સમભૂમિતલે રમ્યે દ્રુમૈર્બહુભિરાવૃતે । પુણ્યે રમ્સ્યામહે તાત ચિત્રકૂટસ્ય કાનને ॥૨-૫૬-
આ સમતલ અને સુંદર જમીન પર, અનેક વૃક્ષોથી ઢંકાયેલ, હે પ્રિય, આપણે ચિત્રકૂટના પવિત્ર વનમાં આનંદથી રહીશું.
તતઃ તૌ પાદ ચારેણ ગચ્ચન્તૌ સહ સીતયા । રમ્યમ્ આસેદતુઃ શૈલમ્ ચિત્ર કૂટમ્ મનો રમમ્ ॥૨-૫૬-
પછી, સીતાને સાથે લઈને, બંને પગપાળા ચાલતા ચાલતા મનને આનંદ આપતો ચિત્રકૂટ પર્વત પહોંચ્યા.
તમ્ તુ પર્વતમ્ આસાદ્ય નાના પક્ષિ ગણ આયુતમ્ । બહુમૂલફલમ્ રમ્યમ્ સમ્પન્નમ્ સરસોદકમ્ ॥૨-૫૬-
તે પર્વત પર પહોંચ્યા, જ્યાં અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ વસે છે, ઘણાં મૂળ અને ફળ મળે છે, સુંદર છે અને સરોવર તથા પાણીથી સમૃદ્ધ છે.
મનોજ્Jનોઽયમ્ તિરિઃ સૌમ્ય નાનાદ્રુમલતાયતહ્ । બહુમૂલફલો રમ્યઃ સ્વાજીવઃ પ્રતિભાતિ મે ॥૨-૫૬-
હે સૌમ્ય, આ સુંદર કિનારો અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઢંકાયેલો છે; ઘણાં મૂળ અને ફળથી ભરપૂર છે, અને આપણાં જીવન માટે યોગ્ય લાગે છે.
મનયશ્ચ મહાત્માનો વસન્ત્ય શિલોચ્ચયે । અયમ્ વાસો ભવેત્ તાવદ્ અત્ર સૌમ્ય રમેમહિ ॥૨-૫૬-
મહાન ઋષિઓ આ પર્વતના પથ્થરીલા ભાગોમાં વસે છે; હે પ્રિય, હવે આપણે અહીં વાસ કરીએ અને આનંદથી રહીયે.
ઇતિ સીતા ચ રામશ્ચ લક્ષ્મણશ્ચ કૃતાઞ્જલિઃ । અભિગમ્યાશ્રમમ્ સર્વે વાલ્મીકિ મભિવાદયન્ ॥૨-૫૬-
આ રીતે સીતાએ, રામ અને લક્ષ્મણે હાથ જોડીને આશ્રમ પાસે જઈ વાલ્મીકિનું વંદન કર્યું.
તાન્મહર્ષિઃ પ્રમુદિતઃ પૂજયામાસ ધર્મવિત્ । આસ્યતામિતિ ચોવાચ સ્વાગતમ્ તુ નિવેદ્ય ચ ॥૨-૫૬-
મહાન ઋષિ, ધર્મને જાણનારા અને આનંદિત, એમને સન્માન આપ્યો, 'બેસો' એમ કહ્યું અને હર્ષથી આવકાર્યો.
તતોઽબ્રવીન્મહાબાહુર્લકમણમ્ લક્ષ્મણાગ્રજઃ । સમ્નિવેદ્ય યથાન્યાય માત્માનમૃષ્યે પ્રભુઃ ॥૨-૫૬-
પછી લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ, બલવાન રામે, ઋષિને યોગ્ય રીતે પોતાનું પરિચય આપી, વાત કરી.
લક્ષ્મણ આનય દારૂણિ દૃઢાનિ ચ વરાણિ ચ । કુરુષ્વ આવસથમ્ સૌમ્ય વાસે મે અભિરતમ્ મનઃ ॥૨-૫૬-
લક્ષ્મણ, મજબૂત અને ઉત્તમ લાકડાં લાવ, હે પ્રિય, અહીં રહેવું મને ગમ્યું છે, માટે ઘર બનાવ.
તસ્ય તત્ વચનમ્ શ્રુત્વા સૌમિત્રિર્ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ । આજહાર તતઃ ચક્રે પર્ણ શાલામ્ અરિમ્ દમ ॥૨-૫૬-
ભાઈના એ વચન સાંભળીને સૌમિત્રીએ વિવિધ પ્રકારનાં લાકડાં લાવ્યાં અને પછી પર્ણશાળા બનાવી.
તામ્ નિષ્ઠતામ્ બદ્ધકટામ્ દૃષ્ટ્વા રમઃ સુદર્શનામ્ । શુશ્રૂષમાણમ્ એક અગ્રમ્ ઇદમ્ વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
જ્યારે એ મજબૂત બંધાયેલી અને સુંદર ઝૂંપડી જોઈ, રામે પોતાના ધ્યાનથી સાંભળતા નાના ભાઈને કહ્યું.
