સ સૂતો રામમાદાય લક્ષ્મણં મૈથિલીં તથા। જગામાભિમુખસ્તૂર્ણં સકાશં જગતીપતેઃ
પછી એ રથચાલકે રામ, લક્ષ્મણ અને માઇથિલી સીતાને સાથે લઈ ઝડપથી ધરતીના રાજાના દરબારમાં પહોંચાડ્યા.
સ રાજા પુત્રમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા ચારાત્ કૃતાઞ્જલિમ્। ઉત્પપાતાસનાત્ તૂર્ણમાર્તઃ સ્ત્રીજનસંવૃતઃ
રાજાએ પોતાના દીકરાને જોડેલા હાથ સાથે આવતો જોયો, તો સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા અને દુઃખી થયેલા રાજા તરત જ બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભા થઈ ગયા.
સોઽભિદુદ્રાવ વેગેન રામં દૃષ્ટ્વા વિશામ્પતિઃ। તમસમ્પ્રાપ્ય દુઃખાર્તઃ પપાત ભુવિ મૂર્ચ્છિતઃ
માણસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ રામને જોયા પછી ઝડપથી તેની તરફ દોડ્યા; દુઃખે વ્યાકુળ થઈને રામ પાસે પહોંચતાં જ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગયા.
તં રામોઽભ્યપતત્ ક્ષિપ્રં લક્ષ્મણશ્ચ મહારથઃ। વિસંજ્ઞમિવ દુઃખેન સશોકં નૃપતિં તથા
રામ અને મહાન યુદ્ધવીર લક્ષ્મણે તુરંત જ દુઃખથી બેભાન થયેલા અને શોકગ્રસ્ત રાજા પાસે દોડી ગયા.
સ્ત્રીસહસ્રનિનાદશ્ચ સંજજ્ઞે રાજવેશ્મનિ। હા હા રામેતિ સહસા ભૂષણધ્વનિમિશ્રિતઃ
રાજમહેલમાં હજારો સ્ત્રીઓના રડવાના અવાજ સાથે 'હાય રામ!' એમ એકસાથે રડવાનો અને ગહનાનો ઝણકાર ભળેલો ગુંજાટ ઊઠ્યો.
તં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ। પર્યઙ્કે સીતયા સાર્ધં રુદન્તઃ સમવેશયન્
પછી રાજાએ પોતાના હાથથી રામ અને લક્ષ્મણને ભેટી લીધા અને સીતાને સાથે રાખીને, રડતાં-રડતાં તેમને પથારી પર લાવ્યા.
અથ રામો મુહૂર્તસ્ય લબ્ધસંજ્ઞં મહીપતિમ્। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્બાષ્પશોકાર્ણવપરિપ્લુતમ્
પછી થોડા સમય પછી રાજાએ સંજ્ઞાન મેળવતાં, રામે હાથ જોડીને, આંખોમાં આંસુ અને દિલમાં શોકથી ભરાયેલા રાજાને કહ્યું:
આપૃચ્છે ત્વાં મહારાજ સર્વેષામીશ્વરોઽસિ નઃ। પ્રસ્થિતં દણ્ડકારણ્યં પશ્ય ત્વં કુશલેન મામ્
મહારાજ, તમે અમારો સર્વેના સ્વામી છો. હું દંડકવન જવા નીકળી રહ્યો છું, તમારી todayથી વિદાય લઈ રહ્યો છું; કૃપા કરીને મને સુખરূপે પાછો આવતો જુઓ.
લક્ષ્મણં ચાનુજાનીહિ સીતા ચાન્વેતુ માં વનમ્। કારણૈર્બહુભિસ્તથ્યૈર્વાર્યમાણૌ ન ચેચ્છતઃ
લક્ષ્મણને પણ જવા દો અને સીતાને પણ મને વનમાં જવા દો; અનેક સાચા કારણો આપ્યા છતાં એ બંને રોકાવા તૈયાર નથી.
અનુજાનીહિ સર્વાન્ નઃ શોકમુત્સૃજ્ય માનદ। લક્ષ્મણં માં ચ સીતાં ચ પ્રજાપતિરિવાત્મજાન્
મહાન માન આપનાર રાજા, કૃપા કરીને તમારો શોક છોડો અને લક્ષ્મણ, હું અને સીતાને જવા દો, જેમ પ્રજાપતિ પોતાના સંતાનોને મોકલે છે.
