તતઃ સર્વે સમાગમ્ય વસિષ્ઠમિદમબ્રુવન્ । યથેષ્ટં તત્ સુવિહિતં ન કિંચિત્ પરિહીયતે ॥૧-૧૩-
પછી બધા ભેગા થઈ વશિષ્ઠજીને કહ્યું: 'તમારી ઈચ્છા મુજબ બધું સારી રીતે થયું છે, કશુંય બાકી રહ્યું નથી.'
યથોક્તં તત્ કરિષ્યામો ન કિંચિત્ પરિહાસ્યતે । તતઃ સુમન્ત્રમાહૂય વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્ ॥૧-૧૩-
'જેમ તમે કહ્યું તેમ અમે કરીશું, કશુંય છૂટશે નહીં.' પછી વશિષ્ઠજીએ સુમંત્રને બોલાવી આ રીતે કહ્યું:
નિમન્ત્રયસ્વ નૃપતીન્ પૃથિવ્યાં યે ચ ધાર્મિકાઃ । બ્રાહ્મણાન્ ક્ષત્રિયાન્ વૈશ્યાઞ્શૂદ્રાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥૧-૧૩-
પૃથ્વી પરના ધર્મનિષ્ઠ રાજાઓ અને હજારો બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રોને આમંત્રિત કર.
સમાનયસ્વ સત્કૃત્ય સર્વદેશેષુ માનવાન્ । મિથિલાધિપતિં શૂરં જનકં સત્યવાદિનમ્ ॥૧-૧૩-
બધાં પ્રદેશોના લોકોને સન્માનપૂર્વક લાવ, ખાસ કરીને મિથિલાના પરાક્રમી અને સત્યવંત રાજા જનકને.
તમાનય મહાભાગં સ્વયમેવ સુસત્કૃતમ્ । પૂર્વં સમ્બન્ધિનં જ્ઞાત્વા તતઃ પૂર્વં બ્રવીમિ તે ॥૧-૧૩-
એ મહાન પુરુષને તું પોતે જ ખૂબ સન્માનથી લાવ, કારણ કે એ આપણો જૂનો સબંધ છે; એટલે પહેલા એનું નામ લીધું છે.
તથા કાશિપતિં સ્નિગ્ધં સતતં પ્રિયવાદિનમ્ । સદ્વૃત્તં દેવસંકાશં સ્વયમેવાનયસ્વ હ ॥૧-૧૩-
એ જ રીતે, હંમેશાં સ્નેહી અને મીઠા બોલતા, સારા સ્વભાવ અને દેવ જેવા કાશીના રાજાને પણ તું પોતે જ લાવ.
તથા કેકયરાજાનં વૃદ્ધં પરમધાર્મિકમ્ । શ્વશુરં રાજસિંહસ્ય સપુત્રં તમિહાનય ॥૧-૧૩-
તેમજ, વયск અને પરમ ધર્મનિષ્ઠ કેકય દેશના રાજા, રાજાસિંહના સસરા, તેમને અને તેમના પુત્રોને અહીં લાવ.
અઙ્ગેશ્વરં મહેષ્વાસં રોમપાદં સુસત્કૃતમ્ । વયસ્યં રાજસિંહસ્ય સપુત્રં તમિહાનય ॥૧-૧૩-
અંગ દેશના ધનુર્ધર અને સન્માનિત રોમપાદ, રાજાસિંહના મિત્ર, તેમને અને તેમના પુત્રોને પણ અહીં લાવ.
તથા કોસલરાજાનં ભાનુમન્તં સુસંસ્કૃતમ્ । મગધાધિપતિં શૂરં સર્વશાસ્ત્રવિશારદમ્ ॥૧-૧૩-
એ જ રીતે, સુસંસ્કૃત કોશલના રાજા ભાનુમંત અને બધા શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત, પરાક્રમી મગધના રાજાને પણ લાવ.
પ્રાપ્તિજ્ઞં પરમોદારં સત્કૃતં પુરુષર્ષભમ્ । રાજ્ઞઃ શાસનમાદાય ચોદયસ્વ નૃપર્ષભાન્ । પ્રાચીનાન્ સિન્ધુસૌવીરાન્ સૌરાષ્ઠ્રેયાંશ્ચ પાર્થિવાન્ ॥૧-૧૩-
સમય જાણનારા, અત્યંત ઉદાર અને સન્માનિત શ્રેષ્ઠ પુરુષોને પણ લાવ; રાજાનું આદેશ લઈને પૂર્વ, સિંધુ, સૌવીર અને સૌરાષ્ટ્રના રાજાઓને પણ બોલાવ.
