તત્ર યૂયમ્ પ્લવમ્ કૃત્વા તરતાંશુમતીં નદીમ્ । તતો ન્યગ્રોધમાસાદ્ય મહાન્તમ્ હરિતચ્છદમ્ ॥૨-૫૫-
ત્યાં તમે એક વાંસણ બનાવીને તેજસ્વી નદી પાર કરો, પછી લીલા પાંદડાવાળો મોટો વડનો ઝાડ મળશે.
વિવૃદ્ધમ્ બહુભિર્વઋક્ષૈહ્ શ્યામમ્ સિદ્ધોપસેવિતમ્ । તસ્મૈ સીતાઞ્જલિમ્ કૃત્વા પ્રયુઞ્જીતાશિષઃ શિવાઃ ॥૨-૫૫-
એ ઝાડ અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું, ઘાટો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત છે. ત્યાં સીતાએ હાથ જોડીને શુભ આશીર્વાદ માંગવા.
સમાસાદ્ય તુ તમ્ વૃક્ષમ્ વસેદ્વાતિક્રમેત વા । ક્રોશમાત્રમ્ તતો ગત્વા નીલમ્ દ્રક્ષ્યથ કાનનમ્ ॥૨-૫૫-
એ ઝાડ પાસે પહોંચી, તમે ત્યાં રોકાઈ શકો અથવા આગળ વધી શકો. પછી લગભગ એક ક્રોશ જેટલું આગળ જશો તો તમને નીલું જંગલ દેખાશે.
પલાશબદરીમિશ્રમ્ રમ્યમ્ વમ્શૈશ્ચ યામુનૈઃ । સ પન્થાશ્ચિત્રકૂટસ્ય ગતઃ સુબહુશો મયા ॥૨-૫૫-
એ રસ્તો સુંદર છે, જેમાં પલાશ અને બોરના ઝાડો છે, યમુનાના વાંસ પણ છે. એ ચિત્રકૂટ તરફનો રસ્તો હું ઘણી વાર ગયો છું.
રમ્યે માર્દવયુક્તશ્ચ વનદાવૈર્વિપર્જિતઃ । ઇતિ પન્થાનમાવેદ્ય મહર્ષઃ સ ન્યવર્તત ॥૨-૫૫-
રસ્તો મનોહર, મૃદુ અને જંગલની આગથી મુક્ત છે. આવું વર્ણન કરીને મહર્ષિ પાછા વળ્યા.
અભિવાદ્ય તથેત્યુક્ત્વા રામેણ વિનિવર્તિતઃ । ઉપાવૃત્તે મુનૌ તસ્મિન્ રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥૨-૫૫-
રામે વિનમ્રતાપૂર્વક 'તેમ જ' કહી મહર્ષિને વિદાય આપી. મહર્ષિ પાછા ફર્યા ત્યારે રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.
કૃતપુણ્યાઃ સ્મ સૌમિત્રે મુનિર્યન્નોઽનુકમ્પતે । ઇતિ તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ મન્ત્રયિત્વા મનસ્વિનૌ ॥૨-૫૫-
'હે સૌમિત્ર, આપણે ખરેખર પુણ્યવાન છીએ કે મહર્ષિએ આપણો આટલો ઉપકાર કર્યો.' એમ કહી બંને વિરલ અને બુદ્ધિશાળી ભાઈઓએ પરસ્પર ચર્ચા કરી.
સીતામેવાગ્રતઃ કૃત્વા કાLઇન્દીમ્ જગ્મતુર્નદીમ્ । અથા સાદ્ય તુ કાLઇન્દીમ્ શીઘ્રસ્રોતોવહામ્ નદીમ્ ॥૨-૫૫-
સીતાને આગળ રાખીને તેઓ કાળિન્દી નદી તરફ ગયા. પછી ઝડપથી વહેતી કાળિન્દી નદીના કિનારે પહોંચ્યા.
તૌ કાષ્ઠસમ્ઘાતમથો ચક્રતુસ્તુ મહાપ્લવમ્ ॥૨-૫૫-
તેઓએ લાકડાં એકઠાં કરીને એક મોટું વાંસણ તૈયાર કર્યું.
શુષ્કૈર્વમ્શૈઃ સમાસ્તીર્ણમુLઈરૈશ્ચ સમાવૃતમ્ । તતો વેતસશાખાશ્ચ જમ્બૂશાખાશ્ચ વીર્યવાન્ ॥૨-૫૫-
એ વાંસણ સુકા વાંસથી ઢાંકી, મૂળોથી બાંધ્યું. પછી વીર લક્ષ્મણે વેત અને જાંબુના ડાળાં પણ એકઠાં કર્યા.
