એવમ્ બહુ વિધમ્ દીનમ્ યાચમાનમ્ પુનઃ પુનઃ । રામઃ ભૃત્ય અનુકમ્પી તુ સુમન્ત્રમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
આ રીતે અનેક રીતે, repeatedly વિનંતી કરતા અને દુઃખી સુમંત્રને, દયાળુ રામે કહ્યું:
જાનામિ પરમામ્ ભક્તિમ્ મયિ તે ભર્તૃ વત્સલ । શૃણુ ચ અપિ યદ્ અર્થમ્ ત્વામ્ પ્રેષયામિ પુરીમ્ ઇતઃ ॥૨-૫૨-
હે સ્વામીપ્રેમી, તારી સર્વોચ્ચ ભક્તિ મને ખબર છે; હવે સાંભળ, હું તને અહીથી શહેરમાં શા માટે મોકલું છું.
નગરીમ્ ત્વામ્ ગતમ્ દૃષ્ટ્વા જનની મે યવીયસી । કૈકેયી પ્રત્યયમ્ ગચ્ચેદ્ ઇતિ રામઃ વનમ્ ગતઃ ॥૨-૫૨-
જ્યારે તું શહેરમાં પહોંચશે, ત્યારે મારી કનિષ્ઠ માતા કૈકેયી વિશ્વાસ કરશે કે રામ વનમાં ગયો છે.
પરિતુષ્ટા હિ સા દેવિ વન વાસમ્ ગતે મયિ । રાજાનમ્ ન અતિશન્કેત મિથ્યા વાદી ઇતિ ધાર્મિકમ્ ॥૨-૫૨-
કારણ કે, હું વનમાં ગયો છું એથી રાણી સંતોષ પામશે અને ધર્મનિષ્ઠ રાજાને ખોટું બોલનાર માને તેમ શંકા નહીં કરે.
એષ મે પ્રથમઃ કલ્પો યદ્ અમ્બા મે યવીયસી । ભરત આરક્ષિતમ્ સ્ફીતમ્ પુત્ર રાજ્યમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥૨-૫૨-
મારો પહેલો ઇચ્છા એ છે કે મારી નાની માતા પોતાના પુત્ર ભરત માટે સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ રાજ્ય મેળવે.
મમ પ્રિય અર્થમ્ રાજ્ઞઃ ચ સરથઃ ત્વમ્ પુરીમ્ વ્રજ । સમ્દિષ્ટઃ ચ અસિ યા અનર્થામ્સ્ તામ્સ્ તાન્ બ્રૂયાઃ તથા તથા ॥૨-૫૨-
મારી અને રાજાના આનંદ માટે, સુમંત્ર, તું રથ લઈને શહેરમાં પાછો જા અને જેમ તને કહેવાયું છે, તેમ દરેકને યોગ્ય રીતે સંદેશ આપજે.
ઇતિ ઉક્ત્વા વચનમ્ સૂતમ્ સાન્ત્વયિત્વા પુનઃ પુનઃ । ગુહમ્ વચનમ્ અક્લીબમ્ રામઃ હેતુમદ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
આ રીતે કહીને અને સુતને વારંવાર શાંત પાડીને, રામે ગુહાને દૃઢ અને અર્થપૂર્ણ શબ્દોમાં કહ્યું.
નેદાનીમ્ ગુહ યોગ્યોઽયમ્ વસો મે સજને વને । અવશ્યમ્ હ્યાશ્રમે વાસહ્ કર્તવ્યસ્તદ્ગતો વિધિઃ ॥૨-૫૨-
ગુહા, હવે મને લોકો વસતા જંગલમાં રહેવું યોગ્ય નથી; નિયમ પ્રમાણે મને આશ્રમમાં જ રહેવું પડશે.
સોઽહમ્ ગૃહીત્વા નિયમમ્ તપસ્વિજનભૂષણમ્ । હિતકામઃ પિતુર્ભૂયઃ સીતાયા લક્ષ્મણસ્ય ચ ॥૨-૫૨-
એથી, તપસ્વીઓની જેમ પ્રતિજ્ઞા લઈને, હું પિતા, સીતાજી અને લક્ષ્મણના કલ્યાણ માટે આગળ વધીશ.
જટાઃ કૃત્વા ગમિષ્યામિ ન્યગ્રોધ ક્ષીરમ્ આનય । તત્ ક્ષીરમ્ રાજ પુત્રાય ગુહઃ ક્ષિપ્રમ્ ઉપાહરત્ ॥૨-૫૨-
જ્યારે જટાઓ બાંધીશ, ત્યારે હું અહીંથી નીકળીશ; વટવૃક્ષનું દૂધ લાવ. ગુહાએ રાજકુમાર માટે તરત જ તે દૂધ લાવ્યું.
