ઔપવાહ્યસ્ય નાગસ્ય વિષાણમ્ શકલીકૃતમ્ । સહસા ચાપિ સમ્શાન્તમ્ જ્વલિતમ્ જાતવેદસમ્ ॥૨-૬૯-
'રાજહાથીનો દાંત તૂટી ગયો અને જ્વલંત અગ્નિ અચાનક બુઝાઈ ગઈ એ પણ મેં જોયું.'
અવદીર્ણામ્ ચ પૃથિવીમ્ શુષ્કામઃ ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ । અહમ્ પશ્યામિ વિધ્વસ્તાન્ સધૂમામઃ ચૈવ પાર્વતાન્ ॥૨-૬૯-
'પૃથ્વી ફાટી ગઈ, અનેક વૃક્ષો સુકાઈ ગયા અને પર્વતો પણ વિખૂટા થઈ ધૂમ્રપાન કરતા જોયા.'
પીઠે કાર્ષ્ણાયસે ચ એનમ્ નિષણ્ણમ્ કૃષ્ણ વાસસમ્ । પ્રહસન્તિ સ્મ રાજાનમ્ પ્રમદાઃ કૃષ્ણ પિન્ગલાઃ ॥૨-૬૯-
કાળાં કપડાં પહેરેલા રાજાને, લોખંડના સિંહાસન પર બેઠેલા, કાળી અને પીળાશ પડતી છોકરીઓએ હસી કાઢ્યો.
ત્વરમાણઃ ચ ધર્મ આત્મા રક્ત માલ્ય અનુલેપનઃ । રથેન ખર યુક્તેન પ્રયાતઃ દક્ષિણા મુખઃ ॥૨-૬૯-
ધર્મપ્રિય રાજા, લાલ ફૂલોની માળા અને સુગંધિત લિપણ લગાવેલી, ગધેડાં જોડાયેલા રથમાં દક્ષિણ તરફ વેગથી નીકળી પડ્યો.
પ્રહસન્તીવ રાજાનમ્ પ્રમદા રક્તવાસિની । પ્રકર્ષન્તી મયા દૃષ્ટા રાક્ષસી વિકૃતાસના ॥૨-૬૯-
મારે એવું લાગ્યું કે લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, વિકૃત દેહવાળી રાક્ષસી જેવી સ્ત્રી રાજાને ખેંચી રહી છે.
એવમ્ એતન્ મયા દૃષ્ટમ્ ઇમામ્ રાત્રિમ્ ભય આવહામ્ । અહમ્ રામઃ અથ વા રાજા લક્ષ્મણો વા મરિષ્યતિ ॥૨-૬૯-
આવી ભયજનક રાત મેં જોઈ છે; હવે તો હું, રામ, રાજા કે લક્ષ્મણ, અમાથી કોઈક મરી જશે.
નરઃ યાનેન યઃ સ્વપ્ને ખર યુક્તેન યાતિ હિ । અચિરાત્ તસ્ય ધૂમ અગ્રમ્ ચિતાયામ્ સમ્પ્રદૃશ્યતે ॥૨-૬૯-
જે માણસ સપનામાં ગધેડાં જોડાયેલા વાહનમાં જાય છે, તેને ટૂંક સમયમાં ચિતાની ધૂમાડાની ટોચ દેખાય છે.
એતન્ નિમિત્તમ્ દીનો અહમ્ તન્ ન વઃ પ્રતિપૂજયે । શુષ્યતિ ઇવ ચ મે કણ્ઠો ન સ્વસ્થમ્ ઇવ મે મનઃ ॥૨-૬૯-
આ અશુભ સંકેતથી હું ખૂબ દુઃખી છું અને તમને યોગ્ય માન આપતો નથી; મારો ગળો સુકાઈ ગયો છે અને મન પણ બેચેન છે.
ન પશ્યામિ ભયસ્થાનમ્ ભયમ્ ચૈવોપધારયે । ભ્રષ્ટશ્ચ સ્વરયોગો મે ચાયા ચોપહતા મમ ॥૨-૬૯-
મને કોઈ ભયનું કારણ દેખાતું નથી, છતાં મનમાં ભય છે; મારો અવાજ પણ કમજોર થયો છે અને મારી છાંયાં પણ ધૂંધળી પડી છે.
