પ્રિયયા ચ તથોક્તઃ સ કેકયઃ પૃથિવીપતિઃ। તસ્મૈ તં વરદાયાર્થં કથયામાસ તત્ત્વતઃ
પછી પોતાની પ્રિય પત્ની દ્વારા એમ કહેવામાં આવતા, કૈકય દેશના રાજાએ તેને સાચી રીતે વરદાન આપવાનો વચન આપ્યું.
તતઃ સ વરદઃ સાધૂ રાજાનં પ્રત્યભાષત। મ્રિયતાં ધ્વંસતાં વેયં મા શંસીસ્ત્વં મહીપતે
પછી એ વરદાન આપનાર રાજાએ સંમતિપૂર્વક કહ્યું: 'હે ધરતીના રાજા, ભલે મૃત્યુ કે વિનાશ થાય, પણ તું આ વાત કોઈને કહેશ નહિ.'
સ તચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રસન્નમનસો નૃપઃ। માતરં તે નિરસ્યાશુ વિજહાર કુબેરવત્
આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી રાજા આનંદિત મનથી તરત જ તારી માતાને વિદાય આપી, અને કુબેર જેવો આનંદ માણ્યો.
તથા ત્વમપિ રાજાનં દુર્જનાચરિતે પથિ। અસદ્ગ્રાહમિમં મોહાત્ કુરુષે પાપદર્શિની
એ જ રીતે, તું પણ દુર્જનોના માર્ગે ભટકી, ભ્રમમાં આવીને ખોટો નિશ્ચય પકડી રહી છે, હે પાપ જોનાર.
સત્યશ્ચાત્ર પ્રવાદોઽયં લૌકિકઃ પ્રતિભાતિ મા। પિતૄન્ સમનુજાયન્તે નરા માતરમઙ્ગનાઃ
અને અહીં એક લોકપ્રિય કહેવત સાચી લાગી રહી છે: 'પુત્રો પિતાનો માર્ગ પકડે છે, અને સ્ત્રીઓ માતાનો.'
નૈવં ભવ ગૃહાણેદં યદાહ વસુધાધિપઃ। ભર્તુરિચ્છામુપાસ્વેહ જનસ્યાસ્ય ગતિર્ભવ
તું આવું કરશ નહિ; ધરતીના રાજાએ જે કહ્યું છે, એ સ્વીકારી લે. અહીં પતિની ઇચ્છા પૂરી કર અને આ પ્રજાની આશ્રય બન.
મા ત્વં પ્રોત્સાહિતા પાપૈર્દેવરાજસમપ્રભમ્। ભર્તારં લોકભર્તારમસદ્ધર્મમુપાદધ
પાપી લોકોના ઉશ્કેરાવાથી તું પોતાના પતિને, જે દેવરાજ સમાન છે અને જગતના પાલક છે, અધર્મ તરફ દોરે નહિ.
નહિ મિથ્યા પ્રતિજ્ઞાતં કરિષ્યતિ તવાનઘઃ। શ્રીમાન્ દશરથો રાજા દેવિ રાજીવલોચનઃ
હે રાણી, તારો નિર્દોષ પતિ, શ્રીમંત અને કમળની આંખો ધરાવતો દશરથ રાજા, ક્યારેય ખોટું વચન પૂરુ કરશે નહિ.
જ્યેષ્ઠો વદાન્યઃ કર્મણ્યઃ સ્વધર્મસ્યાપિ રક્ષિતા। રક્ષિતા જીવલોકસ્ય બલી રામોઽભિષિચ્યતામ્
રામ, જે મોટો, દયાળુ, કૃતવ્યનિષ્ઠ અને પોતાના ધર્મ તથા સર્વ જીવોના રક્ષક છે, તેને રાજસિંહાસન પર બેસાડો.
પરિવાદો હિ તે દેવિ મહાઁલ્લોકે ચરિષ્યતિ। યદિ રામો વનં યાતિ વિહાય પિતરં નૃપમ્
હે રાણી, જો રામ પિતાને છોડી વનમાં જશે તો તારા વિષે મોટી નિંદા જગતમાં ફેલાશે.