લક્ષ્મણસ્ય આત્મનઃ ચૈવ રામઃ તેન અકરોજ્ જટાઃ । દીર્ઘબાહુર્નરવ્યાઘ્રો જટિલત્વ મધારયત્ ॥૨-૫૨-
રામે તે દૂધથી લક્ષ્મણ અને પોતાની જટાઓ બનાવી; લાંબા હાથવાળા અને પુરુષશ્રેષ્ઠ રામે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કર્યું.
તૌ તદા ચીર વસનૌ જટા મણ્ડલ ધારિણૌ । અશોભેતામ્ ઋષિ સમૌ ભ્રાતરૌ રામ રક્ષ્મણૌ ॥૨-૫૨-
પછી, છાલના વસ્ત્રો પહેરી અને જટાઓની વાટિકા ધારણ કરીને, રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓ ઋષિ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા.
તતઃ વૈખાનસમ્ માર્ગમ્ આસ્થિતઃ સહ લક્ષ્મણઃ । વ્રતમ્ આદિષ્ટવાન્ રામઃ સહાયમ્ ગુહમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
પછી લક્ષ્મણ સાથે તપસ્વીનો માર્ગ અપનાવીને, રામે પ્રતિજ્ઞા લીધા પછી પોતાના સાથી ગુહાને કહ્યું.
અપ્રમત્તઃ બલે કોશે દુર્ગે જન પદે તથા । ભવેથા ગુહ રાજ્યમ્ હિ દુરારક્ષતમમ્ મતમ્ ॥૨-૫૨-
ગુહા, સૈન્ય, ખજાનો, કિલ્લા અને પ્રજાની હંમેશાં ચોકસાઈ રાખજે; કારણ કે રાજ્યનું રક્ષણ કરવું બહુ મુશ્કેલ છે.
તતઃ તમ્ સમનુજ્ઞાય ગુહમ્ ઇક્ષ્વાકુ નન્દનઃ । જગામ તૂર્ણમ્ અવ્યગ્રઃ સભાર્યઃ સહ લક્ષ્મણઃ ॥૨-૫૨-
પછી ઇક્ષ્વાકુ કુળના રામે ગુહાની વિદાય લઈને, પોતાની પત્ની અને લક્ષ્મણ સાથે નિડરપણે ઝડપથી આગળ વધ્યા.
સ તુ દૃષ્ટ્વા નદી તીરે નાવમ્ ઇક્ષ્વાકુ નન્દનઃ । તિતીર્ષુઃ શીઘ્રગામ્ ગન્ગામ્ ઇદમ્ લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
નદીના કાંઠે, ઝડપથી વહેતી ગંગા પાર કરવા ઇચ્છતા રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.
આરોહ ત્વમ્ નર વ્યાઘ્ર સ્થિતામ્ નાવમ્ ઇમામ્ શનૈઃ । સીતામ્ ચ આરોપય અન્વક્ષમ્ પરિગૃહ્ય મનસ્વિનીમ્ ॥૨-૫૨-
પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું આ તૈયાર નાવમાં ચઢી જા અને પછી મનથી સીતાજીને ધીમે ધીમે નાવમાં ચઢાડજે.
સ ભ્રાતુઃ શાસનમ્ શ્રુત્વા સર્વમ્ અપ્રતિકૂલયન્ । આરોપ્ય મૈથિલીમ્ પૂર્વમ્ આરુરોહ આત્મવામ્સ્ તતઃ ॥૨-૫૨-
ભાઈનું આજ્ઞાપત્ર સાંભળી અને કોઈ વિરોધ કર્યા વિના, લક્ષ્મણે પહેલા વૈદેહીને નાવમાં ચઢાડી અને પછી પોતે ચઢ્યા.
અથ આરુરોહ તેજસ્વી સ્વયમ્ લક્ષ્મણ પૂર્વજઃ । તતઃ નિષાદ અધિપતિર્ ગુહો જ્ઞાતીન્ અચોદયત્ ॥૨-૫૨-
પછી તેજસ્વી લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ પોતે પણ નાવમાં ચઢ્યા; અને ગુહા, નિષાદોના મુખિયાએ પોતાના જ્ઞાતિઓને આગળ વધવા કહ્યું.
રાઘવોઽપિ મહાતેજા નાવમારુહ્ય તામ્ તતઃ । બ્રહ્મવત્ ક્ષત્રવચ્ચૈવ જજાપ હિતમાત્મનઃ ॥૨-૫૨-
મહાતેજસ્વી રાઘવ પણ નાવમાં ચઢ્યા પછી, બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બંને માટે જે વિધિ છે તે મુજબ પોતાના કલ્યાણ માટે મંત્રોચ્ચાર કર્યા.
