોજન સુધી આખી ધરતી સરખી થઈ ગઈ અને અનેક લીલા ઘાસથી ઢંકાઈ ગઈ, જે નીલા વૈડૂર્યમણિ જેવી લાગતી હતી.
તસ્મિન્ બિલ્વા: કપિત્થાશ્ચ પનસા બીજપૂરકા: । આમલક્યો બભૂવુશ્ચ ચૂતાશ્ચ ફલભૂષણા: ।। ૨.૯૧.
ત્યાં બિલ્વ, કપિત્થ, પનસ, બીજવાળા ફળો, આમળા અને ફળોથી ભરેલા કેરીના વૃક્ષો દેખાયા.
ઉત્તરેભ્ય: કુરુભ્યશ્ચ વનં દિવ્યોપભોગવત્ । આજગામ નદી દિવ્યા તીજૈર્બહુભિર્વૃતા ।। ૨.૯૧.
ઉત્તર કુરુઓ તરફથી આનંદમય દિવીય વન આવી પહોંચ્યું અને અનેક પક્ષીઓથી ઘેરાયેલી દિવીય નદી વહેવા લાગી.
ચતુ:શાલાનિ શુભ્રાણિ શાલાશ્ચ ગજવાજિનામ્ । હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાસ્તોરણાનિ શુભાનિ ચ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં ચાર સુંદર મંડપો, હાથી-ઘોડાં માટેના વાડા, ભવ્ય મહેલો, મકાનો અને સુંદર તોરણો ઉભા થયા.
સિતમેઘનિભં ચાપિ રાજવેશ્મસુ તોરણમ્ । દિવ્યમાલ્યકૃતાકારં દિવ્યગન્ધસમુક્ષિતમ્ ।। ૨.૯૧.
રાજમહેલો વચ્ચે વાદળ જેવું સફેદ તોરણ ઊભું હતું, જે દિવીય હારોથી શોભિત અને સુગંધથી મહેકતું હતું.
ચતુરશ્રમસમ્બાધં શયનાસનયાનવત્ । દિવ્યૈ: સર્વરસૈર્યુક્તં દિવ્યભોજનવસ્ત્રવત્ । ઉપકલ્પિતસર્વાન્નં ધૌતનિર્મલભાજનમ્ ।। ૨.૯૧.
ચારે બાજુથી બંધ એવા મંડપમાં શયન, બેઠકો અને વાહનો હતા, તેમાં સર્વ પ્રકારના દિવીય રસ, ભોજન, વસ્ત્રો, અનેક પ્રકારના વ્યંજન અને ચોખ્ખા વાસણો તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા.
ક્લૃપ્તસર્વાસનં શ્રીમત્ સ્વાસ્તીર્ણશયનોત્તમમ્ । પ્રવિવેશ મહાબાહુરનુજ્ઞાતો મહર્ષિણા । વેશ્મ તદ્રત્નસમ્પૂર્ણં ભરત: કેકયીસુત: ।। ૨.૯૧.
બધી બેઠકો ગોઠવાઈ, સુંદર અને ઉત્તમ શયન પાથરાયું હતું. મહર્ષિની આજ્ઞાથી કૈકેયીપુત્ર બલવાન ભરત રત્નોથી ભરેલા એ મહેલમાં પ્રવેશ્યા.
અનુજગ્મુશ્ચ તં સર્વે મન્ત્રિણ: સપુરોહિતા: । બભૂવુશ્ચ મુદા યુક્તા દૃષ્ટ્વા તં વેશ્મસંવિધિમ્ ।। ૨.૯૧.
બધા મંત્રીઓ અને પુરોહિતો તેમની સાથે ગયા અને એ મહેલની વ્યવસ્થા જોઈ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તત્ર રાજાસનં દિવ્યં વ્યજનં છત્રમેવ ચ । ભરતો મન્ત્રિભિ: સાર્દ્ધમભ્યવર્ત્તત રાજવત્ ।। ૨.૯૧.
