અદૃષ્ટપૂર્વામ્ પશ્યન્તી રામમ્ પપ્રચ્છ સાઽબલા । રમણીયાન્ બહુવિધાન્ પાદપાન્ કુસુમોત્કટાન્ ॥૨-૫૫-
કેટલાંય સુંદર અને ફૂલોથી લદેલા, પહેલા ક્યારેય ન જોયેલા વૃક્ષોને જોઈ, નમ્ર સીતાએ રામને એ વિશે પૂછ્યું.
સીતાવચનસમ્રબ્દ અનયામાસ લક્સ્મણઃ । વિચિત્રવાલુકજલામ્ હસસારસનાદિતામ્ ॥૨-૫૫-
સીતાના વચનથી ઉત્સાહિત થઈ, લક્ષ્મણે હસતાં-હસતાં વિવિધ રેતી અને હંસ-સારસના રવથી ગુંજતી નદી પાસે લઈ ગઈ.
રેમે જનકરાજસ્ય તદા પ્રેક્ષ્ય સુતા નદીમ્ । ક્રોશમાત્રમ્ તતો ગત્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મનૌ ॥૨-૫૫-
ત્યાં જનકરાજની દીકરીએ નદી જોઈ આનંદ માણ્યો; પછી લગભગ એક ક્રોશ જેટલું આગળ જઈ, રામ અને લક્ષ્મણ—
બહૂન્મેધ્યાન્ મૃગાન્ હત્વા ચેરતુર્યમુનાવને । વિહૃત્ય તે બર્હિણપૂગનાદિતે । શુભે વને વાનરવારણાયુતે । સમમ્ નદીવપ્રમુપેત્ય સમ્મતમ્ । નિવાસમાજગ્મુ રદીનદર્શનાઃ ॥૨-૫૫-
ઘણા પવિત્ર હરણોનો શિકાર કરીને યમુનાના જંગલમાં ફર્યા; પછી મોર અને હાથીઓથી ભરેલા સુંદર વનમાં વિહાર કર્યો. બંને ભાઈઓ નદીકાંઠે મનગમતી છાયાવાળી જગ્યાએ પહોંચ્યા અને નિર્દુઃખ થઈ ત્યાં નિવાસ કર્યો.
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૨-
અહીં શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો પચપનમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે. હવે છપનમો સર્ગ સાંભળો.
અથ રાત્ર્યામ્ વ્યતીતાયામ્ અવસુપ્તમ્ અનન્તરમ્ । પ્રબોધયામ્ આસ શનૈઃ લક્ષ્મણમ્ રઘુ નન્દનઃ ॥૨-૫૬-
પછી, રાત્રિ વીતી ગઈ ત્યારે, લક્ષ્મણ હજુ ઊંઘતા હતા, ત્યારે રઘુવંશી રામે ધીમેથી તેમને જાગૃત કર્યા.
સૌમિત્રે શૃણુ વન્યાનામ્ વલ્ગુ વ્યાહરતામ્ સ્વનમ્ । સમ્પ્રતિષ્ઠામહે કાલઃ પ્રસ્થાનસ્ય પરમ્ તપ ॥૨-૫૬-
'હે સૌમિત્ર, જંગલના પ્રાણીઓની મીઠી અવાજો સાંભળ. હવે ચાલવાનું સમય છે, હે મહાન તપસ્વી.'
સ સુપ્તઃ સમયે ભ્રાત્રા લક્ષ્મણઃ પ્રતિબોધિતઃ । જહૌ નિદ્રામ્ ચ તન્દ્રીમ્ ચ પ્રસક્તમ્ ચ પથિ શ્રમમ્ ॥૨-૫૬-
ભાઈએ યોગ્ય સમયે જાગૃત કરતાં, લક્ષ્મણે ઊંઘ, આળસ અને માર્ગની થાક બધું ત્યજી દીધું.
તતૌત્થાય તે સર્વે સ્પૃષ્ટ્વા નદ્યાઃ શિવમ્ જલમ્ । પન્થાનમ્ ઋષિણા ઉદ્દિષ્ટમ્ ચિત્ર કૂટસ્ય તમ્ યયુઃ ॥૨-૫૬-
પછી તેઓ બધાએ ઊઠીને નદીનું પવિત્ર જળ સ્પર્શ્યું અને ઋષિઓએ બતાવેલા માર્ગે ચિત્રકૂટ તરફ ચાલ્યા.
