રુક્મ નિષ્ક સહસ્રે દ્વે ષોડશ અશ્વ શતાનિ ચ । સત્કૃત્ય કૈકેયી પુત્રમ્ કેકયો ધનમ્ આદિશત્ ॥૨-૭૦-
કૈકેયના પુત્રનું સન્માન કરીને, કૈકેય દેશના રાજાએ બે હજાર સોનાના સિક્કા અને સોળસો ઘોડા ભેટમાં આપવાનું આદેશ આપ્યો.
તથા અમાત્યાન્ અભિપ્રેતાન્ વિશ્વાસ્યામઃ ચ ગુણ અન્વિતાન્ । દદાવ્ અશ્વ પતિઃ શીઘ્રમ્ ભરતાય અનુયાયિનઃ ॥૨-૭૦-
એ જ રીતે, ઘોડાના માલિક રાજાએ ભરતને વિશ્વાસપાત્ર અને ગુણવાન મંત્રીઓ પણ તરત જ સહાયક તરીકે આપ્યા.
ઐરાવતાન્ ઐન્દ્ર શિરાન્ નાગાન્ વૈ પ્રિય દર્શનાન્ । ખરાન્ શીઘ્રાન્ સુસમ્યુક્તાન્ માતુલો અસ્મૈ ધનમ્ દદૌ ॥૨-૭૦-
એના મામાએ એને એરાવત વંશના, ઇન્દ્ર જેવા મસ્તકવાળા, સુંદર દેખાવવાળા હાથીઓ અને ઝડપી, સારી રીતે જોડાયેલા ખચ્ચરો પણ ભેટમાં આપ્યા.
અન્તઃ પુરે અતિસમ્વૃદ્ધાન્ વ્યાઘ્ર વીર્ય બલ અન્વિતાન્ । દમ્ષ્ટ્ર આયુધાન્ મહા કાયાન્ શુનઃ ચ ઉપાયનમ્ દદૌ ॥૨-૭૦-
રાજમહેલમાં ઉછેરેલા, વાઘ જેવી તાકાત અને શક્તિ ધરાવતા, દાંત જેવા શસ્ત્રવાળા અને વિશાળ શરીરવાળા શ્વાનો પણ ભેટમાં આપ્યા.
સ માતામહમ્ આપૃચ્ચ્ય માતુલમ્ ચ યુધા જિતમ્ । રથમ્ આરુહ્ય ભરતઃ શત્રુઘ્ન સહિતઃ યયૌ ॥૨-૭૦-
પછી ભરતે પોતાના નાનાસા અને યુદ્ધમાં વિજયી મામાને વિદાય લઈને, શત્રુઘ્ન સાથે રથ પર ચડીને પ્રસ્થાન કર્યું.
બભૂવ હ્યસ્ય હૃદતે ચિન્તા સુમહતી તદા । ત્વરયા ચાપિ દૂતાનામ્ સ્વપ્નસ્યાપિ ચ દર્શનાત્ ॥૨-૭૦-
એ સમયે, દૂતોની ઉતાવળ અને સપનામાં જોયેલા દૃશ્યને લીધે, ભરતના હૃદયમાં ભારે ચિંતા ઊભી થઈ.
સ સ્વવેશ્માભ્યતિક્રમ્ય નરનાગશ્વસમ્વૃતમ્ । પ્રપેદે સુમહચ્છ્રીમાન્ રાજમાર્ગમનુત્તમમ્ ॥૨-૭૦-
પછી એ પોતાના મહેલમાંથી નીકળી, માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ઘેરાયેલો, તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ રાજમાર્ગમાં પ્રવેશ્યો.
અભ્યતીત્ય તતોઽપશ્યદન્તઃ પુરમુદારધીઃ । તતસ્તદ્ભરતઃ શ્રીમાનાવિવેશાનિવારિતઃ ॥૨-૭૦-
પછી એ આગળ વધીને, ઉદાર મનવાળા ભરતે રાજમહેલનું આંતરિક ભાગ જોયું; અને પછી એ મહાન ભરત અવરોધ વિના અંદર પ્રવેશ્યો.
સ માતા મહમાપૃચ્ચ્ય માતુલમ્ ચ યુધાજિતમ્ । રથમારુહ્ય ભરતઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ ॥૨-૭૦-
ભરતે માતાને અને પોતાના મામા યુધાજિતને વિદાય આપી, શત્રુઘ્ન સાથે રથમાં બેઠા અને રવાના થયા.
રથાન્ મણ્ડલ ચક્રામઃ ચ યોજયિત્વા પરઃ શતમ્ । ઉષ્ટ્ર ગો અશ્વ ખરૈઃ ભૃત્યા ભરતમ્ યાન્તમ્ અન્વયુઃ ॥૨-૭૦-
પછી, સો કરતાં વધુ ગોળ ચકરાવાળા રથો તૈયાર કરીને, ઉંટ, ગાય, ઘોડા અને ખચ્ચરો પર ભરતના સેવકો પણ તેમની પાછળ ચાલ્યા.
