સાન્તઃપુરઃ સહામાત્યઃ પ્રયયૌ યત્ર સ દ્વિજઃ । વનાનિ સરિતશ્ચૈવ વ્યતિક્રમ્ય શનૈઃ શનૈઃ ॥૧-૧૧-
આંતઃપુર અને મંત્રીઓ સાથે, તે બ્રાહ્મણ જ્યાં હતો ત્યાં ધીરે ધીરે જંગલો અને નદીઓ પાર કરીને પહોંચ્યા.
અભિચક્રામ તં દેશં યત્ર વૈ મુનિપુઙ્ગવઃ । આસાદ્ય તં દ્વિજશ્રેષ્ઠં રોમપાદસમીપગમ્ ॥૧-૧૧-
તે મહાન ઋષિ જ્યાં હતા ત્યાં દશરથ પહોંચ્યા અને રોમપાદની નજીક રહેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને મળ્યા.
ઋષિપુત્રં દદર્શાથો દીપ્યમાનમિવાનલમ્ । તતો રાજા યથાયોગ્યં પૂજાં ચક્રે વિશેષતઃ ॥૧-૧૧-
દશરથે ઋષિપુત્રને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી સ્થિતિમાં જોયા; પછી રાજાએ યોગ્ય રીતે વિશેષ સન્માન આપ્યો.
સખિત્વાત્તસ્ય વૈ રાજ્ઞઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના । રોમપાદેન ચાખ્યાતમૃષિપુત્રાય ધીમતે ॥૧-૧૧-
મિત્રતાના કારણે, રોમપાદે આનંદથી ઋષિપુત્રને બધું વિગતે કહ્યું.
સખ્યં સમ્બન્ધકં ચૈવ તદા તં પ્રત્યપૂજયત્ । એવં સુસત્કૃતસ્તેન સહોષિત્વા નરર્ષભઃ ॥૧-૧૧-
મિત્રતા અને સંબંધથી તેને બહુ સન્માન આપ્યો; એ રીતે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં સન્માનથી રહ્યો.
સપ્તાષ્ટદિવસાન્ રાજા રાજાનમિદમબ્રવીત્ । શાન્તા તવ સુતા રાજન્ સહ ભર્ત્રા વિશામ્પતે ॥૧-૧૧-
સાત-આઠ દિવસ પછી, રાજાએ કહ્યું: 'રાજન, શાંતા તમારી પુત્રી પતિ સાથે અહીં છે.'
મદીયં નગરં યાતુ કાર્યં હિ મહદુદ્યતમ્ । તથેતિ રાજા સંશ્રુત્ય ગમનં તસ્ય ધીમતઃ ॥૧-૧૧-
'મારું શહેર જવા દો, કેમ કે મોટું કાર્ય આગળ છે.' રાજાએ સંમતિ આપી અને વિદ્વાનને જવાની પરવાનગી આપી.
ઉવાચ વચનં વિપ્રં ગચ્છ ત્વં સહ ભાર્યયા । ઋષિપુત્રઃ પ્રતિશ્રુત્ય તથેત્યાહ નૃપં તદા ॥૧-૧૧-
તેણે બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'તમારી પત્ની સાથે જાઓ.' ઋષિપુત્રે વચન આપીને રાજાને કહ્યું: 'જેમ કહ્યો તેમ થશે.'
સ નૃપેણાભ્યનુજ્ઞાતઃ પ્રયયૌ સહ ભાર્યયા । તાવન્યોન્યાઞ્જલિં કૃત્વા સ્નેહાત્સંશ્લિષ્ય ચોરસા ॥૧-૧૧-
રાજાની અનુમતિથી, તે પત્ની સાથે روانા થયા; બંનેએ પ્રેમથી હાથ જોડ્યા અને હૃદયથી એકબીજાને વળગી પડ્યા.
નનન્દતુર્દશરથો રોમપાદશ્ચ વીર્યવાન્ । તતઃ સુહૃદમાપૃચ્છ્ય પ્રસ્થિતો રઘુનન્દનઃ ॥૧-૧૧-
દશરથ અને પરાક્રમી રોમપાદ આનંદિત થયા; પછી મિત્રને વિદાય લઈને રઘુવંશી રાજા ચાલ્યા.