ચકાર લક્ષ્મણશ્છિત્વા સીતાયાઃ સુખમાસનમ્ । તત્ર શ્રિયમિવાચિન્ત્યામ્ રામો દાશરથિઃ પ્રિયામ્ ॥૨-૫૫-
લક્ષ્મણે એ ડાળાં કાપી સીતાને આરામદાયક બેઠક બનાવી. ત્યાં રામે પોતાના પ્રિયાને જાણે ધન્યસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ઈષ્ત્સન્કહ્હનાબાન્ તાનગ્તારિઓઅતત્ પ્લવમ્ । પાર્શ્વે ચ તત્ર વૈદેહ્યા વસને ચૂષ્ણાનિ ચ ॥૨-૫૫-
તેઓએ ધનુષ-બાણ વાંસણ પર મૂક્યા અને સીતાના બાજુએ વસ્ત્રો તથા ગરમ ઓઢણ પણ રાખ્યા.
પ્લવે કઠિનકાજમ્ ચ રામશ્ચક્રે સહાયુધૈઃ । આરોપ્ય પ્રથમમ્ સીતામ્ સમ્ઘાટમ્ પ્રતિગૃહ્ય તૌ ॥૨-૫૫-
રામે વાંસણ પર તીક્ષ્ણ તૂણીઓ અને શસ્ત્રો પણ રાખ્યા. પહેલાં સીતાને બેસાડી, બંને ભાઈઓએ વાંસણ પકડી લીધું.
તતઃ પ્રતેરતુર્ય ત્તૌ વીરૌ દશરથાત્મજૌ । કાLઇન્દીમધ્યમાયાતા સીતા ત્વેનામવન્દત ॥૨-૫૫-
પછી દશરથપુત્ર એ બે વીરોએ નદી પાર કરી. નદીના મધ્યમાં પહોંચતાં સીતાએ નમન કર્યું.
સ્વસ્તિ દેવિ તરામિ ત્વામ્ પાર્યેન્મે પતિર્વતમ્ । યક્ષ્યે ત્વામ્ ગોનહસ્રેણ સુરાઘટશતેન ચ ॥૨-૫૫-
'હે દેવી, શુભકામના! હું તને સુરક્ષિત રીતે પાર કરી શકું અને મારું પતિવ્રત અખંડિત રહે. હું તને હજાર ગાય અને સો માટલાં મધથી પૂજીષ.'
સ્વસ્તિ પ્રત્યાગતે રામે પુરીમિક્ષ્વાકુપાલિતામ્ । કાLઇન્દીમથ સીતા તુ યાચમાના કૃતાઞ્જલિઃ ॥૨-૫૫-
'રામ જયારે ઇક્ષ્વાકુઓની રક્ષિત અયોધ્યામાં પાછા ફરશે ત્યારે પણ શુભકામના.' એમ કહી સીતાએ હાથ જોડીને કાળિન્દી પાસે પ્રાર્થના કરી.
તીરમેવાભિસમ્પ્રાપ્તા દક્ષિણમ્ વરવર્ણિની । તતઃ પ્લવેનામ્શુમતીમ્ શીઘ્રગામૂર્મિમાલિનીમ્ ॥૨-૫૫-
દક્ષિણ કાંઠે સુંદર સીતાએ પગ મૂક્યો. પછી વાંસણથી તેજસ્વી, ઝડપથી વહેતી, મોજાંથી ભરેલી નદી પાર કરી.
તીરજૈર્બહુભિર્વૃક્ષૈઃ સમ્તેરુર્યમુનામ્ નદીમ્ । તે તીર્ણાઃ પ્લવમુત્સૃજ્ય પ્રસ્થાય યમુનાવનાત્ ॥૨-૫૫-
કાંઠે અનેક વૃક્ષો વચ્ચે, તેઓએ યમુના નદી પાર કરી. વાંસણ છોડી, યમુનાના જંગલમાંથી આગળ નીકળી ગયા.
શ્યામમ્ ન્યગ્રોધમાસેદુઃ શીતલમ્ હરિતચ્છદમ્ । ન્ય્ગ્રોધમ્ તમુપાગમ્ય વૈદેહિ વાક્યમબ્રવીત્ ॥૨-૫૫-
તેઓ ઘાટા, ઠંડા અને લીલા પાનવાળા વટવૃક્ષ નીચે બેઠા. એ વટવૃક્ષ પાસે જઈ, વૈદેહીએ વાત કરી.
નમસ્તેઽન્તુ મહાવૃક્ષ પારયેન્મે પતિર્વતમ્ । કૌસલ્યામ્ ચૈવ પશ્યેયમ્ સુમિત્રામ્ ચ યશસ્વિનીમ્ ॥૨-૫૫-
હે મહાન વૃક્ષ, તને વંદન. મારું પતિવ્રત સાકાર થાય અને હું કૌશલ્યા તથા યશસ્વિ સુમિત્રાને ફરી જોઈ શકું એવી આશા છે.
