આભિષેચનિકમ્ ભાણ્ડમ્ કૃત્વા સર્વમ્ પ્રદક્ષિણમ્ । ભરતઃ તમ્ જનમ્ સર્વમ્ પ્રત્યુવાચ ધૃત વ્રતઃ ॥૨-૭૯-
બધા અભિષેકના સામાનની પરિક્રમા કરીને, પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ ભરતે એ બધાં લોકોને કહ્યું.
જ્યેષ્ઠસ્ય રાજતા નિત્યમ્ ઉચિતા હિ કુલસ્ય નઃ । ન એવમ્ ભવન્તઃ મામ્ વક્તુમ્ અર્હન્તિ કુશલા જનાઃ ॥૨-૭૯-
'અમારા કુટુંબમાં રાજગાદી હંમેશા જ્યેષ્ઠ પુત્રની જ હોય છે; તમે બધા સમજદાર છો, મને આવું કહેવું યોગ્ય નથી.'
રામઃ પૂર્વો હિ નો ભ્રાતા ભવિષ્યતિ મહી પતિઃ । અહમ્ તુ અરણ્યે વત્સ્યામિ વર્ષાણિ નવ પન્ચ ચ ॥૨-૭૯-
રામ તો અમારો મોટો ભાઈ છે અને એ જ પૃથ્વીનો રાજા બનશે; પણ હું તો ચૌદ વર્ષ જંગલમાં જ રહીશ.
યુજ્યતામ્ મહતી સેના ચતુર્ અન્ગ મહા બલા । આનયિષ્યામ્ય્ અહમ્ જ્યેષ્ઠમ્ ભ્રાતરમ્ રાઘવમ્ વનાત્ ॥૨-૭૯-
મોટી અને શક્તિશાળી ચારે અંગની સેના તૈયાર કરો; હું પોતે જંગલમાંથી મારા મોટાભાઈ રાઘવને પરત લાવીશ.
આભિષેચનિકમ્ ચૈવ સર્વમ્ એતત્ ઉપસ્કૃતમ્ । પુરઃ કૃત્ય ગમિષ્યામિ રામ હેતોર્ વનમ્ પ્રતિ ॥૨-૭૯-
રામના અભિષેક માટે જે બધું સામાન તૈયાર છે, એ આગળ લઈ જઈશ; રામના માટે હું જંગલ તરફ જઇશ.
તત્ર એવ તમ્ નર વ્યાઘ્રમ્ અભિષિચ્ય પુરઃ કૃતમ્ । આનેષ્યામિ તુ વૈ રામમ્ હવ્ય વાહમ્ ઇવ અધ્વરાત્ ॥૨-૭૯-
ત્યાં જ, એ પુરુષશ્રેષ્ઠ રામને યોગ્ય વિધિથી અભિષેક કરી, હું એને પાછો લાવીશ, જેમ યજ્ઞમાંથી અગ્નિને પાછો લાવવામાં આવે છે.
ન સકામા કરિષ્યામિ સ્વમ્ ઇમામ્ માતૃ ગન્ધિનીમ્ । વને વત્સ્યામ્ય્ અહમ્ દુર્ગે રામઃ રાજા ભવિષ્યતિ ॥૨-૭૯-
મારી સ્વાર્થથી ભરેલી માતાની ઈચ્છા હું પૂરી નહીં કરું; હું તો કઠણ જંગલમાં રહીશ અને રામ રાજા બનશે.
ક્રિયતામ્ શિલ્પિભિઃ પન્થાઃ સમાનિ વિષમાણિ ચ । રક્ષિણઃ ચ અનુસમ્યાન્તુ પથિ દુર્ગ વિચારકાઃ ॥૨-૭૯-
કારગરો સાવ સમાન કે અસમાન રસ્તા તૈયાર કરે; અને કઠણ રસ્તા ઓળખતા રક્ષકો પણ સાથે ચાલે.
એવમ્ સમ્ભાષમાણમ્ તમ્ રામ હેતોર્ નૃપ આત્મજમ્ । પ્રત્યુવાચ જનઃ સર્વઃ શ્રીમદ્ વાક્યમ્ અનુત્તમમ્ ॥૨-૭૯-
જ્યારે રાજકુમાર રામના માટે આવું બોલ્યા, ત્યારે બધા લોકોએ સુંદર અને શ્રેષ્ઠ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
એવમ્ તે ભાષમાણસ્ય પદ્મા શ્રીર્ ઉપતિષ્ઠતામ્ । યઃ ત્વમ્ જ્યેષ્ઠે નૃપ સુતે પૃથિવીમ્ દાતુમ્ ઇચ્ચસિ ॥૨-૭૯-
તમે જેમ તમારા મોટા ભાઈ રાજકુમારને પૃથ્વી આપવાની ઈચ્છા રાખો છો, એમ બોલતાં લક્ષ્મીદેવી તમારી સાથે રહે.
