એવં સ ન્યવસત્ તત્ર સર્વકામૈઃ સુપૂજિતઃ ઋષ્યશૃઙ્ગો મહાતેજાઃ શાન્તયા સહ ભાર્યયા ॥૧-૧૦-
આ રીતે મહાતેજસ્વી ઋષ્યશૃંગ પોતાની પત્ની શાંતા સાથે ત્યાં સર્વ સુખથી અને સન્માનથી રહેવા લાગ્યા.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડમાં હવે એકાદશો સર્ગ સાંભળો.
ભૂય એવ હિ રાજેન્દ્ર શૃણુ મે વચનં હિતમ્ । યથા સ દેવપ્રવરઃ કથયામાસ બુદ્ધિમાન્ ॥૧-૧૧-
પુનઃ એકવાર, રાજા, મારા કલ્યાણકારી વચન સાંભળો, જેમ તે વિદ્વાન દેવતાએ કહ્યું હતું.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતો ભવિષ્યતિ સુધાર્મિકઃ । નામ્ના દશરથો રાજા શ્રીમાન્ સત્યપ્રતિશ્રવઃ ॥૧-૧૧-
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં એક અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ રાજા જન્મશે, તેનું નામ દશરથ હશે, અને તે સત્યનિષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ રહેશે.
અઙ્ગરાજેન સખ્યં ચ તસ્ય રાજ્ઞો ભવિષ્યતિ । કન્યા ચાસ્ય મહાભાગા શાન્તા નામ ભવિષ્યતિ ॥૧-૧૧-
એ રાજાની અંગ દેશના રાજા સાથે મિત્રતા થશે, અને તેની એક ભાગ્યશાળી પુત્રી હશે, જેનું નામ શાંતા હશે.
પુત્રસ્ત્વઙ્ગસ્ય રાજ્ઞસ્તુ રોમપાદ ઇતિ શ્રુતઃ । તં સ રાજા દશરથો ગમિષ્યતિ મહાયશાઃ ॥૧-૧૧-
અંગના રાજાના પુત્રનું નામ રોમપાદ છે; એ મહાપ્રસિદ્ધ રાજા દશરથ તેના પાસે જશે.
અનપત્યોઽસ્મિ ધર્માત્મઞ્છાન્તાભર્તા મમ ક્રતુમ્ । આહરેત ત્વયાજ્ઞપ્તઃ સંતાનાર્થં કુલસ્ય ચ ॥૧-૧૧-
હું સંતાન વિહોણો છું, ધર્મનિષ્ઠ; શાંતા ના પતિએ, તમારી આજ્ઞાથી, મારા માટે અને વંશ માટે પુત્રકામ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.
શ્રુત્વા રાજ્ઞોઽથ તદ્ વાક્યં મનસા સ વિચિન્ત્ય ચ । પ્રદાસ્યતે પુત્રવન્તં શાન્તા ભર્તારમાત્મવાન્ ॥૧-૧૧-
રાજાના એ વચન સાંભળી અને મનમાં વિચાર કરી, તે પોતાનો પુત્રવંત શાંતા નો પતિ આપશે.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તં વિપ્રં સ રાજા વિગતજ્વરઃ । આહરિષ્યતિ તં યજ્ઞં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥૧-૧૧-
પછી એ ઋષિને સ્વીકારી, રાજા ચિંતામુક્ત થઈ, અંતઃકરણથી આનંદપૂર્વક યજ્ઞ કરાવશે.
તં ચ રાજા દશરથો યશસ્કામઃ કૃતાઞ્જલિઃ । ઋષ્યશૃઙ્ગં દ્વિજશ્રેષ્ઠં વરયિષ્યતિ ધર્મવિત્ ॥૧-૧૧-
યશ માટે ઇચ્છુક રાજા દશરથે હાથ જોડીને ધર્મ જાણનારા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋષ્યશૃંગને પસંદ કરશે.
યજ્ઞાર્થં પ્રસવાર્થં ચ સ્વર્ગાર્થં ચ નરેશ્વરઃ । લભતે ચ સ તં કામં દ્વિજમુખ્યાદ્ વિશામ્પતિઃ ॥૧-૧૧-
મહાન કાર્ય, સંતાન અને સ્વર્ગ માટે મનુષ્યોના રાજા એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પાસેથી પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરશે.