પૌરેષુ પ્રેષયામાસ દૂતાન્ વૈ શીઘ્રગામિનઃ । ક્રિયતાં નગરં સર્વં ક્ષિપ્રમેવ સ્વલંકૃતમ્ ॥૧-૧૧-
તેણે નગરવાસીઓમાં ઝડપથી દૂત મોકલ્યા: 'શહેરને ઝડપથી અને સુંદર રીતે શોભાયમાન કરો.'
ધૂપિતં સિક્તસમ્મૃષ્ટં પતાકાભિરલંકૃતમ્ । તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પૌરાસ્તે શ્રુત્વા રાજાનમાગતમ્ ॥૧-૧૧-
ધૂપથી સુગંધિત, પાણીથી ધોઈને સ્વચ્છ અને ધ્વજોથી શોભાયમાન કરો; પછી રાજાના આગમનથી નગરજનો આનંદિત થયા.
તથા ચક્રુશ્ચ તત્ સર્વં રાજ્ઞા યત્ પ્રેષિતં તદા । તતઃ સ્વલંકૃતં રાજા નગરં પ્રવિવેશ હ ॥૧-૧૧-
ત્યારે, રાજાએ જે કહ્યું તે બધું નગરજનોને કર્યું; પછી રાજા શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્હ્રાદૈઃ પુરસ્કૃત્વા દ્વિજર્ષભમ્ । તતઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા વૈ નાગરા દ્વિજમ્ ॥૧-૧૧-
શંખ અને ઢોલના ઘંટાડા સાથે, તેઓ બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને લઈ ગયા. પછી શહેરના બધા લોકો એ બ્રાહ્મણને જોઈને ખૂબ જ આનંદિત થયા.
પ્રવેશ્યમાનં સત્કૃત્ય નરેન્દ્રેણેન્દ્રકર્મણા । યથા દિવિ સુરેન્દ્રેણ સહસ્રાક્ષેણ કાશ્યપમ્ ॥૧-૧૧-
રાજાએ, જે ઇન્દ્ર જેવી શક્તિ ધરાવતો હતો, એ મહાન બ્રાહ્મણનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. જેમ સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર કશ્યપજીનું સન્માનથી આવકાર કરે છે, તેમ રાજાએ પણ કર્યું.
અન્તઃપુરં પ્રવેશ્યૈનં પૂજાં કૃત્વા તુ શાસ્ત્રતઃ । કૃતકૃત્યં તદાત્માનં મેને તસ્યોપવાહનાત્ ॥૧-૧૧-
પછી એ મહાન બ્રાહ્મણને રાજમહેલના આંતરિક ભાગમાં લઈ જઈ, શાસ્ત્રોક્ત રીતે પૂજા કરી. એ બ્રાહ્મણને આવકાર્યા પછી રાજાએ પોતાને પૂર્ણકૃત્ય માન્યું.
અન્તઃપુરાણિ સર્વાણિ શાન્તાં દૃષ્ટ્વા તથાગતામ્ । સહ ભર્ત્રા વિશાલાક્ષીં પ્રીત્યાનન્દમુપાગમન્ ॥૧-૧૧-
જ્યારે રાજમહેલના બધા આંતરિક ભાગો શાંતિથી ભરેલા અને સુશોભિત દેખાયા, ત્યારે વિશાળ નેત્રવાળી રાણી પતિ સાથે આનંદ અને પ્રસન્નતા અનુભવી.
પૂજ્યમાના તુ તાભિઃ સા રાજ્ઞા ચૈવ વિશેષતઃ । ઉવાસ તત્ર સુખિતા કઞ્ચિત્ કાલં સહદ્વિજા ॥૧-૧૧-
એ સ્ત્રીઓ અને ખાસ કરીને રાજાએ પણ એ રાણીનું સન્માન કર્યું. પછી એ બ્રાહ્મણ સાથે રાણી ત્યાં થોડો સમય સુખથી રહી.
thumb|દ્વાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વાદશઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો બારમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ કાલે બહુતિથે કસ્મિંશ્ચિત્ સુમનોહરે । વસન્તે સમનુપ્રાપ્તે રાજ્ઞો યષ્ટું મનોઽભવત્ ॥૧-૧૨-
પછી, ઘણો સમય વીતી ગયો પછી, એક સુમધુર ઋતુમાં, વસંત આવ્યા ત્યારે, રાજાને યજ્ઞ કરવાનો મન થયો.
તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા તં વિપ્રં દેવવર્ણિનમ્ । યજ્ઞાય વરયામાસ સંતાનાર્થં કુલસ્ય ચ ॥૧-૧૨-
પછી રાજાએ દેવતુલ્ય તેજ ધરાવતા એ બ્રાહ્મણને વંદન કરીને, વંશની વૃદ્ધિ અને સંતાન માટે યજ્ઞ કરવાની વિનંતી કરી.