અનુત્તમમ્ તત્ વચનમ્ નૃપ આત્મજ । પ્રભાષિતમ્ સમ્શ્રવણે નિશમ્ય ચ । પ્રહર્ષજાઃ તમ્ પ્રતિ બાષ્પ બિન્દવો । નિપેતુર્ આર્ય આનન નેત્ર સમ્ભવાઃ ॥૨-૭૯-
રાજકુમારે જે શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યાં, એ સાંભળી આર્ય લોકોના આંખોમાંથી આનંદના આંસુ તેમના ચહેરા પર વહી પડ્યા.
ઊચુસ્ તે વચનમ્ ઇદમ્ નિશમ્ય હૃષ્ટાઃ । સામાત્યાઃ સપરિષદો વિયાત શોકાઃ । પન્થાનમ્ નર વર ભક્તિમાન્ જનઃ ચ । વ્યાદિષ્ટઃ તવ વચનાચ્ ચ શિલ્પિ વર્ગઃ ॥૨-૭૯-
આ સાંભળી મંત્રીઓ અને સભ્યોએ, દુઃખમુક્ત થઈ આનંદથી કહ્યું: 'તમારા આદેશથી ભક્તિભર્યા લોકો અને કારગરો રસ્તા માટે તૈયાર છે.'
thumb|અશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે અશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૨-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો એંસીમો સર્ગ સાંભળવો છે.
અથ ભૂમિ પ્રદેશજ્ઞાઃ સૂત્ર કર્મ વિશારદાઃ । સ્વ કર્મ અભિરતાઃ શૂરાઃ ખનકા યન્ત્રકાઃ તથા ॥૨-૮૦-
પછી જમીન જાણનારા, માપકામમાં નિષ્ણાત, પોતાના કામમાં રુચિ ધરાવતા, બહાદુર ખોદકામ કરનાર અને યંત્રો ચલાવનારા લોકો નીકળી પડ્યા.
કર્મ અન્તિકાઃ સ્થપતયઃ પુરુષા યન્ત્ર કોવિદાઃ । તથા વર્ધકયઃ ચૈવ માર્ગિણો વૃક્ષ તક્ષકાઃ ॥૨-૮૦-
ત્યાં કામના વડા, યંત્રોમાં કુશળ પુરુષો, બાંધકામ કરનાર, રસ્તા બનાવનાર અને ઝાડ કાપનાર પણ હતા.
કૂપ કારાઃ સુધા કારા વમ્શ કર્મ કૃતઃ તથા । સમર્થા યે ચ દ્રષ્ટારઃ પુરતઃ તે પ્રતસ્થિરે ॥૨-૮૦-
કૂવો ખોદનારા, ચૂનાપૂરી કરનાર, વાંસનું કામ કરનાર અને માપકામમાં પાટુ ધરાવનારા લોકો પણ આગળ વધ્યા.
સ તુ હર્ષાત્ તમ્ ઉદ્દેશમ્ જન ઓઘો વિપુલઃ પ્રયાન્ । અશોભત મહા વેગઃ સાગરસ્ય ઇવ પર્વણિ ॥૨-૮૦-
આનંદથી ભરેલી મોટી જનમેદની એ સ્થળે જવા માટે નીકળી, અને એ લોકો પૂર્ણિમાના સાગર જેવો તેજસ્વી લાગતા.
તે સ્વ વારમ્ સમાસ્થાય વર્ત્મ કર્માણિ કોવિદાઃ । કરણૈઃ વિવિધ ઉપેતૈઃ પુરસ્તાત્ સમ્પ્રતસ્થિરે ॥૨-૮૦-
રસ્તા બનાવવામાં નિષ્ણાત એ લોકો પોતપોતાનું કામ સંભાળી, વિવિધ સાધનો લઈને આગળ વધ્યા.
લતા વલ્લીઃ ચ ગુલ્મામઃ ચ સ્થાણૂન્ અશ્મનએવ ચ । જનાઃ તે ચક્રિરે માર્ગમ્ ચિન્દન્તઃ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ ॥૨-૮૦-
લતાવલ્લી, ઝાડઝાંખર, ઝાડ અને પથ્થરો કાપીને, એ લોકોએ વિવિધ વૃક્ષો કાપી રસ્તો સાફ કર્યો.
અવૃક્ષેષુ ચ દેશેષુ કેચિત્ વૃક્ષાન્ અરોપયન્ । કેચિત્ કુઠારૈઅઃ ટન્કૈઃ ચ દાત્રૈઃ ચિન્દન્ ક્વચિત્ ક્વચિત્ ॥૨-૮૦-
જ્યાં ઝાડ નહોતાં, ત્યાં કેટલાક લોકોએ વૃક્ષો વાવ્યાં; અને ક્યાંક ક્યાંક કેટલાકે કૂહાડા, કટાર અને દાતરથી ઝાડ કાપ્યાં.