ત્યાં ભરત મંત્રીઓ સાથે મળીને રાજાસન, પંખો અને છત્ર પાસે રાજાની જેમ પહોંચ્યા.
આસનં પૂજયામાસ રામાયાભિપ્રણમ્ય ચ । વાલવ્યજનમાદાય ન્યષીદત્ સચિવાસને ।। ૨.૯૧.
તેમણે રામને વંદન કરી આસનનું પૂજન કર્યું, વાલવજન હાથમાં લઈને મંત્રીની બેઠક પર બેઠા.
આનુપૂર્વ્યાનિષેદુશ્ચ સર્વે મન્ત્રિપુરોહિતા: । તત: સેનાપતિ: પશ્ચાત્ પ્રશાસ્તા ચ નિષેદતુ: ।। ૨.૯૧.
બધા મંત્રી અને પુરોહિતો ક્રમશઃ બેઠા, પછી સેનાપતિ અને નિયામક પછાડી બેઠા.
તતસ્તત્ર મુહૂર્ત્તેન નદ્ય: પાયસકર્દમા: । ઉપાતિષ્ઠન્ત ભરતં ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
એ પછી જલ્દી જ ભરદ્વાજજીની આજ્ઞાથી દૂધ-ચોખાની કાદવવાળી નદીઓ ભરતજી પાસે આવી પહોંચી.
તાસામુભયત:કૂલં પાણ્ડુમૃત્તિકલેપના: । રમ્યાશ્ચાવસથા દિવ્યા બ્રહ્મણસ્તુ પ્રસાદજા: ।। ૨.૯૧.
એ નદીઓના બંને કાંઠે પાંઢરાં માટીના લિપાણવાળા સુંદર દિવીય નિવાસ ઉભા થયા, જે બ્રહ્માજીના પ્રસાદથી પ્રગટ થયા હતા.
તેનૈવ ચ મુહૂર્ત્તેન દિવ્યાભરણભૂષિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા બ્રહ્મણા પ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
એ જ ક્ષણમાં બ્રહ્માજી દ્વારા મોકલાયેલી દિવીય આભૂષણોથી સજ્જ વીસ હજાર સ્ત્રીઓ આવી પહોંચી.
સુવર્ણમણિમુક્તેન પ્રવાલેન ચ શોભિતા: । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા: કુબેરપ્રહિતા: સ્ત્રિય: ।। ૨.૯૧.
સોનાના ગહના, મણિ, મુક્તા અને પ્રવાલથી શોભાયમાન, એકવીસ હજાર સ્ત્રીઓ, કુબેર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી, ત્યાં તેજથી ઝગમગી રહી હતી.
યાભિર્ગૃહીતપુરુષ: સોન્માદ ઇવ લક્ષ્યતે । આગુર્વિંશતિસાહસ્રા નન્દનાદપ્સરોગણા: ।। ૨.૯૧.
આ સ્ત્રીઓ સાથે જે પુરુષ હતો, તે જાણે ઉન્માદી થયો હોય એમ લાગતો; નંદન વનમાંની એકવીસ હજાર અપ્સરાઓ ત્યાં હાજર હતી.
નારદસ્તુમ્બુરુર્ગોપ: પ્રવરા: સૂર્ય્યવર્ચસ: । એતે ગન્ધર્વરાજાનો ભરતસ્યાગ્રતો જગુ: ।। ૨.૯૧.
નારદ, તુંબુરુ, ગોપ અને તેજસ્વી ગંધર્વરાજાઓએ ભરત સામે સુંદર ગીત ગાયું.
અલમ્બુસા મિશ્રકેશી પુણ્ડરીકાથ વામના । ઉપાનૃત્યંસ્તુ ભરત ભરદ્વાજસ્ય શાસનાત્ ।। ૨.૯૧.
અલંબુસા, મિશ્રકેસી, પુંડરીકા અને વામના, ભરદ્વાજના આદેશે, ભરત સામે નૃત્ય કરવા લાગી.