પુત્રાશ્ચાસ્ય ભવિષ્યન્તિ ચત્વારોઽમિતવિક્રમાઃ । વંશપ્રતિષ્ઠાનકરાઃ સર્વભૂતેષુ વિશ્રુતાઃ ॥૧-૧૧-
તેને ચાર અપરિમિત પરાક્રમવાળા પુત્રો થશે, જે વંશને સ્થાપિત કરશે અને સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ થશે.
સ ત્વં પુરુષશાર્દૂલ સમાનય સુસત્કૃતમ્ । સ્વયમેવ મહારાજ ગત્વા સબલવાહનઃ ॥૧-૧૧-
અત્યારે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, મહારાજ, તમેごપોતે સન્માનપૂર્વક સેનાદળ અને વાહનો સાથે જાઓ.
સુમન્ત્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હૃષ્ટો દશરથોઽભવત્ । અનુમાન્ય વસિષ્ઠં ચ સૂતવાક્યં નિશામ્ય ચ ॥૧-૧૧-
સુમંત્રના વચન સાંભળી દશરથ આનંદિત થયા; વશિષ્ઠ સાથે ચર્ચા કરી અને રથચાલકના શબ્દો પણ ધ્યાનથી સાંભળ્યા.
સાન્તઃપુરઃ સહામાત્યઃ પ્રયયૌ યત્ર સ દ્વિજઃ । વનાનિ સરિતશ્ચૈવ વ્યતિક્રમ્ય શનૈઃ શનૈઃ ॥૧-૧૧-
આંતઃપુર અને મંત્રીઓ સાથે, તે બ્રાહ્મણ જ્યાં હતો ત્યાં ધીરે ધીરે જંગલો અને નદીઓ પાર કરીને પહોંચ્યા.
અભિચક્રામ તં દેશં યત્ર વૈ મુનિપુઙ્ગવઃ । આસાદ્ય તં દ્વિજશ્રેષ્ઠં રોમપાદસમીપગમ્ ॥૧-૧૧-
તે મહાન ઋષિ જ્યાં હતા ત્યાં દશરથ પહોંચ્યા અને રોમપાદની નજીક રહેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને મળ્યા.
ઋષિપુત્રં દદર્શાથો દીપ્યમાનમિવાનલમ્ । તતો રાજા યથાયોગ્યં પૂજાં ચક્રે વિશેષતઃ ॥૧-૧૧-
દશરથે ઋષિપુત્રને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી સ્થિતિમાં જોયા; પછી રાજાએ યોગ્ય રીતે વિશેષ સન્માન આપ્યો.
સખિત્વાત્તસ્ય વૈ રાજ્ઞઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના । રોમપાદેન ચાખ્યાતમૃષિપુત્રાય ધીમતે ॥૧-૧૧-
મિત્રતાના કારણે, રોમપાદે આનંદથી ઋષિપુત્રને બધું વિગતે કહ્યું.
સખ્યં સમ્બન્ધકં ચૈવ તદા તં પ્રત્યપૂજયત્ । એવં સુસત્કૃતસ્તેન સહોષિત્વા નરર્ષભઃ ॥૧-૧૧-
મિત્રતા અને સંબંધથી તેને બહુ સન્માન આપ્યો; એ રીતે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં સન્માનથી રહ્યો.
સપ્તાષ્ટદિવસાન્ રાજા રાજાનમિદમબ્રવીત્ । શાન્તા તવ સુતા રાજન્ સહ ભર્ત્રા વિશામ્પતે ॥૧-૧૧-
સાત-આઠ દિવસ પછી, રાજાએ કહ્યું: 'રાજન, શાંતા તમારી પુત્રી પતિ સાથે અહીં છે.'
મદીયં નગરં યાતુ કાર્યં હિ મહદુદ્યતમ્ । તથેતિ રાજા સંશ્રુત્ય ગમનં તસ્ય ધીમતઃ ॥૧-૧૧-
'મારું શહેર જવા દો, કેમ કે મોટું કાર્ય આગળ છે.' રાજાએ સંમતિ આપી અને વિદ્વાનને જવાની પરવાનગી આપી.