ઇતિ સીતાઞ્જલિમ્ કૃત્વા પર્યગચ્છદ્વનસ્પતિમ્ । અવલોક્ય તતઃ સીતામાયાચન્તીમનિન્દિતામ્ ॥૨-૫૫-
આ રીતે, સીતાએ હાથ જોડીને વૃક્ષની પરિક્રમા કરી. નિર્દોષ સીતાને આવું માગતી જોઈને—
દયિતામ્ ચ વિધેયમ્ ચ રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ । સીતામાદાય ગચ્છ ત્વમગ્રતો ભરતાનુજ ॥૨-૫૫-
રામે, પ્રેમાળ અને કર્તવ્યનિષ્ઠ બની, લક્ષ્મણને કહ્યું: 'હે ભરતના નાના ભાઈ, સીતાને લઈને તું આગળ જા.'
પૃષ્ઠતોઽહમ્ ગમિષ્યામિ સાયુધો દ્વિપદામ્ વર । યદ્યત્ફલમ્ પ્રાર્થયતે પુષ્પમ્ વા જનકાત્મજા ॥૨-૫૫-
'હું શસ્ત્રધારી બની પછાડથી આવિશ, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, જનકની દીકરીને જે ફળ કે ફૂલ ગમે—'
તત્તત્પ્રદદ્યા વૈદેહ્યા યત્રાસ્ય રમતે મનઃ । ગચ્ચતોસ્તુ તયોર્મધ્યે બભૂવ જનકાત્મજા ॥૨-૫૫-
'એ બધું વૈદેહીને જ્યાં તેની ઈચ્છા થાય ત્યાં આપી દેજે.' એમ બંને આગળ વધતા, જનકની દીકરી વચ્ચે ચાલી.
માતઙ્ગયોર્મદ્યગતા શુભા નાગવધૂરિવ । એકૈકમ્ પાદપમ્ ગુલ્મમ્ લતામ્ વા પુષ્પશાલિનીમ્ ॥૨-૫૫-
સુંદર સીતાએ, બે મહાન ગજ વચ્ચે ગજવધૂ જેવી, બંને વચ્ચે ચાલી; દરેક વૃક્ષ, ઝાડી કે ફૂલોથી ભરેલી વેલને જોઈ.
અદૃષ્ટપૂર્વામ્ પશ્યન્તી રામમ્ પપ્રચ્છ સાઽબલા । રમણીયાન્ બહુવિધાન્ પાદપાન્ કુસુમોત્કટાન્ ॥૨-૫૫-
કેટલાંય સુંદર અને ફૂલોથી લદેલા, પહેલા ક્યારેય ન જોયેલા વૃક્ષોને જોઈ, નમ્ર સીતાએ રામને એ વિશે પૂછ્યું.
સીતાવચનસમ્રબ્દ અનયામાસ લક્સ્મણઃ । વિચિત્રવાલુકજલામ્ હસસારસનાદિતામ્ ॥૨-૫૫-
સીતાના વચનથી ઉત્સાહિત થઈ, લક્ષ્મણે હસતાં-હસતાં વિવિધ રેતી અને હંસ-સારસના રવથી ગુંજતી નદી પાસે લઈ ગઈ.
રેમે જનકરાજસ્ય તદા પ્રેક્ષ્ય સુતા નદીમ્ । ક્રોશમાત્રમ્ તતો ગત્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મનૌ ॥૨-૫૫-
ત્યાં જનકરાજની દીકરીએ નદી જોઈ આનંદ માણ્યો; પછી લગભગ એક ક્રોશ જેટલું આગળ જઈ, રામ અને લક્ષ્મણ—
બહૂન્મેધ્યાન્ મૃગાન્ હત્વા ચેરતુર્યમુનાવને । વિહૃત્ય તે બર્હિણપૂગનાદિતે । શુભે વને વાનરવારણાયુતે । સમમ્ નદીવપ્રમુપેત્ય સમ્મતમ્ । નિવાસમાજગ્મુ રદીનદર્શનાઃ ॥૨-૫૫-
ઘણા પવિત્ર હરણોનો શિકાર કરીને યમુનાના જંગલમાં ફર્યા; પછી મોર અને હાથીઓથી ભરેલા સુંદર વનમાં વિહાર કર્યો. બંને ભાઈઓ નદીકાંઠે મનગમતી છાયાવાળી જગ્યાએ પહોંચ્યા અને નિર્દુઃખ થઈ ત્યાં નિવાસ કર્યો.
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૨-
અહીં શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો પચપનમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે. હવે છપનમો સર્ગ સાંભળો.