ઐણેયમ્ મામ્સમ્ આહૃત્ય શાલામ્ યક્ષ્યામહે વયમ્ । કર્ત્વ્યમ્ વાસ્તુશમનમ્ સૌમિત્રે ચિરજીવભિઃ ॥૨-૫૬-
હે સૌમિત્રિ, આપણે અહીં ઝૂંપડીમાં હરણનું માંસ લાવી યજ્ઞ કરીએ; લાંબું જીવન ઈચ્છતા માટે વસવાટની વિધિ કરવી જરૂરી છે.
મૃગમ્ હત્વાઽઽનય ક્ષિપ્રમ્ લક્ષ્મણેહ શુભેક્ષણકર્તવ્યઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટો હિ વિધિર્દર્મમનુસ્મર ॥૨-૫૬-
લક્ષ્મણ, હરણ મારીને જલદી લાવ, કારણ કે આ કરવું જરૂરી છે; શાસ્ત્રમાં જે વિધિ કહેવાય છે, તે ધર્મનું સ્મરણ રાખ.
ભ્રાતુર્વચન માજ્ઞાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા । ચકાર સ યથોક્તમ્ ચ તમ્ રામઃ પુનરબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
ભાઈનું વચન સમજીને, લક્ષ્મણ પરશત્રુવિરહ, જેમ કહ્યું તેમ કર્યું અને રામે ફરીથી તેને કહ્યું.
ઇણેયમ્ શ્રપયસ્વૈતચ્ચ્ચાલામ્ યક્ષ્યમહે વયમ્ । ત્વરસૌમ્ય મુહૂર્તોઽયમ્ ધ્રુવશ્ચ દિવસોઽપ્યયમ્ ॥૨-૫૬-
આ કાળી હરણીને યજ્ઞ માટે તૈયાર કરો; આપણે યજ્ઞ કરવાનું છે. દયાળુ, જલ્દી કરો, કારણ કે આ ક્ષણ ટૂંકી છે અને દિવસ પણ ઝડપથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
સ લક્ષ્મણઃ કૃષ્ણ મૃગમ્ હત્વા મેધ્યમ્ પતાપવાન્ । અથ ચિક્ષેપ સૌમિત્રિઃ સમિદ્ધે જાત વેદસિ ॥૨-૫૬-
પછી લક્ષ્મણે, સુમિત્રાનંદન અને પરાક્રમી, પવિત્ર કાળી હરણીને મારી અને તેને પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં ચઢાવી.
તમ્ તુ પક્વમ્ સમાજ્ઞાય નિષ્ટપ્તમ્ ચિન્ન શોણિતમ્ । લક્ષ્મણઃ પુરુષ વ્યાઘ્રમ્ અથ રાઘવમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
જ્યારે તે હરણ પૂરું શેકાઈ ગયું, સારી રીતે ભુંજાઈ ગયું અને લોહી વગરનું થયું, ત્યારે પુરુષશ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણે રાઘવને કહ્યું.
અયમ્ કૃષ્ણઃ સમાપ્ત અન્ગઃ શૃતઃ કૃષ્ણ મૃગો યથા । દેવતા દેવ સમ્કાશ યજસ્વ કુશલો હિ અસિ ॥૨-૫૬-
આ કાળી હરણ હવે યોગ્ય રીતે તૈયાર થઈ ગઈ છે, હે મહાનુભાવ, જેમ રીતે હોવી જોઈએ તેમ શેકાઈ છે. હે દેવસમાન, તમે યજ્ઞ કરો, કેમ કે તમે વિધિમાં નિપુણ છો.
રામઃ સ્નાત્વા તુ નિયતઃ ગુણવાન્ જપ્ય કોવિદઃ । સમ્ગ્રહેણાકરોત્સર્વાન્ મન્ત્રાન્ સત્રાવસાનિકાન્ ॥૨-૫૬-
રામે, નિયમિત અને ગુણવાન, જપમાં પારંગત, સ્નાન કર્યા પછી યજ્ઞના અંતના બધા મંત્રો સંક્ષિપ્તમાં ઉચ્ચાર્યા.
ઇષ્ટ્વા દેવગણાન્ સર્વાન્ વિવેશાવસથમ્ શુચિઃ । બભૂવ ચ મનોહ્લાદો રામસ્યામિતતેજસઃ ॥૨-૫૬-
બધા દેવતાઓનું પૂજન કરીને, પવિત્ર અને અપરિમિત તેજવાળા રામ આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા અને તેમના મનમાં આનંદ છવાઈ ગયો.
વૈશ્વદેવબલિમ્ કૃત્વા રૌદ્રમ્ વૈષ્ણવમેવ ચ । વાસ્તુસમ્શમનીયાનિ મઙ્ગLઆનિ પ્રવર્તયન્ ॥૨-૫૬-
તેમણે વૈશ્વદેવ બલિ, રૌદ્ર અને વૈષ્ણવ વિધિઓ પણ કર્યા અને ઘર શાંત રહે તે માટે શુભ વિધિઓ શરૂ કર્યા.
