કૃત્વા કણ્ઠે સ્મ સા ચીરમેકમાદાય પાણિના। તસ્થૌ હ્યકુશલા તત્ર વ્રીડિતા જનકાત્મજા
જનકનંદિની સીતા એક છાલ હાથમાં લઈ ગળામાં પહેરીને, ત્યાં શરમાઈને અને અજાણપણે ઊભી રહી.
તસ્યાસ્તત્ ક્ષિપ્રમાગત્ય રામો ધર્મભૃતાં વરઃ। ચીરં બબન્ધ સીતાયાઃ કૌશેયસ્યોપરિ સ્વયમ્
પછી ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ રામ તુરંત ત્યાં આવીને, પોતે જ સીતાના કૌશેય વસ્ત્ર ઉપર છાલનું વસ્ત્ર બાંધી દીધું.
રામં પ્રેક્ષ્ય તુ સીતાયા બધ્નન્તં ચીરમુત્તમમ્। અન્તઃપુરચરા નાર્યો મુમુચુર્વારિ નેત્રજમ્
રામને સીતાને ઉત્તમ છાલનું વસ્ત્ર બાંધતા જોઈને, અંતઃપુરની સ્ત્રીઓની આંખોમાંથી આંસુ વહવા લાગ્યા.
ઊચુશ્ચ પરમાયત્તા રામં જ્વલિતતેજસમ્। વત્સ નૈવં નિયુક્તેયં વનવાસે મનસ્વિની
સંપૂર્ણ રીતે આધાર રાખતી એ સ્ત્રીઓ તેજસ્વી રામને બોલી ઊઠી: "બાળક, આ સતી સ્ત્રી વનમાં રહેવા માટે નથી."
પિતુર્વાક્યાનુરોધેન ગતસ્ય વિજનં વનમ્। તાવદ્ દર્શનમસ્યા નઃ સફલં ભવતુ પ્રભો
"પિતાજીના આદેશે તું એકલાં વનમાં જઈ રહ્યો છે; પ્રભુ, અમારું સીતાને જોવું ફળદાયી થવા દે."
લક્ષ્મણેન સહાયેન વનં ગચ્છસ્વ પુત્રક। નેયમર્હતિ કલ્યાણિ વસ્તું તાપસવદ્ વને
"લક્ષ્મણને સાથી બનાવી વનમાં જા, પુત્ર; આ કલ્યાણી સ્ત્રી તપસ્વીની જેમ વનમાં રહેવા યોગ્ય નથી."
કુરુ નો યાચનાં પુત્ર સીતા તિષ્ઠતુ ભામિની। ધર્મનિત્યઃ સ્વયં સ્થાતું ન હીદાનીં ત્વમિચ્છસિ
"પુત્ર, અમારું વિનંતી સ્વીકાર; તેજસ્વી સીતાને અહીં રહેવા દે, તું તો ધર્મમાં સ્થિર છે, પણ હવે તારે અહીં રહેવું નથી."
તાસામેવંવિધા વાચઃ શૃણ્વન્ દશરથાત્મજઃ। બબન્ધૈવ તથા ચીરં સીતયા તુલ્યશીલયા
એવી વાતો સાંભળી દશરથપુત્ર રામે પોતાના સમાન સ્વભાવ ધરાવતી સીતાને છાલનું વસ્ત્ર બાંધી દીધું.
ચીરે ગૃહીતે તુ તયા સબાષ્પો નૃપતેર્ગુરુઃ। નિવાર્ય સીતાં કૈકેયીં વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે સીતાએ છાલનું વસ્ત્ર ધારણ કર્યું, ત્યારે રાજાના પૂજ્ય ગુરુ વશિષ્ઠજીની આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા; એણે સીતાને અટકાવી કૈકેયીને કહ્યું:
અતિપ્રવૃત્તે દુર્મેધે કૈકેયિ કુલપાંસનિ। વઞ્ચયિત્વા તુ રાજાનં ન પ્રમાણેઽવતિષ્ઠસિ
"અતિ કરનાર દુર્વિચારવાળી કૈકેયી, તું વંશની કલંક છે; રાજાને છેતર્યા પછી પણ સાચા માર્ગે ચાલતી નથી."
ન ગન્તવ્યં વનં દેવ્યા સીતયા શીલવર્જિતે। અનુષ્ઠાસ્યતિ રામસ્ય સીતા પ્રકૃતમાસનમ્
"શીલે રહિત રાણી, સીતાએ વનમાં જવું યોગ્ય નથી; સીતાએ અહીં રહીને રામની સેવા કરવી જોઈએ."