બલેન ગુપ્તઃ ભરતઃ મહાત્મા । સહ આર્યકસ્ય આત્મ સમૈઃ અમાત્યૈઃ । આદાય શત્રુઘ્નમ્ અપેત શત્રુર્ । ગૃહાત્ યયૌ સિદ્ધૈવ ઇન્દ્ર લોકાત્ ॥૨-૭૦-
સેનાના રક્ષણ હેઠળ, મહાન આત્માવાળા ભરત, આર્યકના સમાન મંત્રીઓ અને શત્રુઘ્નને લઈને, દુશ્મનોથી મુક્ત થઈને, જાણે ઇન્દ્રલોકમાંથી નીકળ્યા હોય એમ ઘર છોડીને નીકળી પડ્યા.
thumb|એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો એકસત્તેરમો સર્ગ સાંભળો.
સ પ્રાન્ મુખો રાજ ગૃહાત્ અભિનિર્યાય વીર્યવાન્ । તતઃ સુદામામ્ દ્યુતિમાન્ સમ્તીર્વાવેક્ષ્ય તામ્ નદીમ્ ॥૨-૭૧-
વીર ભરત રાજમહેલમાંથી આગળ મોઢું કરીને નીકળી પડ્યા અને પછી તેજસ્વી સુદામા નદી જોઈને તેને પાર કરી.
હ્લાદિનીમ્ દૂર પારામ્ ચ પ્રત્યક્ સ્રોતઃ તરન્ગિણીમ્ । શતદ્રૂમ્ અતરત્ શ્રીમાન્ નદીમ્ ઇક્ષ્વાકુ નન્દનઃ ॥૨-૭૧-
ઇક્ષ્વાકુ વંશના તેજસ્વી પુત્રએ આનંદદાયી, દૂર, પલટા વહેતી અને તરંગોથી ભરેલી શતદ્રુ નદી પાર કરી.
એલ ધાને નદીમ્ તીર્ત્વા પ્રાપ્ય ચ અપર પર્પટાન્ । શિલામ્ આકુર્વતીમ્ તીર્ત્વાઆગ્નેયમ્ શલ્ય કર્તનમ્ ॥૨-૭૧-
એલાધાન નદી પાર કરીને, બીજે કાંઠે પહોંચ્યા પછી, પથ્થરોથી ભરેલા રસ્તા અને અગ્નિબાણો વાળું સ્થળ પણ પાર કર્યું.
સત્ય સમ્ધઃ શુચિઃ શ્રીમાન્ પ્રેક્ષમાણઃ શિલા વહામ્ । અત્યયાત્ સ મહા શૈલાન્ વનમ્ ચૈત્ર રથમ્ પ્રતિ ॥૨-૭૧-
સત્યવચન, શુદ્ધ અને તેજસ્વી ભરતે પથ્થર વહન કરતા પહાડો જોઈને, મોટા પર્વતો પાર કરીને ચૈત્રવન તરફ આગળ વધ્યા.
સરસ્વતીમ્ ચ ગઙ્ગામ્ ચ ઉગ્મેન પ્રતિપદ્ય ચ । ઉત્તરમ્ વીરમત્સ્યાનામ્ ભારુણ્ડમ્ પ્રાવિશદ્વનમ્ ॥૨-૭૧-
પછી તેમણે સરસ્વતી અને ગંગા નદીઓ ઉત્સાહપૂર્વક પાર કરી અને વીર મત્સ્યોના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ભરૂંડ વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
વેગિનીમ્ ચ કુલિન્ગ આખ્યામ્ હ્રાદિનીમ્ પર્વત આવૃતામ્ । યમુનામ્ પ્રાપ્ય સમ્તીર્ણો બલમ્ આશ્વાસયત્ તદા ॥૨-૭૧-
પર્વતોથી ઘેરાયેલી, ઝડપી વહેતી અને કુલિંગા નામે ઓળખાતી યમુના નદી પર પહોંચીને, તેમણે તેને પાર કરી અને પછી પોતાની સેના ને આશ્વાસન આપ્યું.
શીતીકૃત્ય તુ ગાત્રાણિ ક્લાન્તાન્ આશ્વાસ્ય વાજિનઃ । તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ પ્રાયાત્ આદાય ચ ઉદકમ્ ॥૨-૭૧-
ત્યાં, શરીર ઠંડા કરીને અને થાકેલા ઘોડાઓને આરામ આપીને, બધાએ સ્નાન કર્યું, પાણી પીધું અને પાણી ભરીને આગળ વધ્યા.
રાજ પુત્રઃ મહા અરણ્યમ્ અનભીક્ષ્ણ ઉપસેવિતમ્ । ભદ્રઃ ભદ્રેણ યાનેન મારુતઃ ખમ્ ઇવ અત્યયાત્ ॥૨-૭૧-
રાજકુમારે, જે અતિ વિશાળ અને દુર્લભ જંગલ હતો, તેમાં સુંદર વાહન દ્વારા જાણે પવન આકાશમાં દોડે તેમ આગળ વધ્યા.
