મયૂરનાદાભિરુતો ગજરાજનિષેવિતઃ । ગમ્યતામ્ ભવતા શૈલશ્ચિત્રકૂટઃ સ વિશ્રુતઃ ॥૨-૫૪-
મોરના રણકારથી ગુંજતું, હાથીઓથી ભરેલું અને પ્રસિદ્ધ એવા ચિત્રકૂટ પર્વત તરફ જાવ.
પુણ્યશ્ચ રમણીયશ્ચ બહુમૂલફલાયુતઃ । તત્ર કુન્જર યૂથાનિ મૃગ યૂથાનિ ચ અભિતઃ ॥૨-૫૪-
તે પવિત્ર અને મનોહર છે, અનેક મૂળ-ફળોથી ભરપૂર છે; ત્યાં હાથીઓના ટોળા અને મૃગોના જૂથો ચારે બાજુ ભમ્યા કરે છે.
વિચરન્તિ વન અન્તેષુ તાનિ દ્રક્ષ્યસિ રાઘવ । સરિત્પ્રસ્રવણપ્રસ્થાન્ દરીકન્ધરનિર્ઘરાન્ ॥૨-૫૪-
હે રાઘવ, તમે વનમાંના કિનારે એ ટોળાઓને ફરતા જોશો, અને નજીકમાં નદીઓના કાંઠા, પર્વતોની ઢાળીઓ અને ઝરણાં પણ જોવા મળશે.
ચરતઃ સીતયા સાર્ધમ્ નન્દિષ્યતિ મનસ્તવ । પ્રહૃષ્ટ કોયષ્ટિક કોકિલ સ્વનૈઃ । ર્વિનાદિતમ્ તમ્ વસુધા ધરમ્ શિવમ્ । મૃગૈઃ ચ મત્તૈઃ બહુભિઃ ચ કુન્જરૈઃ । સુરમ્યમ્ આસાદ્ય સમાવસ આશ્રમમ્ ॥૨-૫૪-
સીતાજી સાથે ફરતા, તમારું મન આનંદિત થશે. ત્યાં આનંદિત બગલા અને કોયલના રણકાર, અનેક ઉલ્લાસિત મૃગો અને હાથીઓથી ભરેલી પવિત્ર ધરતી પર, તમે અતિ મનમોહક આશ્રમ મેળવો છો.
thumb|પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૨-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો પંચપંચાશિતમો સર્ગ સાંભળો.
ઉષિત્વા રજનીમ્ તત્ર રાજપુત્રાવરિમ્દમૌ । મહર્ષિમભિવાદ્યાથ જગ્મતુસ્તમ્ ગિરિમ્ પ્રતિ ॥૨-૫૫-
ત્યાં રાત વિતાવી, શત્રુવિનાશક બંને રાજકુમારો મહર્ષિને વંદન કરીને પર્વત તરફ નીકળ્યા.
તેષામ્ ચૈવ સ્વસ્ત્યયનમ્ મહર્ષિઃ સ ચકાર હ । પ્રસ્થિતામ્શ્ચૈવ તાન્ પ્રેક્ષ્યપિતા પુત્રાનિવાન્વગાત્ ॥૨-૫૫-
મહર્ષિએ તેમના યાત્રા માટે શુભાશિષ આપ્યા અને તેઓને જતા જોઈ, પિતા પોતાના પુત્રોને જેમ, તેમનું અનુસરણ કર્યું.
તતઃ પ્રચક્રમે વક્તુમ્ વચનમ્ સ મહામુનિઃ । ભર્દ્વાજો મહાતેજા રામમ્ સત્યપરાક્રમમ્ ॥૨-૫૫-
પછી મહાતપસ્વી ભરદ્વાજે, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ રામને આ રીતે કહેવાનું શરૂ કર્યું.
ગઙ્ગાયમુનયોઃ સન્ધિમાસાદ્ય મનુજર્ષભૌ । કાલિન્દીમનુગચ્છેતામ્ નદીમ્ પશ્ચાન્મુખાશ્રિતામ્ ॥૨-૫૫-
ગંગા અને યમુના સંગમ પર પહોંચી, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે પશ્ચિમ તરફ વહેતી કાલિન્દી નદીના કિનારે જાવ.
અથાસાદ્ય તુ કાલિન્દીં શીઘ્રસ્રોતસમાપગામ્ (પ્રતિસ્રોતઃસમાગતામ્ - પા.ભે.) । તસ્યાસ્તીર્થમ્ પ્રચરિતમ્ પુરાણમ્ પ્રેક્ષ્ય રાઘવૌ ॥૨-૫૫-
પછી, ઝડપી વહેતી કાલિન્દી નદી પર પહોંચી, રાઘવકુળના બંનેએ એ પ્રાચીન પવિત્ર તીર્થને જોયું.