આત્મા હિ દારાઃ સર્વેષાં દારસંગ્રહવર્તિનામ્। આત્મેયમિતિ રામસ્ય પાલયિષ્યતિ મેદિનીમ્
"દરેક ગૃહસ્થ માટે પત્ની પોતાનું સ્વરૂપ છે; રામ પણ સીતાને પોતાનું માનીને સમગ્ર ધરતીની રક્ષા કરશે."
અથ યાસ્યતિ વૈદેહી વનં રામેણ સંગતા। વયમત્રાનુયાસ્યામઃ પુરં ચેદં ગમિષ્યતિ
હવે જયારે વૈદેહી રામ સાથે જંગલ તરફ જાય છે, ત્યારે જો આ શહેર છોડવું પડે તો અમે પણ અહીંથી તેમની પાછળ જઈશું.
અન્તપાલાશ્ચ યાસ્યન્તિ સદારો યત્ર રાઘવઃ। સહોપજીવ્યં રાષ્ટ્રં ચ પુરં ચ સપરિચ્છદમ્
જ્યાં રાઘવ પોતાની પત્ની સાથે જશે, ત્યાં રક્ષક લોકો, તેની સાથે રહેતા પ્રજાજન, રાજ્ય અને શહેરના સેવકો પણ જશે.
ભરતશ્ચ સશત્રુઘ્નશ્ચીરવાસા વનેચરઃ। વને વસન્તં કાકુત્સ્થમનુવત્સ્યતિ પૂર્વજમ્
ભરત અને શત્રુઘ્ન પણ વનવાસી વસ્ત્ર પહેરીને, વનમાં પોતાના મોટા ભાઈ કકુત્સ્થનું અનુસરણ કરતા ત્યાં રહેશે.
તતઃ શૂન્યાં ગતજનાં વસુધાં પાદપૈઃ સહ। ત્વમેકા શાધિ દુર્વૃત્તા પ્રજાનામહિતે સ્થિતા
પછી જ્યારે ધરતી મનુષ્યો વિના ખાલી થઈ જશે અને માત્ર વૃક્ષો જ બાકી રહેશે, ત્યારે, પ્રજાના હિત સામે ઊભેલી દુષ્ટ, તું એકલી જ રાજ કરશે.
ન હિ તદ્ ભવિતા રાષ્ટ્રં યત્ર રામો ન ભૂપતિઃ। તદ્ વનં ભવિતા રાષ્ટ્રં યત્ર રામો નિવત્સ્યતિ
જ્યાં રામ રાજા નથી, એ રાજ્ય ક્યારેય રાજ્ય રહી શકે નહીં; જ્યાં રામ વસે છે, એ જંગલ પણ રાજ્ય બની જશે.
ન હ્યદત્તાં મહીં પિત્રા ભરતઃ શાસ્તુમિચ્છતિ। ત્વયિ વા પુત્રવદ્ વસ્તું યદિ જાતો મહીપતેઃ
ભરતને પિતા દ્વારા આપવામાં ન આવેલું રાજ્ય ચલાવવું મનગમતું નથી, અને જો તે રાજાના પુત્ર છે તો તે તારી સાથે પુત્રની જેમ રહેવું પણ ઇચ્છતો નથી.
યદ્યપિ ત્વં ક્ષિતિતલાદ્ ગગનં ચોત્પતિષ્યસિ। પિતૃવંશચરિત્રજ્ઞઃ સોઽન્યથા ન કરિષ્યતિ
તું ધરતીમાંથી આકાશ સુધી ઉડી જજે તો પણ, પોતાના વંશના આચાર જાણનારો તે કદી પણ પોતાનો ધર્મ છોડશે નહીં.
તત્ ત્વયા પુત્રગર્ધિન્યા પુત્રસ્ય કૃતમપ્રિયમ્। લોકે નહિ સ વિદ્યેત યો ન રામમનુવ્રતઃ
પુત્ર માટે લાલચ રાખીને, તું પોતાના પુત્ર સાથે અયોગ્ય વર્તન કર્યું છે; આ દુનિયામાં એવો કોઈ નથી જે રામને અનુયાયી નથી.
