લક્ષ્મણસ્ય આત્મનઃ ચૈવ રામઃ તેન અકરોજ્ જટાઃ । દીર્ઘબાહુર્નરવ્યાઘ્રો જટિલત્વ મધારયત્ ॥૨-૫૨-
રામે તે દૂધથી લક્ષ્મણ અને પોતાની જટાઓ બનાવી; લાંબા હાથવાળા અને પુરુષશ્રેષ્ઠ રામે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કર્યું.
તૌ તદા ચીર વસનૌ જટા મણ્ડલ ધારિણૌ । અશોભેતામ્ ઋષિ સમૌ ભ્રાતરૌ રામ રક્ષ્મણૌ ॥૨-૫૨-
પછી, છાલના વસ્ત્રો પહેરી અને જટાઓની વાટિકા ધારણ કરીને, રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓ ઋષિ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા.
તતઃ વૈખાનસમ્ માર્ગમ્ આસ્થિતઃ સહ લક્ષ્મણઃ । વ્રતમ્ આદિષ્ટવાન્ રામઃ સહાયમ્ ગુહમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
પછી લક્ષ્મણ સાથે તપસ્વીનો માર્ગ અપનાવીને, રામે પ્રતિજ્ઞા લીધા પછી પોતાના સાથી ગુહાને કહ્યું.
અપ્રમત્તઃ બલે કોશે દુર્ગે જન પદે તથા । ભવેથા ગુહ રાજ્યમ્ હિ દુરારક્ષતમમ્ મતમ્ ॥૨-૫૨-
ગુહા, સૈન્ય, ખજાનો, કિલ્લા અને પ્રજાની હંમેશાં ચોકસાઈ રાખજે; કારણ કે રાજ્યનું રક્ષણ કરવું બહુ મુશ્કેલ છે.
તતઃ તમ્ સમનુજ્ઞાય ગુહમ્ ઇક્ષ્વાકુ નન્દનઃ । જગામ તૂર્ણમ્ અવ્યગ્રઃ સભાર્યઃ સહ લક્ષ્મણઃ ॥૨-૫૨-
પછી ઇક્ષ્વાકુ કુળના રામે ગુહાની વિદાય લઈને, પોતાની પત્ની અને લક્ષ્મણ સાથે નિડરપણે ઝડપથી આગળ વધ્યા.
સ તુ દૃષ્ટ્વા નદી તીરે નાવમ્ ઇક્ષ્વાકુ નન્દનઃ । તિતીર્ષુઃ શીઘ્રગામ્ ગન્ગામ્ ઇદમ્ લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
નદીના કાંઠે, ઝડપથી વહેતી ગંગા પાર કરવા ઇચ્છતા રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.
આરોહ ત્વમ્ નર વ્યાઘ્ર સ્થિતામ્ નાવમ્ ઇમામ્ શનૈઃ । સીતામ્ ચ આરોપય અન્વક્ષમ્ પરિગૃહ્ય મનસ્વિનીમ્ ॥૨-૫૨-
પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું આ તૈયાર નાવમાં ચઢી જા અને પછી મનથી સીતાજીને ધીમે ધીમે નાવમાં ચઢાડજે.
સ ભ્રાતુઃ શાસનમ્ શ્રુત્વા સર્વમ્ અપ્રતિકૂલયન્ । આરોપ્ય મૈથિલીમ્ પૂર્વમ્ આરુરોહ આત્મવામ્સ્ તતઃ ॥૨-૫૨-
ભાઈનું આજ્ઞાપત્ર સાંભળી અને કોઈ વિરોધ કર્યા વિના, લક્ષ્મણે પહેલા વૈદેહીને નાવમાં ચઢાડી અને પછી પોતે ચઢ્યા.
અથ આરુરોહ તેજસ્વી સ્વયમ્ લક્ષ્મણ પૂર્વજઃ । તતઃ નિષાદ અધિપતિર્ ગુહો જ્ઞાતીન્ અચોદયત્ ॥૨-૫૨-
પછી તેજસ્વી લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ પોતે પણ નાવમાં ચઢ્યા; અને ગુહા, નિષાદોના મુખિયાએ પોતાના જ્ઞાતિઓને આગળ વધવા કહ્યું.
રાઘવોઽપિ મહાતેજા નાવમારુહ્ય તામ્ તતઃ । બ્રહ્મવત્ ક્ષત્રવચ્ચૈવ જજાપ હિતમાત્મનઃ ॥૨-૫૨-
મહાતેજસ્વી રાઘવ પણ નાવમાં ચઢ્યા પછી, બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બંને માટે જે વિધિ છે તે મુજબ પોતાના કલ્યાણ માટે મંત્રોચ્ચાર કર્યા.