જુગુપ્સન્ન્ ઇવ ચ આત્માનમ્ ન ચ પશ્યામિ કારણમ્ । ઇમામ્ હિ દુહ્સ્વપ્ન ગતિમ્ નિશામ્ય તામ્ । અનેક રૂપામ્ અવિતર્કિતામ્ પુરા । ભયમ્ મહત્ તદ્દ્ હૃદયાન્ ન યાતિ મે । વિચિન્ત્ય રાજાનમ્ અચિન્ત્ય દર્શનમ્ ॥૨-૬૯-
મને જાણે પોતે જ ગમતો નથી, પણ કારણ સમજાતું નથી; આ દુઃસ્વપ્નની અનેક રૂપ અને અણધારી ઘટનાઓ સાંભળી, રાજાના અસમજણ ભરેલા રૂપને વિચારી, મારો ભય હૃદયમાંથી જતો નથી.
thumb|સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યા કાંડના વૈભવી વાલ્મીકી રામાયણનો સિત્તેરમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
ભરતે બ્રુવતિ સ્વપ્નમ્ દૂતાઃ તે ક્લાન્ત વાહનાઃ । પ્રવિશ્ય અસહ્ય પરિખમ્ રમ્યમ્ રાજ ગૃહમ્ પુરમ્ ॥૨-૭૦-
ભરતે પોતાનું સ્વપ્ન કહ્યા ત્યારે, થાકેલા ઘોડા સાથે દૂતોએ અતિ કઠિન ખાઈ પાર કરી, સુંદર રાજમહેલ અને શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
સમાગમ્ય તુ રાજ્ઞા ચ રાજ પુત્રેણ ચ અર્ચિતાઃ । રાજ્ઞઃ પાદૌ ગૃહીત્વા તુ તમ્ ઊચુર્ ભરતમ્ વચઃ ॥૨-૭૦-
રાજા અને રાજકુમાર સાથે મળીને, તેમનો સન્માન થયો. પછી રાજાના પગ પકડી, દૂતોએ ભરતને કહ્યું.
પુરોહિતઃ ત્વા કુશલમ્ પ્રાહ સર્વે ચ મન્ત્રિણઃ । ત્વરમાણઃ ચ નિર્યાહિ કૃત્યમ્ આત્યયિકમ્ ત્વયા ॥૨-૭૦-
પૂજારીએ અને બધા મંત્રીઓએ તને શુભેચ્છા પાઠવી છે; તું જલદી નીકળી પડ, તારી માટે અગત્યનું કામ છે.
ઇમાનિ ચ મહાર્હાણિ વસ્ત્રાણ્Yઆભરણાનિ ચ । પ્રતિગૃહ્ય વિશાલાક્ષ માતુલસ્ય ચ દાપય ॥૨-૭૦-
આ કિંમતી વસ્ત્રો અને આભૂષણો લઈ, વિશાળ આંખવાળા, તારા મામાને આપી દે.
અત્ર વિમ્શતિ કોટ્યઃ તુ નૃપતેર્ માતુલસ્ય તે । દશ કોટ્યઃ તુ સમ્પૂર્ણાઃ તથૈવ ચ નૃપ આત્મજ ॥૨-૭૦-
અહીં રાજાએ તારા મામા માટે વીસ કરોડ અને તારા માટે દસ કરોડ રૂપિયા મોકલ્યા છે.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્ સર્વમ્ સ્વનુરક્તઃ સુહૃજ્ જને । દૂતાન્ ઉવાચ ભરતઃ કામૈઃ સમ્પ્રતિપૂજ્ય તાન્ ॥૨-૭૦-
આ બધું સ્વીકારી, મિત્રો પ્રત્યે પ્રેમભર્યા ભરતે, દૂતોને પોતાની ઈચ્છા મુજબ સન્માન આપી, તેમને સંબોધ્યા.
કચ્ચિત્ સુકુશલી રાજા પિતા દશરથો મમ । કચ્ચિચ્ ચ અરાગતા રામે લક્ષ્મણે વા મહાત્મનિ ॥૨-૭૦-
મારો પિતા દશરથ રાજા સુખી છે ને? રામ કે મહાન આત્માવાળા લક્ષ્મણને તો કોઈ દુઃખ નથી પડ્યું ને?
આર્યા ચ ધર્મ નિરતા ધર્મજ્ઞા ધર્મ દર્શિની । અરોગા ચ અપિ કૌસલ્યા માતા રામસ્ય ધીમતઃ ॥૨-૭૦-
આર્ય, ધર્મમાં તત્પર, ધર્મને જાણનારી અને સમજનારી, રામની માતા કૌશલ્યા પણ આરોગ્યથી છે ને?
કચ્ચિત્ સુમિત્રા ધર્મજ્ઞા જનની લક્ષ્મણસ્ય યા । શત્રુઘ્નસ્ય ચ વીરસ્ય સારોગા ચ અપિ મધ્યમા ॥૨-૭૦-
લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્નની માતા, ધર્મજ્ઞા અને મધ્યમ સુમિત્રા પણ આરોગ્યથી છે ને?