તત્ર યૂયમ્ પ્લવમ્ કૃત્વા તરતાંશુમતીં નદીમ્ । તતો ન્યગ્રોધમાસાદ્ય મહાન્તમ્ હરિતચ્છદમ્ ॥૨-૫૫-
ત્યાં તમે એક વાંસણ બનાવીને તેજસ્વી નદી પાર કરો, પછી લીલા પાંદડાવાળો મોટો વડનો ઝાડ મળશે.
વિવૃદ્ધમ્ બહુભિર્વઋક્ષૈહ્ શ્યામમ્ સિદ્ધોપસેવિતમ્ । તસ્મૈ સીતાઞ્જલિમ્ કૃત્વા પ્રયુઞ્જીતાશિષઃ શિવાઃ ॥૨-૫૫-
એ ઝાડ અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું, ઘાટો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત છે. ત્યાં સીતાએ હાથ જોડીને શુભ આશીર્વાદ માંગવા.
સમાસાદ્ય તુ તમ્ વૃક્ષમ્ વસેદ્વાતિક્રમેત વા । ક્રોશમાત્રમ્ તતો ગત્વા નીલમ્ દ્રક્ષ્યથ કાનનમ્ ॥૨-૫૫-
એ ઝાડ પાસે પહોંચી, તમે ત્યાં રોકાઈ શકો અથવા આગળ વધી શકો. પછી લગભગ એક ક્રોશ જેટલું આગળ જશો તો તમને નીલું જંગલ દેખાશે.
પલાશબદરીમિશ્રમ્ રમ્યમ્ વમ્શૈશ્ચ યામુનૈઃ । સ પન્થાશ્ચિત્રકૂટસ્ય ગતઃ સુબહુશો મયા ॥૨-૫૫-
એ રસ્તો સુંદર છે, જેમાં પલાશ અને બોરના ઝાડો છે, યમુનાના વાંસ પણ છે. એ ચિત્રકૂટ તરફનો રસ્તો હું ઘણી વાર ગયો છું.
રમ્યે માર્દવયુક્તશ્ચ વનદાવૈર્વિપર્જિતઃ । ઇતિ પન્થાનમાવેદ્ય મહર્ષઃ સ ન્યવર્તત ॥૨-૫૫-
રસ્તો મનોહર, મૃદુ અને જંગલની આગથી મુક્ત છે. આવું વર્ણન કરીને મહર્ષિ પાછા વળ્યા.
અભિવાદ્ય તથેત્યુક્ત્વા રામેણ વિનિવર્તિતઃ । ઉપાવૃત્તે મુનૌ તસ્મિન્ રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥૨-૫૫-
રામે વિનમ્રતાપૂર્વક 'તેમ જ' કહી મહર્ષિને વિદાય આપી. મહર્ષિ પાછા ફર્યા ત્યારે રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.
કૃતપુણ્યાઃ સ્મ સૌમિત્રે મુનિર્યન્નોઽનુકમ્પતે । ઇતિ તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ મન્ત્રયિત્વા મનસ્વિનૌ ॥૨-૫૫-
'હે સૌમિત્ર, આપણે ખરેખર પુણ્યવાન છીએ કે મહર્ષિએ આપણો આટલો ઉપકાર કર્યો.' એમ કહી બંને વિરલ અને બુદ્ધિશાળી ભાઈઓએ પરસ્પર ચર્ચા કરી.
સીતામેવાગ્રતઃ કૃત્વા કાLઇન્દીમ્ જગ્મતુર્નદીમ્ । અથા સાદ્ય તુ કાLઇન્દીમ્ શીઘ્રસ્રોતોવહામ્ નદીમ્ ॥૨-૫૫-
સીતાને આગળ રાખીને તેઓ કાળિન્દી નદી તરફ ગયા. પછી ઝડપથી વહેતી કાળિન્દી નદીના કિનારે પહોંચ્યા.
તૌ કાષ્ઠસમ્ઘાતમથો ચક્રતુસ્તુ મહાપ્લવમ્ ॥૨-૫૫-
તેઓએ લાકડાં એકઠાં કરીને એક મોટું વાંસણ તૈયાર કર્યું.
શુષ્કૈર્વમ્શૈઃ સમાસ્તીર્ણમુLઈરૈશ્ચ સમાવૃતમ્ । તતો વેતસશાખાશ્ચ જમ્બૂશાખાશ્ચ વીર્યવાન્ ॥૨-૫૫-
એ વાંસણ સુકા વાંસથી ઢાંકી, મૂળોથી બાંધ્યું. પછી વીર લક્ષ્મણે વેત અને જાંબુના ડાળાં પણ એકઠાં કર્યા.