પ્રતીક્ષમાણમવ્યગ્રમનુજ્ઞાં જગતીપતેઃ। ઉવાચ રાજા સમ્પ્રેક્ષ્ય વનવાસાય રાઘવમ્
રામ રાજાની નિર્વિકાર મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રાજાએ વનમાં રહેવા અંગે રામને જોઈને કહ્યું:
અહં રાઘવ કૈકેય્યા વરદાનેન મોહિતઃ। અયોધ્યાયાં ત્વમેવાદ્ય ભવ રાજા નિગૃહ્ય મામ્
રાઘવ, હું કૈકેયીના વરદાનથી મોહિત થઈ ગયો છું; આજે તું જ અયોધ્યાનો રાજા બન, મને રોકી રાખ.
એવમુક્તો નૃપતિના રામો ધર્મભૃતાં વરઃ। પ્રત્યુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા પિતરં વાક્યકોવિદઃ
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે હાથ જોડીને પિતાને કુશળતાપૂર્વક જવાબ આપ્યો:
ભવાન્ વર્ષસહસ્રાય પૃથિવ્યા નૃપતે પતિઃ। અહં ત્વરણ્યે વત્સ્યામિ ન મે રાજ્યસ્ય કાંક્ષિતા
મહારાજ, તમે હજાર વર્ષ સુધી ધરતી પર રાજ કરો; હું તો વનમાં રહીશ, મને રાજ્યની ઈચ્છા નથી.
નવ પઞ્ચ ચ વર્ષાણિ વનવાસે વિહૃત્ય તે। પુનઃ પાદૌ ગ્રહીષ્યામિ પ્રતિજ્ઞાન્તે નરાધિપ
પંદર વર્ષ વનમાં વિતાવીને, પ્રતિજ્ઞા પૂરી થયા પછી, હું ફરીથી તમારા પગ પકડીશ, હે રાજાધિરાજ.
રુદન્નાર્તઃ પ્રિયં પુત્રં સત્યપાશેન સંયુતઃ। કૈકેય્યા ચોદ્યમાનસ્તુ મિથો રાજા તમબ્રવીત્
સત્યના બંધનમાં બંધાયેલા, કૈકેયી દ્વારા પ્રેરિત અને પ્રિય પુત્ર માટે રડતા, દુઃખી રાજાએ પોતાના દીકરાને કહ્યું.
શ્રેયસે વૃદ્ધયે તાત પુનરાગમનાય ચ। ગચ્છસ્વારિષ્ટમવ્યગ્રઃ પન્થાનમકુતોભયમ્
પિતા, તમારું કલ્યાણ, ઉન્નતિ અને પરત ફરી આવવા માટે, નિર્ભય અને નિરાંતે સારા માર્ગે જાઓ.
ન હિ સત્યાત્મનસ્તાત ધર્માભિમનસસ્તવ। સંનિવર્તયિતું બુદ્ધિઃ શક્યતે રઘુનન્દન
રઘુકુલના આનંદ, સાચા અને ધર્મમાં સ્થિર મન ધરાવનાર તમારા જેવા માણસનો નિશ્ચય ફેરવી શકાય તેમ નથી.
અદ્ય ત્વિદાનીં રજનીં પુત્ર મા ગચ્છ સર્વથા। એકાહં દર્શનેનાપિ સાધુ તાવચ્ચરામ્યહમ્
પુત્ર, હવે તો આજે રાતે કોઈ રીતે જશો નહીં; એક દિવસ તો તારી હાજરીમાં પસાર કરું એવી મારી ઇચ્છા છે.
દુષ્કરં ક્રિયતે પુત્ર સર્વથા રાઘવ પ્રિય। ત્વયા હિ મત્પ્રિયાર્થં તુ વનમેવમુપાશ્રિતમ્
પ્રિય રાઘવ, તું મારા માટે જે કરી રહ્યો છે એ ખરેખર બહુ મુશ્કેલ છે; મારા પ્રિય માટે તું આ રીતે વનમાં જવાનું સ્વીકાર્યું છે.