જપમ્ ચ ન્યાયતઃ કૃત્વા સ્નાત્વા નદ્યામ્ યથાવિધિ । પાપ સમ્શમનમ્ રામઃ ચકાર બલિમ્ ઉત્તમમ્ ॥૨-૫૬-
વિધિ પ્રમાણે નદીમાં સ્નાન કરીને અને યોગ્ય રીતે જપ કરીને, રામે પાપ દૂર થાય તે માટે શ્રેષ્ઠ બલિ આપ્યો.
વેદિસ્થલવિધાનાનિ ચૈત્યાન્યાયતનાનિ ચ । આશ્રમસ્યાનુરૂપાણિ સ્થાપયામાસ રાઘવઃ ॥૨-૫૬-
રાઘવે આશ્રમ માટે યોગ્ય એવા વેદિ, ચૈત્ય અને પૂજાસ્થળો સ્થાપ્યા.
વન્યૈર્માલ્યૈઃ ફલૈર્મૂલૈઃ પક્વૈર્મામ્સૈર્યથાવિધિ । અદ્ભર્જપૈશ્ચ વેદોક્તૈ ર્ધર્ભૈશ્ચ સસમિત્કુશૈઃ ॥૨-૫૬-
વનફૂલોની માળાઓ, ફળો, કાંદામૂળ, પક્વ માંસ, જળ, તથા વેદોક્ત દર્ભા અને સમિદ્ધ કૂશ વડે વિધિ પ્રમાણે બધું સજાવ્યું.
તૌ તર્પયિત્વા ભૂતાનિ રાઘવૌ સહ સીતયા । તદા વિવિશતુઃ શાલામ્ સુશુભામ્ શુભલક્ષણૌ ॥૨-૫૬-
બંને રાઘવોએ, સીતાજી સાથે, સર્વ ભૂતોને તૃપ્ત કર્યા અને પછી શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, સુંદર શાળામાં પ્રવેશ્યા.
તામ્ વૃક્ષ પર્ણચ્ ચદનામ્ મનોજ્ઞામ્ । યથા પ્રદેશમ્ સુકૃતામ્ નિવાતામ્ । વાસાય સર્વે વિવિશુઃ સમેતાઃ । સભામ્ યથા દેવ ગણાઃ સુધર્મામ્ ॥૨-૫૬-
તે મનોહર, વૃક્ષપર્ણોથી બનેલી, સારી રીતે બાંધેલી અને પવનથી બચાવેલી ઝૂંપડીમાં, બધા મળીને રહેવાં માટે પ્રવેશ્યા, જેમ દેવતાઓ શુભ સભામાં પ્રવેશે છે.
અનેક નાના મૃગ પક્ષિ સમ્કુલે । વિચિત્ર પુષ્પ સ્તબલૈઃ દ્રુમૈઃ યુતે । વન ઉત્તમે વ્યાલ મૃગ અનુનાદિતે । તથા વિજહ્રુઃ સુસુખમ્ જિત ઇન્દ્રિયાઃ ॥૨-૫૬-
તે ઉત્તમ વનમાં, જ્યાં અનેક પ્રકારના હરણ, પક્ષીઓ અને જંગલી પ્રાણીઓના અવાજ ગૂંજતા, વિવિધ ફૂલોના ગુચ્છોથી શોભતા વૃક્ષો હતા, તેઓ ઇન્દ્રિયજિત બની આનંદથી વિહાર કરતા.
સુરમ્યમ્ આસાદ્ય તુ ચિત્ર કૂટમ્ । નદીમ્ ચ તામ્ માલ્યવતીમ્ સુતીર્થામ્ । નનન્દ હૃષ્ટઃ મૃગ પક્ષિ જુષ્ટામ્ । જહૌ ચ દુહ્ખમ્ પુર વિપ્રવાસાત્ ॥૨-૫૬-
જ્યારે તે સુંદર, રંગબેરંગી પર્વત અને પવિત્ર માળ્યવતી નદી, જ્યાં હરણ અને પક્ષીઓ રહેતા, ત્યાં પહોંચ્યા, ત્યારે રામે આનંદ અનુભવ્યો અને શહેર છોડવાનો દુઃખ ભૂલી ગયા.
thumb|સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૨-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો સત્તાવનમો સર્ગ હવે સાંભળો.
કથયિત્વા સુદુહ્ખ આર્તઃ સુમન્ત્રેણ ચિરમ્ સહ । રામે દક્ષિણ કૂલસ્થે જગામ સ્વ ગૃહમ્ ગુહઃ ॥૨-૫૭-
ઘણા સમય સુધી અત્યંત દુઃખી મનથી સુમંત્ર સાથે વાત કર્યા પછી, જ્યારે રામ દક્ષિણ કાંઠે પહોંચ્યા, ત્યારે ગુહ પોતાનાં ઘરે પરત ફર્યા.