તથેતિ ચ સ રાજાનમુવાચ વસુધાધિપમ્ । સમ્ભારાઃ સમ્ભ્રિયન્તાં તે તુરગશ્ચ વિમુચ્યતામ્ ॥૧-૧૨-
બ્રાહ્મણે કહ્યું, 'જેમ તું ઇચ્છે છે તેમ જ થાઓ.' પછી તેણે રાજાને કહ્યું, 'યજ્ઞની તૈયારીઓ શરૂ કરો અને ઘોડાને છોડો.'
સરય્વાશ્ચોત્તરે તીરે યજ્ઞભૂમિર્વિધીયતામ્ । તતોઽબ્રવીનૃપો વાક્યં બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ ॥૧-૧૨-
'સરયૂ નદીના ઉત્તર કાંઠે યજ્ઞ માટેનું સ્થાન તૈયાર કરો.' પછી રાજાએ વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણોને આવકારવા કહ્યું.
સુમન્ત્રાવાહય ક્ષિપ્રમૃત્વિજો બ્રહ્મવાદિનઃ । સુયજ્ઞં વામદેવં ચ જાબાલિમથ કાશ્યપમ્ ॥૧-૧૨-
'સુમંત્ર, તું તરત જ યજ્ઞકર્મમાં નિપુણ એવા સુયજ્ઞ, વામદેવ, જાબાલી અને કશ્યપ બ્રાહ્મણોને બોલાવી લા.'
પુરોહિતં વસિષ્ઠં ચ યે ચાન્યે દ્વિજસત્તમાઃ । તતઃ સુમન્ત્રસ્ત્વરિતં ગત્વા ત્વરિતવિક્રમઃ ॥૧-૧૨-
'અને અમારા કુળપુરૂહિત વસિષ્ઠજી તથા અન્ય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પણ બોલાવ.' પછી સુમંત્ર ઝડપથી ત્યાં ગયો.
સમાનયત્ સ તાન્ સર્વાન્ સમસ્તાન્ વેદપારગાન્ । તાન્ પૂજયિત્વા ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્તદા ॥૧-૧૨-
સુમંત્રે બધા વેદપારંગત બ્રાહ્મણોને બોલાવી લાવ્યા. પછી ધર્મનિષ્ઠ રાજા દશરથએ તેમનું સન્માન કર્યું.
ધર્માર્થસહિતં યુક્તં શ્લક્ષ્ણં વચનમબ્રવીત્ । મમ તાતપ્યમાનસ્ય પુત્રાર્થં નાસ્તિ વૈ સુખમ્ ॥૧-૧૨-
પછી રાજાએ સૌમ્ય અને યોગ્ય શબ્દોમાં કહ્યું, 'મારે સંતાનની ઇચ્છા છે, એ માટે મને સાચો આનંદ નથી મળતો.'
પુત્રાર્થં હયમેધેન યક્ષ્યામીતિ મતિર્મમ । તદહં યષ્ટુમિચ્છામિ હયમેધેન કર્મણા ॥૧-૧૨-
'પુત્રપ્રાપ્તિ માટે હું અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવા માંગું છું. એ જ મારી ઇચ્છા છે.'
ઋષિપુત્રપ્રભાવેણ કામાન્ પ્રાપ્સ્યામિ ચાપ્યહમ્ । તતઃ સાધ્વિતિ તદ્વાક્યં બ્રાહ્મણાઃ પ્રત્યપૂજયન્ ॥૧-૧૨-
'મુનિપુત્રના પ્રભાવથી મને પણ મનગમતી વસ્તુઓ મળશે.' પછી બ્રાહ્મણોએ રાજાના શબ્દોની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું, 'ખૂબ સારું કહ્યું.'
વસિષ્ઠપ્રમુખાઃ સર્વે પાર્થિવસ્ય મુખાચ્ચ્યુતમ્ । ઋષ્યશૃઙ્ગપુરોગાશ્ચ પ્રત્યૂચુર્નૃપતિં તદા ॥૧-૧૨-
વસિષ્ઠજીને મુખ્ય રાખીને બધા બ્રાહ્મણો અને ઋષ્યશૃંગજીને આગેવાન રાખીને બ્રાહ્મણોએ રાજાના શબ્દોનું સમર્થન કર્યું.