આચમ્ય ચ યથાશાસ્ત્રમ્ નદીમ્ તામ્ સહ સીતયા । પ્રાણમત્પ્રીતિસમ્હૃષ્ટો લક્ષ્મણશ્ચામિતપ્રભઃ ॥૨-૫૨-
શાસ્ત્ર મુજબ પાણી પીને, સીતાજી સાથે લક્ષ્મણ આનંદ અને ભક્તિથી ગંગાને નમસ્કાર કર્યા.
અનુજ્ઞાય સુમન્ત્રમ્ ચ સબલમ્ ચૈવ તમ્ ગુહમ્ । આસ્થાય નાવમ્ રામઃ તુ ચોદયામ્ આસ નાવિકાન્ ॥૨-૫૨-
સુમંત્ર, ગુહા અને તેમના સૈનિકોને વિદાય આપી, રામે નાવમાં બેઠા અને નાવિકોને આગળ વધવા કહ્યું.
તતઃ તૈઃ ચોદિતા સા નૌઃ કર્ણ ધાર સમાહિતા । શુભ સ્ફ્ય વેગ અભિહતા શીઘ્રમ્ સલિલમ્ અત્યગાત્ ॥૨-૫૨-
પછી, જ્યારે તેઓએ કહ્યું, ત્યારે તે નાવડી, કુશળ ખેવૈયા દ્વારા સંભાળવામાં આવી, સુંદર પાટલાંની જોરથી ઝડપથી પાણી પાર કરી ગઈ.
મધ્યમ્ તુ સમનુપ્રાપ્ય ભાગીરથ્યાઃ તુ અનિન્દિતા । વૈદેહી પ્રાન્જલિર્ ભૂત્વા તામ્ નદીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
ભાગીરથીની વચ્ચે પહોંચ્યા પછી, નિર્દોષ વૈદેહીએ હાથ જોડીને એ નદીને 이렇게 કહ્યું:
પુત્રઃ દશરથસ્ય અયમ્ મહા રાજસ્ય ધીમતઃ । નિદેશમ્ પાલયતુ એનમ્ ગન્ગે ત્વદ્ અભિરક્ષિતઃ ॥૨-૫૨-
"આ મહાન અને બુદ્ધિશાળી દશરથ રાજાના પુત્ર છે; હે ગંગા, તમે તેમને રક્ષા કરો જેથી તેઓ પિતાજીનું આજ્ઞાપાલન કરી શકે."
ચતુર્ દશ હિ વર્ષાણિ સમગ્રાણિ ઉષ્ય કાનને । ભ્રાત્રા સહ મયા ચૈવ પુનઃ પ્રત્યાગમિષ્યતિ ॥૨-૫૨-
"ચૌદ વર્ષ પૂરાં કરીને, ભાઈ અને મારી સાથે જંગલમાં રહી, પછી ફરી પાછા આવશે."
તતઃ ત્વામ્ દેવિ સુભગે ક્ષેમેણ પુનર્ આગતા । યક્ષ્યે પ્રમુદિતા ગન્ગે સર્વ કામ સમૃદ્ધયે ॥૨-૫૨-
"પછી, હે સુભાગ્યવતી દેવી, હું સુરક્ષિત પાછી આવીશ ત્યારે આનંદથી તમારી પૂજા કરીશ, મારી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય તે માટે."
ત્વમ્ હિ ત્રિપથગા દેવિ બ્રહ્મ લોકમ્ સમીક્ષસે । ભાર્યા ચ ઉદધિ રાજસ્ય લોકે અસ્મિન્ સમ્પ્રદૃશ્યસે ॥૨-૫૨-
"હે ત્રિપથગા દેવી, તમે બ્રહ્મલોકને જોવો છો અને અહીં દુનિયામાં દરિયાના રાજાની પત્ની તરીકે દેખાવ છો."
સા ત્વામ્ દેવિ નમસ્યામિ પ્રશમ્સામિ ચ શોભને । પ્રાપ્ત રાજ્યે નર વ્યાઘ્ર શિવેન પુનર્ આગતે ॥૨-૫૨-
"હું તમને વંદન અને સ્તુતિ કરું છું, હે સુંદર દેવી, જ્યારે પુરુષશ્રેષ્ઠ રામ રાજ્ય મેળવીને સલામત પાછા આવશે."
ગવામ્ શત સહસ્રાણિ વસ્ત્રાણિ અન્નમ્ ચ પેશલમ્ । બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાસ્યામિ તવ પ્રિય ચિકીર્ષયા ॥૨-૫૨-
"હું એક લાખ ગાયો, વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ અન્ન બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપીશ, તમારી પ્રસન્નતા માટે."