આત્મ કામા સદા ચણ્ડી ક્રોધના પ્રાજ્ઞ માનિની । અરોગા ચ અપિ કૈકેયી માતા મે કિમ્ ઉવાચ હ ॥૨-૭૦-
મારી માતા કૈકેયી, જે હંમેશા પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલે છે, કઠોર છે, જલદી ગુસ્સે થાય છે, બુદ્ધિશાળી અને ગર્વી છે, અને તંદુરસ્ત પણ છે—એમણે મને શું કહ્યું હતું?
એવમ્ ઉક્તાઃ તુ તે દૂતા ભરતેન મહાત્મના । ઊચુઃ સમ્પ્રશ્રિતમ્ વાક્યમ્ ઇદમ્ તમ્ ભરતમ્ તદા ॥૨-૭૦-
એવી રીતે મહાન આત્મા ભરત દ્વારા પૂછવામાં આવતા, દૂતોએ એ સમયે ભરતને આદરપૂર્વક આ શબ્દો કહ્યા.
કુશલાઃ તે નર વ્યાઘ્ર યેષામ્ કુશલમ્ ઇચ્ચસિ । શ્રીશ્ચ ત્વામ્ વૃણુતે પદ્મા યુજ્યતામ્ ચાપિ તે રકઃ ॥૨-૭૦-
હે પુરુષશાર્દૂલ, જેમના માટે તમે શુભેચ્છા રાખો છો, તેઓ સુખી છે; લક્ષ્મીદેવી પણ તમને પસંદ કરે છે અને તમારો રક્ષાકવચ પણ મજબૂત રહે.
ભરતઃ ચ અપિ તાન્ દૂતાન્ એવમ્ ઉક્તઃ અભ્યભાષત । આપૃચ્ચે અહમ્ મહા રાજમ્ દૂતાઃ સમ્ત્વરયન્તિ મામ્ ॥૨-૭૦-
દૂતોએ આમ કહ્યું ત્યારે ભરતે જવાબ આપ્યો: 'હું મહારાજ પાસેથી વિદાય લઉં છું; દૂતો મને જલદી જવા માટે ઉત્સાહિત કરે છે.'
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તાન્ દૂતાન્ ભરતઃ પાર્થિવ આત્મજઃ । દૂતૈઃ સમ્ચોદિતઃ વાક્યમ્ માતામહમ્ ઉવાચ હ ॥૨-૭૦-
આ રીતે દૂતોને કહીને, રાજપુત્ર ભરત દૂતોના શબ્દોથી પ્રેરિત થઈને પોતાના નાનાસા પાસે બોલ્યા.
રાજન્ પિતુર્ ગમિષ્યામિ સકાશમ્ દૂત ચોદિતઃ । પુનર્ અપિ અહમ્ એષ્યામિ યદા મે ત્વમ્ સ્મરિષ્યસિ ॥૨-૭૦-
'હે રાજા, દૂતોએ મને બોલાવ્યા છે એટલે હું પિતાજીના દરબારમાં જઇશ; જ્યારે તમે મને યાદ કરશો ત્યારે હું ફરી આવીશ.'
ભરતેન એવમ્ ઉક્તઃ તુ નૃપો માતામહઃ તદા । તમ્ ઉવાચ શુભમ્ વાક્યમ્ શિરસ્ય્ આઘ્રાય રાઘવમ્ ॥૨-૭૦-
ભરતે આમ કહ્યું ત્યારે, એના નાનાસા રાજાએ રાઘવના માથા પર હાથ ફેરવી શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
ગચ્ચ તાત અનુજાને ત્વામ્ કૈકેયી સુપ્રજાઃ ત્વયા । માતરમ્ કુશલમ્ બ્રૂયાઃ પિતરમ્ ચ પરમ્ તપ ॥૨-૭૦-
'જા બેટા, હું તને જવા દેું છું; કૈકેયી તારા જેવા પુત્રથી ધન્ય છે. મારી શુભેચ્છા તારી માતાને અને તારા પિતાને પણ કહેજે, જે મહાન તપસ્વી છે.'
પુરોહિતમ્ ચ કુશલમ્ યે ચ અન્યે દ્વિજ સત્તમાઃ । તૌ ચ તાત મહા ઇષ્વાસૌ ભ્રાતરુ રામ લક્ષ્મણૌ ॥૨-૭૦-
'પુત્ર, અમારા પુરોહિતને અને બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પણ મારી શુભેચ્છા કહેજે; અને બંને મહાન ધનુર્ધારી, તારા ભાઈ રામ અને લક્ષ્મણને પણ.'
તસ્મૈ હસ્તિ ઉત્તમામઃ ચિત્રાન્ કમ્બલાન્ અજિનાનિ ચ । અભિસત્કૃત્ય કૈકેયો ભરતાય ધનમ્ દદૌ ॥૨-૭૦-
પછી કૈકેયના રાજાએ ભરતનું સન્માન કરીને, તેને ઉત્તમ હાથી, સુંદર કમ્બળ અને ચામડાં ભેટમાં આપ્યા.