સ્વરાજ્યં રાઘવઃ પાતુ ભવ ત્વં વિગતજ્વરા। નહિ તે રાઘવાદન્યઃ ક્ષમઃ પુરવરે વસન્
રાઘવ રાજયની રક્ષા કરે અને તું ચિંતામુક્ત રહેજે. આ મહાન નગરીમાં રાઘવ સિવાય બીજું કોઈ યોગ્ય નથી.
ઇતિ સાન્ત્વૈશ્ચ તીક્ષ્ણૈશ્ચ કૈકેયીં રાજસંસદિ। ભૂયઃ સંક્ષોભયામાસ સુમન્ત્રસ્તુ કૃતાઞ્જલિઃ
આ રીતે, સુમંત્રએ હાથ જોડીને, ક્યારેક મીઠા તો ક્યારેક કડવા શબ્દોથી રાજસભામાં કૈકયીને ફરી ઉશ્કેરી.
નૈવ સા ક્ષુભ્યતે દેવી ન ચ સ્મ પરિદૂયતે। ન ચાસ્યા મુખવર્ણસ્ય લક્ષ્યતે વિક્રિયા તદા
પણ એ સમયે રાણી ન તો ઉશ્કેરાઈ, ન દુઃખી થઈ, અને તેના ચહેરા પર કોઈ ફેરફાર દેખાયો નહિ.
thumb|ષડ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે ષડ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યાકાંડનો છત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ સુમન્ત્રમૈક્ષ્વાકઃ પીડિતોઽત્ર પ્રતિજ્ઞયા। સબાષ્પમતિનિઃશ્વસ્ય જગાદેદં પુનર્વચઃ
પછી પ્રતિજ્ઞાથી પીડાતા ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાએ, આંખોમાં આંસુ અને ઊંડા શ્વાસ સાથે, સુમંત્રને ફરી કહ્યું:
સૂત રત્નસુસમ્પૂર્ણા ચતુર્વિધબલા ચમૂઃ। રાઘવસ્યાનુયાત્રાર્થં ક્ષિપ્રં પ્રતિવિધીયતામ્
હે સારથી, રાઘવની સાથે જવાની તૈયારી માટે રત્નોથી ભરેલી અને ચારેય પ્રકારની સેના તત્કાળ તૈયાર કર.
રૂપાજીવાશ્ચ વાદિન્યો વણિજશ્ચ મહાધનાઃ। શોભયન્તુ કુમારસ્ય વાહિનીઃ સુપ્રસારિતાઃ
સુંદરતા પર જીવિકા ચલાવતી સ્ત્રીઓ, વાક્પટુ અને ધનવાન વેપારીઓ, એ સૌ રાજકુમારની સજાવટ કરેલી સેના શોભાવશે.
યે ચૈનમુપજીવન્તિ રમતે યૈશ્ચ વીર્યતઃ। તેષાં બહુવિધં દત્ત્વા તાનપ્યત્ર નિયોજય
જે લોકો રાઘવ પર આધાર રાખે છે અને જેમની સાથે તે બળથી આનંદ મેળવે છે, તેમને અનેક પ્રકારની ભેટ આપી, અહીં નિયુક્ત કર.
આયુધાનિ ચ મુખ્યાનિ નાગરાઃ શકટાનિ ચ। અનુગચ્છન્તુ કાકુત્સ્થં વ્યાધાશ્ચારણ્યકોવિદાઃ
મુખ્ય શસ્ત્રો, શહેરના લોકો, ગાડાં અને જંગલમાં પારંગત શિકારીઓ કકુત્સ્થના પીછળા જાય.
નિઘ્નન્ મૃગાન્ કુઞ્જરાંશ્ચ પિબંશ્ચારણ્યકં મધુ। નદીશ્ચ વિવિધાઃ પશ્યન્ ન રાજ્યં સંસ્મરિષ્યતિ
હરણ અને હાથીઓનો શિકાર કરીને, જંગલનું મધ પી અને વિવિધ નદીઓ જોતા, તે રાજ્યને યાદ નહીં કરે.