ઉવાચ વચનં વિપ્રં ગચ્છ ત્વં સહ ભાર્યયા । ઋષિપુત્રઃ પ્રતિશ્રુત્ય તથેત્યાહ નૃપં તદા ॥૧-૧૧-
તેણે બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'તમારી પત્ની સાથે જાઓ.' ઋષિપુત્રે વચન આપીને રાજાને કહ્યું: 'જેમ કહ્યો તેમ થશે.'
સ નૃપેણાભ્યનુજ્ઞાતઃ પ્રયયૌ સહ ભાર્યયા । તાવન્યોન્યાઞ્જલિં કૃત્વા સ્નેહાત્સંશ્લિષ્ય ચોરસા ॥૧-૧૧-
રાજાની અનુમતિથી, તે પત્ની સાથે روانા થયા; બંનેએ પ્રેમથી હાથ જોડ્યા અને હૃદયથી એકબીજાને વળગી પડ્યા.
નનન્દતુર્દશરથો રોમપાદશ્ચ વીર્યવાન્ । તતઃ સુહૃદમાપૃચ્છ્ય પ્રસ્થિતો રઘુનન્દનઃ ॥૧-૧૧-
દશરથ અને પરાક્રમી રોમપાદ આનંદિત થયા; પછી મિત્રને વિદાય લઈને રઘુવંશી રાજા ચાલ્યા.
પૌરેષુ પ્રેષયામાસ દૂતાન્ વૈ શીઘ્રગામિનઃ । ક્રિયતાં નગરં સર્વં ક્ષિપ્રમેવ સ્વલંકૃતમ્ ॥૧-૧૧-
તેણે નગરવાસીઓમાં ઝડપથી દૂત મોકલ્યા: 'શહેરને ઝડપથી અને સુંદર રીતે શોભાયમાન કરો.'
ધૂપિતં સિક્તસમ્મૃષ્ટં પતાકાભિરલંકૃતમ્ । તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પૌરાસ્તે શ્રુત્વા રાજાનમાગતમ્ ॥૧-૧૧-
ધૂપથી સુગંધિત, પાણીથી ધોઈને સ્વચ્છ અને ધ્વજોથી શોભાયમાન કરો; પછી રાજાના આગમનથી નગરજનો આનંદિત થયા.
તથા ચક્રુશ્ચ તત્ સર્વં રાજ્ઞા યત્ પ્રેષિતં તદા । તતઃ સ્વલંકૃતં રાજા નગરં પ્રવિવેશ હ ॥૧-૧૧-
ત્યારે, રાજાએ જે કહ્યું તે બધું નગરજનોને કર્યું; પછી રાજા શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્હ્રાદૈઃ પુરસ્કૃત્વા દ્વિજર્ષભમ્ । તતઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા વૈ નાગરા દ્વિજમ્ ॥૧-૧૧-
શંખ અને ઢોલના ઘંટાડા સાથે, તેઓ બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને લઈ ગયા. પછી શહેરના બધા લોકો એ બ્રાહ્મણને જોઈને ખૂબ જ આનંદિત થયા.
પ્રવેશ્યમાનં સત્કૃત્ય નરેન્દ્રેણેન્દ્રકર્મણા । યથા દિવિ સુરેન્દ્રેણ સહસ્રાક્ષેણ કાશ્યપમ્ ॥૧-૧૧-
રાજાએ, જે ઇન્દ્ર જેવી શક્તિ ધરાવતો હતો, એ મહાન બ્રાહ્મણનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. જેમ સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર કશ્યપજીનું સન્માનથી આવકાર કરે છે, તેમ રાજાએ પણ કર્યું.
અન્તઃપુરં પ્રવેશ્યૈનં પૂજાં કૃત્વા તુ શાસ્ત્રતઃ । કૃતકૃત્યં તદાત્માનં મેને તસ્યોપવાહનાત્ ॥૧-૧૧-
પછી એ મહાન બ્રાહ્મણને રાજમહેલના આંતરિક ભાગમાં લઈ જઈ, શાસ્ત્રોક્ત રીતે પૂજા કરી. એ બ્રાહ્મણને આવકાર્યા પછી રાજાએ પોતાને પૂર્ણકૃત્ય માન્યું.