દ્રક્ષ્યસ્યદ્યૈવ કૈકેયિ પશુવ્યાલમૃગદ્વિજાન્। ગચ્છતઃ સહ રામેણ પાદપાંશ્ચ તદુન્મુખાન્
આજે, કૈકેયી, તું જોશે કે રામ જતા હોય ત્યારે પશુ, જંગલી પ્રાણી, પક્ષીઓ અને વૃક્ષો પણ તેની તરફ વળેલા છે.
અથોત્તમાન્યાભરણાનિ દેવિ દેહિ સ્નુષાયૈ વ્યપનીય ચીરમ્। ન ચીરમસ્યાઃ પ્રવિધીયતેતિ ન્યવારયત્ તદ્ વસનં વસિષ્ઠઃ
પછી, રાણી, તું તારી વહુને સુંદર આભૂષણો આપ, અને તેનું વનવાસી વસ્ત્ર ઉતારી લે; પણ વશિષ્ઠે એ વસ્ત્ર આપવાનું મનાઈ કર્યું કે એ તેને ન આપવું જોઈએ.
એકસ્ય રામસ્ય વને નિવાસ- સ્ત્વયા વૃતઃ કેકયરાજપુત્રિ। વિભૂષિતેયં પ્રતિકર્મનિત્યા વસત્વરણ્યે સહ રાઘવેણ
કેકય દેશના રાજકન્યા, રામને એકલા જંગલમાં રહેવું તારે પસંદ કર્યું છે; છતાં, હંમેશાં શોભાયમાન સીતાએ રાઘવ સાથે જંગલમાં રહેશે.
યાનૈશ્ચ મુખ્યૈઃ પરિચારકૈશ્ચ સુસંવૃતા ગચ્છતુ રાજપુત્રી। વસ્ત્રૈશ્ચ સર્વૈઃ સહિતૈર્વિધાનૈ- ર્નેયં વૃતા તે વરસમ્પ્રદાને
રાજકન્યા શ્રેષ્ઠ રથો અને સેવકો સાથે, સર્વ પ્રકારના વસ્ત્રો અને સજાવટ સાથે સારી રીતે સુરક્ષિત જઈ શકે છે; તારા વરદાનથી એ બંધાયેલી નથી.
thumb|અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
આઠત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તસ્યાં ચીરં વસાનાયાં નાથવત્યામનાથવત્। પ્રચુક્રોશ જનઃ સર્વો ધિક્ ત્વાં દશરથં ત્વિતિ
જ્યારે એ રક્ષિત હોવા છતાં અનાથ જેવી, વનવાસી વસ્ત્ર પહેરે છે, ત્યારે બધાજ લોકોએ કહ્યું: 'દશરથ, તને શરમ આવવી જોઈએ!'
તેન તત્ર પ્રણાદેન દુઃખિતઃ સ મહીપતિઃ। ચિચ્છેદ જીવિતે શ્રદ્ધાં ધર્મે યશસિ ચાત્મનઃ
લોકોના આ રોષથી દુઃખી રાજાએ જીવન, ધર્મ અને પોતાની પ્રતિષ્ઠા પરથી વિશ્વાસ ગુમાવી દીધો.
સ નિઃશ્વસ્યોષ્ણમૈક્ષ્વાકસ્તાં ભાર્યામિદમબ્રવીત્। કૈકેયિ કુશચીરેણ ન સીતા ગન્તુમર્હતિ
ઇક્ષ્વાકુ રાજાએ ઊંડો શ્વાસ લઈ પોતાની પત્નીથી કહ્યું: 'કૈકેયી, સીતાએ કુશના વસ્ત્ર પહેરીને જવું યોગ્ય નથી.'
સુકુમારી ચ બાલા ચ સતતં ચ સુખોચિતા। નેયં વનસ્ય યોગ્યેતિ સત્યમાહ ગુરુર્મમ
સીતા તો નાજુક છે, બાળપણની છે અને હંમેશાં સુખમાં રહી છે; મારા ગુરુએ સાચું કહ્યું છે કે એ વન માટે યોગ્ય નથી.
ઇયં હિ કસ્યાપિ કરોતિ કિંચિત્ તપસ્વિની રાજવરસ્ય પુત્રી। યા ચીરમાસાદ્ય જનસ્ય મધ્યે સ્થિતા વિસંજ્ઞા શ્રમણીવ કાચિત્
આ રાજાના પુત્રી, સાધ્વી, કોઈનું કશું કરી શકતી નથી; વનવાસી વસ્ત્ર પહેરી, લોકો વચ્ચે ઊભી રહીને, એ જાણે જ્ઞાનહીન ભિક્ષુકની જેમ લાગે છે.