સુરાઘટસહસ્રેણ મામ્સભૂતોદનેન ચ । યક્ષ્યે ત્વામ્ પ્રયતા દેવિ પુરીમ્ પુનરુપાગતા ॥૨-૫૨-
"હજાર માટલીઓ દારૂ અને માંસભાતથી, હે દેવી, હું શ્રદ્ધાપૂર્વક તમારી પૂજા કરીશ, જ્યારે હું ફરી શહેરમાં આવીશ."
યાનિ ત્વત્તીરવાસીનિ દૈવતાનિ ચ સન્તિ હિ । તાનિ સર્વાણિ યક્ષ્યામિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ॥૨-૫૨-
"તમારા કાંઠે વસતા બધા દેવતાઓ અને તીર્થો તથા મંદિરો, જે અહીં છે, હું બધાની પૂજા કરીશ."
પુનરેવ મહાબાઉર્મયા ભ્રાત્રા ચ સમ્ગતઃ । અયોધ્યામ્ વનવાસાત્તુ પ્રવિશત્વનઘોઽનઘે ॥૨-૫૨-
"હું મારા બલવાન પતિ અને તેમના ભાઈ સાથે ફરીથી મળીને, હે પાવન દેવી, વનવાસથી અયોધ્યામાં પ્રવેશી શકું."
તથા સમ્ભાષમાણા સા સીતા ગન્ગામ્ અનિન્દિતા । દક્ષિણા દક્ષિણમ્ તીરમ્ ક્ષિપ્રમ્ એવ અભ્યુપાગમત્ ॥૨-૫૨-
આ રીતે બોલતી વૈદેહી, નિર્દોષ સીતાજી, ઝડપથી ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે પહોંચી ગઈ.
તીરમ્ તુ સમનુપ્રાપ્ય નાવમ્ હિત્વા નર ઋષભઃ । પ્રાતિષ્ઠત સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા ચ પરમ્ તપઃ ॥૨-૫૨-
કાંઠે પહોંચી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રામે નાવ છોડીને, પોતાના ભાઈ અને વૈદેહી સાથે આગળ ચાલ્યા.
અથ અબ્રવીન્ મહા બાહુઃ સુમિત્ર આનન્દ વર્ધનમ્ । ભવ સમ્રક્ષણાર્થાય સજને વિજનેઽપિ વા ॥૨-૫૨-
પછી, મહાબાહુ રામે સુમિત્રાનંદનને કહ્યું: "તમે આપણા રક્ષણ માટે, લોકોમાં કે એકલાં, બંને જગ્યાએ સતર્ક રહો."
અવશ્યમ્ રક્ષણમ્ કાર્યમદૃષ્ટે વિજને વને । અગ્રતઃ ગચ્ચ સૌમિત્રે સીતા ત્વામ્ અનુગચ્ચતુ ॥૨-૫૨-
"અજાણ્યા જંગલમાં ચોક્કસ રક્ષણ જરૂરી છે. હે સૌમિત્રિ, તું આગળ ચાલ, સીતાજી તારા પાછળ આવે."
પૃષ્ઠતઃ અહમ્ ગમિષ્યામિ ત્વામ્ ચ સીતામ્ ચ પાલયન્ । અદ્ય દુહ્ખમ્ તુ વૈદેહી વન વાસસ્ય વેત્સ્યતિ ॥૨-૫૨-
"હું પાછળથી ચાલીને તને અને સીતાને રક્ષીશ. આજે વૈદેહી જંગલવાસનું દુઃખ અનુભવે છે."
ન હિ તાવદતિક્રાન્તા સુકરા કાચન ક્રિયા । અદ્ય દુઃખમ્ તુ વૈદેહી વનવાસસ્ય વેત્સ્યતિ ॥૨-૫૨-
"કોઈ પણ કાર્ય સમય પહેલાં સરળ થતું નથી; આજે વૈદેહી ખરેખર જંગલવાસનું દુઃખ જાણશે."
પ્રણષ્ટજનસમ્બાધમ્ ક્ષેત્રારામવિવર્બિતમ્ । વિષમમ્ ચ પ્રપાતમ્ ચ વનમદ્ય પ્રવેક્ષ્યતિ ॥૨-૫૨-
"આજે એ એવા જંગલમાં પ્રવેશે છે, જ્યાં લોકો નથી, ખેતરો-બાગો નથી, અને અનેક મુશ્કેલીઓ તથા ઊંડા ઊતાર છે."