ધાન્યકોશશ્ચ યઃ કશ્ચિદ્ ધનકોશશ્ચ મામકઃ। તૌ રામમનુગચ્છેતાં વસન્તં નિર્જને વને
મારો જે અનાજનો ભંડાર અને ધનનો ખજાનો છે, એ બંને રામા સાથે, જ્યારે તે એકાંત વનમાં વસે, પીછળા જાય.
યજન્ પુણ્યેષુ દેશેષુ વિસૃજંશ્ચાપ્તદક્ષિણાઃ। ઋષિભિશ્ચાપિ સંગમ્ય પ્રવત્સ્યતિ સુખં વને
પવિત્ર સ્થળોએ યજ્ઞ કરીને, મનભર દાન આપી અને ઋષિઓ સાથે મળીને, તે વનમાં આનંદથી રહેશે.
ભરતશ્ચ મહાબાહુરયોધ્યાં પાલયિષ્યતિ। સર્વકામૈઃ પુનઃ શ્રીમાન્ રામઃ સંસાધ્યતામિતિ
મહાબાહુ ભરત અયોધ્યાનું રાજ્ય સંભાળશે; અને રામને ફરીથી સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય.
એવં બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે કૈકેય્યા ભયમાગતમ્। મુખં ચાપ્યગમચ્છોષં સ્વરશ્ચાપિ વ્યરુધ્યત
કકુત્સ્થ વિષે કૈકેયી આમ બોલી ત્યારે, તેને ભય લાગ્યું; તેનું મુખ સુકાઈ ગયું અને અવાજ અટકી ગયો.
સા વિષણ્ણા ચ સંત્રસ્તા મુખેન પરિશુષ્યતા। રાજાનમેવાભિમુખી કૈકેયી વાક્યમબ્રવીત્
દુઃખી અને ભયભીત, સુકાયેલા મુખથી, કૈકેયી રાજા તરફ વળી અને બોલી.
રાજ્યં ગતધનં સાધો પીતમણ્ડાં સુરામિવ। નિરાસ્વાદ્યતમં શૂન્યં ભરતો નાભિપત્સ્યતે
ભરત એવા રાજ્યને ઇચ્છશે નહીં, જેમાં ધન ન હોય, જે સુખવિહિન અને ખાલી હોય, જેમ કે રસ વિના દારૂ.
કૈકેય્યાં મુક્તલજ્જાયાં વદન્ત્યામતિદારુણમ્। રાજા દશરથો વાક્યમુવાચાયતલોચનામ્
લાજ છોડીને કૈકેયી જ્યારે અત્યંત કઠોર વચન બોલી, ત્યારે રાજા દશરથે, કમળ જેવી વિશાળ આંખો ધરાવતી, તેને કહ્યું.
વહન્તં કિં તુદસિ માં નિયુજ્ય ધુરિ માહિતે। અનાર્યે કૃત્યમારબ્ધં કિં ન પૂર્વમુપારુધઃ
મારે પર ભારે બોજો મૂકીને, હવે કેમ મારું મન દુઃખાવે છે? અયોગ્ય સ્ત્રી, આ કાર્ય શરૂ થાય એ પહેલાં મને રોક્યું કેમ નહીં?
તસ્યૈતત્ ક્રોધસંયુક્તમુક્તં શ્રુત્વા વરાઙ્ગના। કૈકેયી દ્વિગુણં ક્રુદ્ધા રાજાનમિદમબ્રવીત્
રાજાના ક્રોધથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, કૈકેયી બે ગણી વધુ ગુસ્સે થઈ અને રાજાને કહ્યું.
તવૈવ વંશે સગરો જ્યેષ્ઠપુત્રમુપારુધત્। અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતં તથાયં ગન્તુમર્હતિ
તમારા વંશમાં પણ સગર રાજાએ પોતાના મોટાભાઈ પુત્ર અસમાન્જને દૂર કર્યો હતો; એ રીતે આ પણ જવું જોઈએ.