આચમ્ય ચ યથાશાસ્ત્રમ્ નદીમ્ તામ્ સહ સીતયા । પ્રાણમત્પ્રીતિસમ્હૃષ્ટો લક્ષ્મણશ્ચામિતપ્રભઃ ॥૨-૫૨-
શાસ્ત્ર મુજબ પાણી પીને, સીતાજી સાથે લક્ષ્મણ આનંદ અને ભક્તિથી ગંગાને નમસ્કાર કર્યા.
અનુજ્ઞાય સુમન્ત્રમ્ ચ સબલમ્ ચૈવ તમ્ ગુહમ્ । આસ્થાય નાવમ્ રામઃ તુ ચોદયામ્ આસ નાવિકાન્ ॥૨-૫૨-
સુમંત્ર, ગુહા અને તેમના સૈનિકોને વિદાય આપી, રામે નાવમાં બેઠા અને નાવિકોને આગળ વધવા કહ્યું.
તતઃ તૈઃ ચોદિતા સા નૌઃ કર્ણ ધાર સમાહિતા । શુભ સ્ફ્ય વેગ અભિહતા શીઘ્રમ્ સલિલમ્ અત્યગાત્ ॥૨-૫૨-
પછી, જ્યારે તેઓએ કહ્યું, ત્યારે તે નાવડી, કુશળ ખેવૈયા દ્વારા સંભાળવામાં આવી, સુંદર પાટલાંની જોરથી ઝડપથી પાણી પાર કરી ગઈ.
મધ્યમ્ તુ સમનુપ્રાપ્ય ભાગીરથ્યાઃ તુ અનિન્દિતા । વૈદેહી પ્રાન્જલિર્ ભૂત્વા તામ્ નદીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥૨-૫૨-
ભાગીરથીની વચ્ચે પહોંચ્યા પછી, નિર્દોષ વૈદેહીએ હાથ જોડીને એ નદીને 이렇게 કહ્યું:
પુત્રઃ દશરથસ્ય અયમ્ મહા રાજસ્ય ધીમતઃ । નિદેશમ્ પાલયતુ એનમ્ ગન્ગે ત્વદ્ અભિરક્ષિતઃ ॥૨-૫૨-
"આ મહાન અને બુદ્ધિશાળી દશરથ રાજાના પુત્ર છે; હે ગંગા, તમે તેમને રક્ષા કરો જેથી તેઓ પિતાજીનું આજ્ઞાપાલન કરી શકે."
ચતુર્ દશ હિ વર્ષાણિ સમગ્રાણિ ઉષ્ય કાનને । ભ્રાત્રા સહ મયા ચૈવ પુનઃ પ્રત્યાગમિષ્યતિ ॥૨-૫૨-
"ચૌદ વર્ષ પૂરાં કરીને, ભાઈ અને મારી સાથે જંગલમાં રહી, પછી ફરી પાછા આવશે."
તતઃ ત્વામ્ દેવિ સુભગે ક્ષેમેણ પુનર્ આગતા । યક્ષ્યે પ્રમુદિતા ગન્ગે સર્વ કામ સમૃદ્ધયે ॥૨-૫૨-
"પછી, હે સુભાગ્યવતી દેવી, હું સુરક્ષિત પાછી આવીશ ત્યારે આનંદથી તમારી પૂજા કરીશ, મારી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય તે માટે."
ત્વમ્ હિ ત્રિપથગા દેવિ બ્રહ્મ લોકમ્ સમીક્ષસે । ભાર્યા ચ ઉદધિ રાજસ્ય લોકે અસ્મિન્ સમ્પ્રદૃશ્યસે ॥૨-૫૨-
"હે ત્રિપથગા દેવી, તમે બ્રહ્મલોકને જોવો છો અને અહીં દુનિયામાં દરિયાના રાજાની પત્ની તરીકે દેખાવ છો."
સા ત્વામ્ દેવિ નમસ્યામિ પ્રશમ્સામિ ચ શોભને । પ્રાપ્ત રાજ્યે નર વ્યાઘ્ર શિવેન પુનર્ આગતે ॥૨-૫૨-
"હું તમને વંદન અને સ્તુતિ કરું છું, હે સુંદર દેવી, જ્યારે પુરુષશ્રેષ્ઠ રામ રાજ્ય મેળવીને સલામત પાછા આવશે."
ગવામ્ શત સહસ્રાણિ વસ્ત્રાણિ અન્નમ્ ચ પેશલમ્ । બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાસ્યામિ તવ પ્રિય ચિકીર્ષયા ॥૨-૫૨-
"હું એક લાખ ગાયો, વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ અન્ન બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપીશ, તમારી પ્રસન્નતા માટે."