અપરે વીરણ સ્તમ્બાન્ બલિનો બલવત્તરાઃ । વિધમન્તિ સ્મ દુર્ગાણિ સ્થલાનિ ચ તતઃ તતઃ ॥૨-૮૦-
બીજા બળવાન અને વધુ બળવાન પુરુષોએ વીરાણાના ઘન ઝાડઝાંખરા તોડી નાખ્યા અને અહીં-ત્યાં કઠિન પ્રદેશો સાફ કર્યા.
અપરે અપૂરયન્ કૂપાન્ પામ્સુભિઃ શ્વભ્રમ્ આયતમ્ । નિમ્ન ભાગામ્સ્ તથા કેચિત્ સમામઃ ચક્રુઃ સમન્તતઃ ॥૨-૮૦-
કેટલાએ કૂવામાં અને ઊંડા ખાડામાં રેત ભરીને તેને પુર્યા, અને કેટલાકે નીચા પડેલા ભાગોને સર્વત્ર સમાન કર્યા.
બબન્ધુર્ બન્ધનીયામઃ ચ ક્ષોદ્યાન્ સમ્ચુક્ષુદુસ્ તદા । બિભિદુર્ ભેદનીયામઃ ચ તામ્સ્ તાન્ દેશાન્ નરાઃ તદા ॥૨-૮૦-
જે બાંધવું જરૂરી હતું તે બાંધ્યું, જે સાફ કરવું હતું તે સાફ કર્યું અને જે તોડવું જરૂરી હતું તે સ્થળોને તોડી નાખ્યા.
અચિરેણ એવ કાલેન પરિવાહાન્ બહુ ઉદકાન્ । ચક્રુર્ બહુ વિધ આકારાન્ સાગર પ્રતિમાન્ બહૂન્ ॥૨-૮૦-
અલ્પ સમયમાં જ તેમણે અનેક પ્રકારના, દરિયા જેવાં વિશાળ પાણીના વહેણો બનાવી દીધા.
નિર્જલેષુ ચ દેશેષુ ખાનયામાસુરુત્તમાન્ । ઉદપાનાન્ બહુવિધાન્ વેદિકા પરિમણ્ડિતાન્ ॥૨-૮૦-
સૂકા પ્રદેશોમાં તેમણે વિવિધ આકારની વેદિકા વડે શોભિત એવા અનેક ઉત્તમ કૂવા ખોદ્યા.
સસુધા કુટ્ટિમ તલઃ પ્રપુષ્પિત મહી રુહઃ । મત્ત ઉદ્ઘુષ્ટ દ્વિજ ગણઃ પતાકાભિર્ અલમ્કૃતઃ ॥૨-૮૦-
ચોખ્ખા માટીના મજલાં, ફૂલેલા વૃક્ષો, મસ્ત પક્ષીઓના કલરવ અને ધ્વજાઓથી શોભાયમાન એવો માર્ગ સુંદર લાગતો હતો.
ચન્દન ઉદક સમ્સિક્તઃ નાના કુસુમ ભૂષિતઃ । બહ્વ્ અશોભત સેનાયાઃ પન્થાઃ સ્વર્ગ પથ ઉપમઃ ॥૨-૮૦-
ચંદનના પાણીથી છાંટેલો અને વિવિધ ફૂલો વડે શોભાયમાન, સેના માટેનો રસ્તો સ્વર્ગના માર્ગ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
આજ્ઞાપ્ય અથ યથા આજ્ઞપ્તિ યુક્તાઃ તે અધિકૃતા નરાઃ । રમણીયેષુ દેશેષુ બહુ સ્વાદુ ફલેષુ ચ ॥૨-૮૦-
પછી, નિયુક્ત અધિકારીઓએ આજ્ઞા પ્રમાણે મનોહર અને અનેક સ્વાદિષ્ટ ફળો ધરાવતા સ્થળો પસંદ કર્યા.
યો નિવેશઃ તુ અભિપ્રેતઃ ભરતસ્ય મહાત્મનઃ । ભૂયઃ તમ્ શોભયામ્ આસુર્ ભૂષાભિર્ ભૂષણ ઉપમમ્ ॥૨-૮૦-
મહાન આત્માવાળા ભરતજીને જે વસવાટ માટેનું સ્થાન ગમ્યું હતું, તેને વધુ શોભાવંત બનાવવામાં આવ્યું, જાણે કોઈ અણમોલ રત્ન હોય.
નક્ષત્રેષુ પ્રશસ્તેષુ મુહૂર્તેષુ ચ તદ્વિદઃ । નિવેશમ્ સ્થાપયામ્ આસુર્ ભરતસ્ય મહાત્મનઃ ॥૨-૮૦-
જાણકારોએ શુભ નક્ષત્ર અને મુહૂર્ત પસંદ કરીને મહાન આત્માવાળા ભરતજી માટે વસવાટનું સ્થાન સ્થાપ્યું.