ન ચૈતન્મે પ્રિયં પુત્ર શપે સત્યેન રાઘવ। છન્નયા ચલિતસ્ત્વસ્મિ સ્ત્રિયા ભસ્માગ્નિકલ્પયા
પણ પુત્ર, આ વાત મને ગમતી નથી—સત્યની શપથ ખાઈને કહું છું, રાઘવ; હું એવી સ્ત્રી દ્વારા છેતરાયો છું જે રાખથી ઢંકાયેલા અગ્નિ જેવી છે.
વઞ્ચના યા તુ લબ્ધા મે તાં ત્વં નિસ્તર્તુમિચ્છસિ। અનયા વૃત્તસાદિન્યા કૈકેય્યાભિપ્રચોદિતઃ
જે છેતરપિંડી મને મળી છે, એમાંથી બહાર નીકળવાની તારી ઇચ્છા છે; અને એ અયોગ્ય વર્તનવાળી, પણ દૃઢ મનવાળી કૈકેયી દ્વારા તું પ્રેરિત થયો છે.
ન ચૈતદાશ્ચર્યતમં યત્ ત્વં જ્યેષ્ઠઃ સુતો મમ। અપાનૃતકથં પુત્ર પિતરં કર્તુમિચ્છસિ
પુત્ર, તું મારો મોટો દીકરો છે અને પિતાને અસત્યમાંથી બચાવવા માંગે છે, એમાં કોઈ આશ્ચર્યની વાત નથી.
અથ રામસ્તદા શ્રુત્વા પિતુરાર્તસ્ય ભાષિતમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા દીનો વચનમબ્રવીત્
પછી રામે, પિતાની દુઃખભરી વાતો સાંભળી, દુઃખી થઈને પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
પ્રાપ્સ્યામિ યાનદ્ય ગુણાન્ કો મે શ્વસ્તાન્ પ્રદાસ્યતિ। અપક્રમણમેવાતઃ સર્વકામૈરહં વૃણે
આજે હું કયા ગુણો મેળવવાનો છું અને કાલે મને કોણ આપશે? એટલે હું બધાં ઇચ્છાઓ ત્યજીને માત્ર વિદાય લેવાનું પસંદ કરું છું.
ઇયં સરાષ્ટ્રા સજના ધનધાન્યસમાકુલા। મયા વિસૃષ્ટા વસુધા ભરતાય પ્રદીયતામ્
આ સમગ્ર ધરતી, તેના પ્રદેશો, લોકો, ધન અને અનાજ સાથે, હું છોડું છું; હવે એ ભરતને આપી દેવાઈ.
વનવાસકૃતા બુદ્ધિર્ન ચ મેઽદ્ય ચલિષ્યતિ। યસ્તુ યુદ્ધે વરો દત્તઃ કૈકેય્યૈ વરદ ત્વયા
વનમાં રહેવાનો મારો નિશ્ચય આજે પણ અડગ છે; હે વરદાન આપનાર, યુદ્ધમાં તમે કૈકેયીને જે વર આપ્યો હતો, એ પૂર્ણ થવો જોઈએ.
દીયતાં નિખિલેનૈવ સત્યસ્ત્વં ભવ પાર્થિવ। અહં નિદેશં ભવતો યથોક્તમનુપાલયન્
આ બધું સંપૂર્ણ રીતે આપી દો—હે રાજા, તમે સત્યવંત રહો; હું તમારો આદેશ જેમ કહ્યો છે તેમ જ પાળીશ.
ચતુર્દશ સમા વત્સ્યે વને વનચરૈઃ સહ। મા વિમર્શો વસુમતી ભરતાય પ્રદીયતામ્
હું ચૌદ વર્ષ વનમાં વનવાસીઓ સાથે રહીશ; તમે વિલંબ ન કરો—ધરતી ભરતને આપી દો.
નહિ મે કાંક્ષિતં રાજ્યં સુખમાત્મનિ વા પ્રિયમ્। યથાનિદેશં કર્તું વૈ તવૈવ રઘુનન્દન
હે રઘુકુલના આનંદ, રાજય, સુખ કે મને પ્રિય કંઈ પણ હું એટલું નથી ઈચ્છતો, જેટલું તમારો આદેશ પાળવાનું મનમાં છે.