તતઃ સમ્પ્રસ્થિતઃ કાલે રામઃ સૌમિત્રિણા સહ । સીતામ્ કમલ પત્ર અક્ષીમ્ ઇદમ્ વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
પછી, યોગ્ય સમયે સૌમિત્ર સાથે રામે કમળપાંખ જેવી આંખો ધરાવતી સીતાને કહ્યું—
આદીપ્તાન્ ઇવ વૈદેહિ સર્વતઃ પુષ્પિતાન્ નગાન્ । સ્વૈઃ પુષ્પૈઃ કિમ્શુકાન્ પશ્ય માલિનઃ શિશિર અત્યયે ॥૨-૫૬-
'હે વૈદેહિ, ચારેય બાજુ ફૂલોથી લદેલા વૃક્ષોને જો, જાણે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે. શિશિર ઋતુના અંતે, પોતાના ફૂલો વડે કિમશુક વૃક્ષો શોભી રહ્યા છે.'
પશ્ય ભલ્લાતકાન્ ફુલ્લાન્ નરૈઃ અનુપસેવિતાન્ । ફલ પત્રૈઃ અવનતાન્ નૂનમ્ શક્ષ્યામિ જીવિતુમ્ ॥૨-૫૬-
આ ફૂલેલા ભલ્લાતકના વૃક્ષો જો, માનવોએ અસ્પર્શિત, ફળ અને પાંદડાંથી નમેલા છે; નિશ્ચિતપણે હું અહીં જીવતો રહી શકીશ.
પશ્ય દ્રોણ પ્રમાણાનિ લમ્બમાનાનિ લક્ષ્મણ । મધૂનિ મધુ કારીભિઃ સમ્ભૃતાનિ નગે નગે ॥૨-૫૬-
લક્ષ્મણ, જો, દરેક પર્વત પર ટોપલી જેટલા મોટા મધના છત્તાં લટકી રહ્યા છે, મધમાખીઓએ મધથી ભરેલા છે.
એષ ક્રોશતિ નત્યૂહઃ તમ્ શિખી પ્રતિકૂજતિ । રમણીયે વન ઉદ્દેશે પુષ્પ સમ્સ્તર સમ્કટે ॥૨-૫૬-
અહીં નટયૂહ પક્ષી બોલે છે અને મોર તેનો જવાબ આપે છે, આ સુન્દર વનમાં, જ્યાં ફૂલોની પાંખડીથી જમીન ઢંકાઈ છે.
માતમ્ગ યૂથ અનુસૃતમ્ પક્ષિ સમ્ઘ અનુનાદિતમ્ । ચિત્ર કૂટમ્ ઇમમ્ પશ્ય પ્રવૃદ્ધ શિખરમ્ ગિરિમ્ ॥૨-૫૬-
આ ચિત્રકૂટ પર્વત જો, ઊંચા શિખરો ધરાવતો, હાથીઓના ઝુંડ અને પક્ષીઓના ટોળાંઓથી ગૂંજતો, વિવિધ ઢોળાણો અને સુંદરતા ધરાવે છે.
સમભૂમિતલે રમ્યે દ્રુમૈર્બહુભિરાવૃતે । પુણ્યે રમ્સ્યામહે તાત ચિત્રકૂટસ્ય કાનને ॥૨-૫૬-
આ સમતલ અને સુંદર જમીન પર, અનેક વૃક્ષોથી ઢંકાયેલ, હે પ્રિય, આપણે ચિત્રકૂટના પવિત્ર વનમાં આનંદથી રહીશું.
તતઃ તૌ પાદ ચારેણ ગચ્ચન્તૌ સહ સીતયા । રમ્યમ્ આસેદતુઃ શૈલમ્ ચિત્ર કૂટમ્ મનો રમમ્ ॥૨-૫૬-
પછી, સીતાને સાથે લઈને, બંને પગપાળા ચાલતા ચાલતા મનને આનંદ આપતો ચિત્રકૂટ પર્વત પહોંચ્યા.
તમ્ તુ પર્વતમ્ આસાદ્ય નાના પક્ષિ ગણ આયુતમ્ । બહુમૂલફલમ્ રમ્યમ્ સમ્પન્નમ્ સરસોદકમ્ ॥૨-૫૬-
તે પર્વત પર પહોંચ્યા, જ્યાં અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ વસે છે, ઘણાં મૂળ અને ફળ મળે છે, સુંદર છે અને સરોવર તથા પાણીથી સમૃદ્ધ છે.
મનોજ્Jનોઽયમ્ તિરિઃ સૌમ્ય નાનાદ્રુમલતાયતહ્ । બહુમૂલફલો રમ્યઃ સ્વાજીવઃ પ્રતિભાતિ મે ॥૨-૫૬-
હે સૌમ્ય, આ સુંદર કિનારો અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઢંકાયેલો છે; ઘણાં મૂળ અને ફળથી ભરપૂર છે, અને આપણાં જીવન માટે યોગ્ય લાગે છે.
મનયશ્ચ મહાત્માનો વસન્ત્ય શિલોચ્ચયે । અયમ્ વાસો ભવેત્ તાવદ્ અત્ર સૌમ્ય રમેમહિ ॥૨-૫૬-
મહાન ઋષિઓ આ પર્વતના પથ્થરીલા ભાગોમાં વસે છે; હે પ્રિય, હવે આપણે અહીં વાસ કરીએ અને આનંદથી રહીયે.