ભાગીરથીમ્ દુષ્પ્રતરામમ્શુધાને મહાનદીમ્ । ઉપાયાદ્રાઘવસ્તૂર્ણમ્ પ્રાગ્વટે વિશ્રુતે પુરે ॥૨-૭૧-
રાઘવે ઝડપથી, પાર કરવી મુશ્કેલ એવી મહાન ભાગીરથી નદીના પૂર્વ કાંઠે પ્રસિદ્ધ શહેર પાસે પહોંચ્યા.
સ ગઙ્ગામ્ પ્રાગ્વટ્E તીર્ત્વે સમાયાત્કુટિકોષ્ઠિકામ્ । સબલસ્તામ્ સ તીર્ત્વાથ સમાયાદ્ધર્મવર્ધનમ્ ॥૨-૭૧-
પછી પૂર્વ કાંઠે ગંગા પાર કરીને, તેઓ કુટિકોષ્ઠિકા ગામે પહોંચ્યા અને ત્યાંથી પોતાની સેના સાથે ધર્મવર્ધન ગામે ગયા.
તોરણમ્ દક્ષિણ અર્ધેન જમ્બૂ પ્રસ્થમ્ ઉપાગમત્ । વરૂથમ્ ચ યયૌ રમ્યમ્ ગ્રામમ્ દશરથ આત્મજઃ ॥૨-૭૧-
દક્ષિણ બાજુના તોરણમાંથી જંબૂપ્રસ્થ ગામે પહોંચ્યા અને દશરથપુત્રે મનોહર એવા વરુથ ગામ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તત્ર રમ્યે વને વાસમ્ કૃત્વા અસૌ પ્રાન્ મુખો યયૌ । ઉદ્યાનમ્ ઉજ્જિહાનાયાઃ પ્રિયકા યત્ર પાદપાઃ ॥૨-૭૧-
ત્યાં સુખદ વનમાં રોકાઈ, પછી આગળ વધ્યા અને ઉજ્ઝિહાનાના ઉદ્યાન તરફ ગયા, જ્યાં પ્રિય વૃક્ષો ઉગે છે.
સાલામ્સ્ તુ પ્રિયકાન્ પ્રાપ્ય શીઘ્રાન્ આસ્થાય વાજિનઃ । અનુજ્ઞાપ્ય અથ ભરતઃ વાહિનીમ્ ત્વરિતઃ યયૌ ॥૨-૭૧-
પ્રિય સાળ વૃક્ષો સુધી પહોંચી, ભરતે ઝડપથી ઘોડા ચડ્યા, સેના ને પરવાનગી આપી અને આગળ ધસી ગયા.
વાસમ્ કૃત્વા સર્વ તીર્થે તીર્ત્વા ચ ઉત્તાનકામ્ નદીમ્ । અન્યા નદીઃ ચ વિવિધાઃ પાર્વતીયૈઅઃ તુરમ્ ગમૈઃ ॥૨-૭૧-
બધા તીર્થો પર રોકાઈ અને ઉત્તરાણકાં નદી પાર કરીને, વિવિધ પર્વતીય નદીઓ પણ ઝડપી વાહનો દ્વારા પાર કરી.
હસ્તિ પૃષ્ઠકમ્ આસાદ્ય કુટિકામ્ અત્યવર્તત । તતાર ચ નર વ્યાઘ્રઃ લૌહિત્યે સ કપીવતીમ્ ॥૨-૭૧-
હાથીની પીઠ પાસે આવેલી ઝૂંપડી સુધી પહોંચીને, મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન ભરતે લૌહિત્ય નદી કપીવટા પાસે પાર કરી.
એક સાલે સ્થાણુમતીમ્ વિનતે ગોમતીમ્ નદીમ્ । કલિન્ગ નગરે ચ અપિ પ્રાપ્ય સાલ વનમ્ તદા ॥૨-૭૧-
એકસાલે, વિનતા અને ગોમતી નદીઓ પાર કરીને, કલિંગ શહેરમાં પહોંચી, ત્યારબાદ સાળના જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
ભરતઃ ક્ષિપ્રમ્ આગચ્ચત્ સુપરિશ્રાન્ત વાહનઃ । વનમ્ ચ સમતીત્ય આશુ શર્વર્યામ્ અરુણ ઉદયે ॥૨-૭૧-
ભરતનું વાહન ખૂબ થાકી ગયું હતું, છતાં તે ઝડપથી પહોંચ્યો અને જંગલ પાર કરીને, વહેલી સવારના સમયે ત્યાં પહોંચ્યો.
અયોધ્યામ્ મનુના રાજ્ઞા નિર્મિતામ્ સ દદર્શ હ । તામ્ પુરીમ્ પુરુષ વ્યાઘ્રઃ સપ્ત રાત્ર ઉષિટઃ પથિ ॥૨-૭૧-
મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન ભરતે રસ્તામાં સાત રાત વિતાવી, રાજા મનુએ બાંધેલી અયોધ્યા શહેરને જોયું.