દાક્ષિણાત્યાન્ નરેન્દ્રાંશ્ચ સમસ્તાનાનયસ્વ હ । સન્તિ સ્નિગ્ધાશ્ચ યે ચાન્યે રાજાનઃ પૃથિવીતલે ॥૧-૧૩-
દક્ષિણના બધા રાજાઓને અને પૃથ્વી પર રહેતા બીજા બધા મિત્ર રાજાઓને બોલાવી લાવો.
તાનાનય યથા ક્ષિપ્રં સાનુગાન્ સહબાન્ધવાન્ । એતાન્ દૂતૈર્મહાભાગૈરાનયસ્વ નૃપાજ્ઞયા ॥૧-૧૩-
તેમને તેમના સહયોગીઓ અને સંબંધીઓ સાથે જલદી લાવજો; રાજાના આદેશથી શ્રેષ્ઠ દૂતોને મોકલી તેમને બોલાવી લાવો.
વસિષ્ઠવાક્યં તચ્છ્રુત્વા સુમન્ત્રસ્ત્વરિતં તદા । વ્યાદિશત્ પુરુષાંસ્તત્ર રાજ્ઞામાનયને શુભાન્ ॥૧-૧૩-
વશિષ્ઠજીના વચન સાંભળી, સુમંત્રએ તરત જ ત્યાંના યોગ્ય લોકો ને રાજાઓને બોલાવવા આજ્ઞા આપી.
સ્વયમેવ હિ ધર્માત્મા પ્રયાતો મુનિશાસનાત્ । સુમન્ત્રસ્ત્વરિતો ભૂત્વા સમાનેતું મહામતિઃ ॥૧-૧૩-
મહાન ઋષિના આદેશથી ધર્મનિષ્ઠ સુમંત્ર પણ ઝડપથી અને બુદ્ધિપૂર્વક તેમને બોલાવવા પોતે જ નીકળી પડ્યા.
તે ચ કર્માન્તિકાઃ સર્વે વસિષ્ઠાય મહર્ષયે । સર્વં નિવેદયન્તિ સ્મ યજ્ઞે યદુપકલ્પિતમ્ ॥૧-૧૩-
યજ્ઞની તૈયારીઓમાં લાગેલા બધા લોકોએ મહર્ષિ વશિષ્ઠજીને યજ્ઞ માટે જે જે વ્યવસ્થા થઈ હતી તે બધું જણાવી દીધું.
તતઃ પ્રીતો દ્વિજશ્રેષ્ઠસ્તાન્ સર્વાન્ મુનિરબ્રવીત્ । અવજ્ઞયા ન દાતવ્યં કસ્યચિલ્લીલયાપિ વા ॥૧-૧૩-
પછી આનંદિત થયેલા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ વશિષ્ઠજી એ બધાને કહ્યું: 'કોઈને પણ અવગણના કે બેદરકારીથી કંઈ આપવું નહીં.'
અવજ્ઞયા કૃતં હન્યાદ્ દાતારં નાત્ર સંશયઃ । તતઃ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈરુપયાતા મહીક્ષિતઃ ॥૧-૧૩-
અવગણના સાથે આપેલું દાન આપનારને વિનાશ કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. પછી થોડા દિવસ-રાતમાં બધા રાજાઓ આવી ગયા.
બહૂનિ રત્નાન્યાદાય રાજ્ઞો દશરથસ્ય હ । તતો વસિષ્ઠઃ સુપ્રીતો રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥૧-૧૩-
બધા રાજાઓ દશરથ રાજા માટે અનેક રત્નો લઈને આવ્યા. પછી પ્રસન્ન થયેલા વશિષ્ઠજીએ રાજાને કહ્યું.
ઉપયાતા નરવ્યાઘ્ર રાજાનસ્તવ શાસનાત્ । મયાપિ સત્કૃતાઃ સર્વે યથાર્હં રાજસત્તમાઃ ॥૧-૧૩-
'મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજન, તમારા આદેશથી બધા રાજાઓ આવી ગયા છે; મેં તેમને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું છે, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.'
યજ્ઞિયં ચ કૃતં સર્વં પુરુષૈઃ સુસમાહિતૈઃ । નિર્યાતુ ચ ભવાન્ યષ્ટું યજ્ઞાયતનમન્તિકાત્ ॥૧-૧૩-
યજ્ઞની બધી તૈયારીઓ સતર્ક પુરુષોએ સારી રીતે પૂર્ણ કરી છે; હવે તમે તમારા નિવાસસ્થાનમાંથી યજ્ઞસ્થળે જઈ યજ્ઞ આરંભી શકો છો.