ઇતિ સીતા ચ રામશ્ચ લક્ષ્મણશ્ચ કૃતાઞ્જલિઃ । અભિગમ્યાશ્રમમ્ સર્વે વાલ્મીકિ મભિવાદયન્ ॥૨-૫૬-
આ રીતે સીતાએ, રામ અને લક્ષ્મણે હાથ જોડીને આશ્રમ પાસે જઈ વાલ્મીકિનું વંદન કર્યું.
તાન્મહર્ષિઃ પ્રમુદિતઃ પૂજયામાસ ધર્મવિત્ । આસ્યતામિતિ ચોવાચ સ્વાગતમ્ તુ નિવેદ્ય ચ ॥૨-૫૬-
મહાન ઋષિ, ધર્મને જાણનારા અને આનંદિત, એમને સન્માન આપ્યો, 'બેસો' એમ કહ્યું અને હર્ષથી આવકાર્યો.
તતોઽબ્રવીન્મહાબાહુર્લકમણમ્ લક્ષ્મણાગ્રજઃ । સમ્નિવેદ્ય યથાન્યાય માત્માનમૃષ્યે પ્રભુઃ ॥૨-૫૬-
પછી લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ, બલવાન રામે, ઋષિને યોગ્ય રીતે પોતાનું પરિચય આપી, વાત કરી.
લક્ષ્મણ આનય દારૂણિ દૃઢાનિ ચ વરાણિ ચ । કુરુષ્વ આવસથમ્ સૌમ્ય વાસે મે અભિરતમ્ મનઃ ॥૨-૫૬-
લક્ષ્મણ, મજબૂત અને ઉત્તમ લાકડાં લાવ, હે પ્રિય, અહીં રહેવું મને ગમ્યું છે, માટે ઘર બનાવ.
તસ્ય તત્ વચનમ્ શ્રુત્વા સૌમિત્રિર્ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ । આજહાર તતઃ ચક્રે પર્ણ શાલામ્ અરિમ્ દમ ॥૨-૫૬-
ભાઈના એ વચન સાંભળીને સૌમિત્રીએ વિવિધ પ્રકારનાં લાકડાં લાવ્યાં અને પછી પર્ણશાળા બનાવી.
તામ્ નિષ્ઠતામ્ બદ્ધકટામ્ દૃષ્ટ્વા રમઃ સુદર્શનામ્ । શુશ્રૂષમાણમ્ એક અગ્રમ્ ઇદમ્ વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
જ્યારે એ મજબૂત બંધાયેલી અને સુંદર ઝૂંપડી જોઈ, રામે પોતાના ધ્યાનથી સાંભળતા નાના ભાઈને કહ્યું.
ઐણેયમ્ મામ્સમ્ આહૃત્ય શાલામ્ યક્ષ્યામહે વયમ્ । કર્ત્વ્યમ્ વાસ્તુશમનમ્ સૌમિત્રે ચિરજીવભિઃ ॥૨-૫૬-
હે સૌમિત્રિ, આપણે અહીં ઝૂંપડીમાં હરણનું માંસ લાવી યજ્ઞ કરીએ; લાંબું જીવન ઈચ્છતા માટે વસવાટની વિધિ કરવી જરૂરી છે.
મૃગમ્ હત્વાઽઽનય ક્ષિપ્રમ્ લક્ષ્મણેહ શુભેક્ષણકર્તવ્યઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટો હિ વિધિર્દર્મમનુસ્મર ॥૨-૫૬-
લક્ષ્મણ, હરણ મારીને જલદી લાવ, કારણ કે આ કરવું જરૂરી છે; શાસ્ત્રમાં જે વિધિ કહેવાય છે, તે ધર્મનું સ્મરણ રાખ.
ભ્રાતુર્વચન માજ્ઞાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા । ચકાર સ યથોક્તમ્ ચ તમ્ રામઃ પુનરબ્રવીત્ ॥૨-૫૬-
ભાઈનું વચન સમજીને, લક્ષ્મણ પરશત્રુવિરહ, જેમ કહ્યું તેમ કર્યું અને રામે ફરીથી તેને કહ્યું.
ઇણેયમ્ શ્રપયસ્વૈતચ્ચ્ચાલામ્ યક્ષ્યમહે વયમ્ । ત્વરસૌમ્ય મુહૂર્તોઽયમ્ ધ્રુવશ્ચ દિવસોઽપ્યયમ્ ॥૨-૫૬-
આ કાળી હરણીને યજ્ઞ માટે તૈયાર કરો; આપણે યજ્ઞ કરવાનું છે. દયાળુ, જલ્દી કરો, કારણ કે આ ક્ષણ ટૂંકી છે અને દિવસ પણ ઝડપથી પસાર થઈ રહ્યો છે.