ચકાર લક્ષ્મણશ્છિત્વા સીતાયાઃ સુખમાસનમ્ । તત્ર શ્રિયમિવાચિન્ત્યામ્ રામો દાશરથિઃ પ્રિયામ્ ॥૨-૫૫-
લક્ષ્મણે એ ડાળાં કાપી સીતાને આરામદાયક બેઠક બનાવી. ત્યાં રામે પોતાના પ્રિયાને જાણે ધન્યસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ઈષ્ત્સન્કહ્હનાબાન્ તાનગ્તારિઓઅતત્ પ્લવમ્ । પાર્શ્વે ચ તત્ર વૈદેહ્યા વસને ચૂષ્ણાનિ ચ ॥૨-૫૫-
તેઓએ ધનુષ-બાણ વાંસણ પર મૂક્યા અને સીતાના બાજુએ વસ્ત્રો તથા ગરમ ઓઢણ પણ રાખ્યા.
પ્લવે કઠિનકાજમ્ ચ રામશ્ચક્રે સહાયુધૈઃ । આરોપ્ય પ્રથમમ્ સીતામ્ સમ્ઘાટમ્ પ્રતિગૃહ્ય તૌ ॥૨-૫૫-
રામે વાંસણ પર તીક્ષ્ણ તૂણીઓ અને શસ્ત્રો પણ રાખ્યા. પહેલાં સીતાને બેસાડી, બંને ભાઈઓએ વાંસણ પકડી લીધું.
તતઃ પ્રતેરતુર્ય ત્તૌ વીરૌ દશરથાત્મજૌ । કાLઇન્દીમધ્યમાયાતા સીતા ત્વેનામવન્દત ॥૨-૫૫-
પછી દશરથપુત્ર એ બે વીરોએ નદી પાર કરી. નદીના મધ્યમાં પહોંચતાં સીતાએ નમન કર્યું.
સ્વસ્તિ દેવિ તરામિ ત્વામ્ પાર્યેન્મે પતિર્વતમ્ । યક્ષ્યે ત્વામ્ ગોનહસ્રેણ સુરાઘટશતેન ચ ॥૨-૫૫-
'હે દેવી, શુભકામના! હું તને સુરક્ષિત રીતે પાર કરી શકું અને મારું પતિવ્રત અખંડિત રહે. હું તને હજાર ગાય અને સો માટલાં મધથી પૂજીષ.'
સ્વસ્તિ પ્રત્યાગતે રામે પુરીમિક્ષ્વાકુપાલિતામ્ । કાLઇન્દીમથ સીતા તુ યાચમાના કૃતાઞ્જલિઃ ॥૨-૫૫-
'રામ જયારે ઇક્ષ્વાકુઓની રક્ષિત અયોધ્યામાં પાછા ફરશે ત્યારે પણ શુભકામના.' એમ કહી સીતાએ હાથ જોડીને કાળિન્દી પાસે પ્રાર્થના કરી.
તીરમેવાભિસમ્પ્રાપ્તા દક્ષિણમ્ વરવર્ણિની । તતઃ પ્લવેનામ્શુમતીમ્ શીઘ્રગામૂર્મિમાલિનીમ્ ॥૨-૫૫-
દક્ષિણ કાંઠે સુંદર સીતાએ પગ મૂક્યો. પછી વાંસણથી તેજસ્વી, ઝડપથી વહેતી, મોજાંથી ભરેલી નદી પાર કરી.
તીરજૈર્બહુભિર્વૃક્ષૈઃ સમ્તેરુર્યમુનામ્ નદીમ્ । તે તીર્ણાઃ પ્લવમુત્સૃજ્ય પ્રસ્થાય યમુનાવનાત્ ॥૨-૫૫-
કાંઠે અનેક વૃક્ષો વચ્ચે, તેઓએ યમુના નદી પાર કરી. વાંસણ છોડી, યમુનાના જંગલમાંથી આગળ નીકળી ગયા.
શ્યામમ્ ન્યગ્રોધમાસેદુઃ શીતલમ્ હરિતચ્છદમ્ । ન્ય્ગ્રોધમ્ તમુપાગમ્ય વૈદેહિ વાક્યમબ્રવીત્ ॥૨-૫૫-
તેઓ ઘાટા, ઠંડા અને લીલા પાનવાળા વટવૃક્ષ નીચે બેઠા. એ વટવૃક્ષ પાસે જઈ, વૈદેહીએ વાત કરી.
નમસ્તેઽન્તુ મહાવૃક્ષ પારયેન્મે પતિર્વતમ્ । કૌસલ્યામ્ ચૈવ પશ્યેયમ્ સુમિત્રામ્ ચ યશસ્વિનીમ્ ॥૨-૫૫-
હે મહાન વૃક્ષ, તને વંદન. મારું પતિવ્રત સાકાર થાય અને હું કૌશલ્યા તથા યશસ્વિ સુમિત્રાને ફરી જોઈ શકું એવી આશા છે.