સર્વકામૈરુપહૃતૈરુપેતં વૈ સમન્તતઃ । દ્રષ્ટુમર્હસિ રાજેન્દ્ર મનસેવ વિનિર્મિતમ્ ॥૧-૧૩-
બધી ઇચ્છિત વસ્તુઓથી ભરપૂર એવા યજ્ઞસ્થળને તમે ચારે બાજુથી જોઈ શકો છો, રાજાધિરાજ, જાણે મનથી જ રચાયું હોય એવું.
તથા વસિષ્ઠવચનાદૃશષ્યશૃઙ્ગસ્ય ચોભયોઃ । દિવસે શુભનક્ષત્રે નિર્યાતો જગતીપતિઃ ॥૧-૧૩-
વશિષ્ઠજી અને ઋષ્યશૃંગજીના વચન પ્રમાણે, શુભ નક્ષત્રવાળા દિવસે પૃથ્વીના સ્વામી યજ્ઞ માટે નીકળી પડ્યા.
તતો વસિષ્ઠપ્રમુખાઃ સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ । ઋષ્યશૃઙ્ગં પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞકર્મારભંસ્તદા ॥૧-૧૩-
પછી વશિષ્ઠજીના નેતૃત્વમાં બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ ઋષ્યશૃંગજીને આગળ રાખી યજ્ઞક્રિયા શરૂ કરી.
યજ્ઞવાટં ગતાઃ સર્વે યથાશાસ્ત્રં યથાવિધિ । શ્રીમાંશ્ચ સહ પત્નીભી રાજા દીક્ષામુપાવિશત્ ॥૧-૧૩-
બધા યજ્ઞવાટમાં ગયા અને શાસ્ત્ર અને નિયમ પ્રમાણે બધું કર્યું; અને તેજસ્વી રાજાએ પોતાની પત્નીઓ સાથે દિક્ષા ગ્રહણ કરી.
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૧-
આ ચૌદમો સર્ગ છે; સાંભળો.
અથ સંવત્સરે પૂર્ણે તસ્મિન્ પ્રાપ્તે તુરઙ્ગમે । સરય્વાશ્ચોત્તરે તીરે રાજ્ઞો યજ્ઞોઽભ્યવર્તત ॥૧-૧૪-
જ્યારે વર્ષ પૂરું થયું અને ઘોડો આવી ગયો, ત્યારે સરયૂના ઉત્તર કાંઠે રાજાનો યજ્ઞ આરંભાયો.
ઋષ્યશૃઙ્ગં પુરસ્કૃત્ય કર્મ ચક્રુર્દ્વિજર્ષભાઃ । અશ્વમેધે મહાયજ્ઞે રાજ્ઞોઽસ્ય સુમહાત્મનઃ ॥૧-૧૪-
ઋષ્યશૃંગજીને આગળ રાખી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ આ મહાન આત્માવાળા રાજા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો.
કર્મ કુર્વન્તિ વિધિવદ્ યાજકા વેદપારગાઃ । યથાવિધિ યથાન્યાયં પરિક્રામન્તિ શાસ્ત્રતઃ ॥૧-૧૪-
યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત યાજકો, જેમ શાસ્ત્રમાં કહેવાયું છે તેમ, યોગ્ય રીતથી વિધિપૂર્વક યજ્ઞકર્મ કરતા હતા અને નિયમ પ્રમાણે ફરતા હતા.
પ્રવર્ગ્યં શાસ્ત્રતઃ કૃત્વા તથૈવોપસદં દ્વિજાઃ । ચક્રુશ્ચ વિધિવત્ સર્વમધિકં કર્મ શાસ્ત્રતઃ ॥૧-૧૪-
શાસ્ત્ર મુજબ પ્રવરગ્ય અને ઉપસદ વિધિઓ પૂર્ણ કરીને, દ્વિજોએ શાસ્ત્રોક્ત બધાં વધારાના કર્મો પણ યોગ્ય રીતે કર્યા.
અભિપૂજ્ય તતો હૃષ્ટાઃ સર્વે ચક્રુર્યથાવિધિ । પ્રાતઃસવનપૂર્વાણિ કર્માણિ મુનિપુઙ્ગવાઃ ॥૧-૧૪-
પછી, સર્વે મુનિશ્રેષ્ઠોએ યથાવિધિ સન્માન પામી આનંદપૂર્વક પ્રાતઃકાલે સોમયજ્ઞના આરંભિક કર્મો કર્યા.