અથ ભ્રાતરમવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદમ્। સૌમિત્રિં તમુવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્
પછી રામે પોતાના પ્રિય અને શાંતભાવી ભાઈ સૌમિત્રિને, જેમ બ્રહ્મા દેવતાઓના રાજાને કહે તેમ, પ્રેમથી કહ્યું.
અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવુભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ। અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈઃ સસ્યમિવામ્બુભિઃ
સૌમિત્રિ, અગસ્ત્ય અને કૌશિક—આ બે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને રત્નોથી આમંત્રણ આપી સન્માન કર, જેમ પાકને પાણીથી તૃપ્તિ મળે છે.
તર્પયસ્વ મહાબાહો ગોસહસ્રેણ રાઘવ। સુવર્ણરજતૈશ્ચૈવ મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ
હે મહાબાહુ રાઘવ, તેમને હજાર ગાય, સોનાં-ચાંદી, મણિ અને ઘણું ધન આપી તૃપ્ત કર.
કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ। આચાર્યસ્તૈત્તિરીયાણામભિરૂપશ્ચ વેદવિત્
અને તે તૈત્તિરિયોના આચાર્ય, જે વેદમાં નિપુણ છે અને ભક્તિપૂર્વક કૌશલ્યાની સેવા કરે છે—
તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ચ સૌમિત્રે સમ્પ્રદાપય। કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્ તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ
સૌમિત્રિ, તેને રથ, દાસીઓ અને રેશમી વસ્ત્રો પણ આપ, જેટલું તે બ્રાહ્મણ ઈચ્છે એટલું.
સૂતશ્ચિત્રરથશ્ચાર્યઃ સચિવઃ સુચિરોષિતઃ। તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ચ રત્નૈર્વસ્ત્રૈર્ધનૈસ્તથા
અને સુતા ચિત્રરથ, જે લાંબા સમયથી માનપાત્ર મંત્રી છે—તેને પણ કિંમતી રત્નો, વસ્ત્રો અને ધનથી પ્રસન્ન કર.
પશુકાભિશ્ચ સર્વાભિર્ગવાં દશશતેન ચ। યે ચેમે કઠકાલાપા બહવો દણ્ડમાણવાઃ
બધા પશુઓ અને હજાર ગાયો સાથે, અને અહીં કેટલાય કઠક પાઠક અને દંડ પકડતા યુવાનો છે—
નિત્યસ્વાધ્યાયશીલત્વાન્નાન્યત્ કુર્વન્તિ કિંચન। અલસાઃ સ્વાદુકામાશ્ચ મહતાં ચાપિ સમ્મતાઃ
કારણ કે એ લોકો રોજના પાઠમાં સતત લાગેલા છે, એ લોકો બીજું કશું જ કરતા નથી; એ લોકો આળસુ છે, સુખપ્રિય છે, છતાં મહાન લોકોમાં માન પામે છે.
તેષામશીતિયાનાનિ રત્નપૂર્ણાનિ દાપય। શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાંસ્તથા
એ લોકો માટે રત્નોથી ભરેલા એંસી રથો આપ, બે સો સારા બળદો અને હજાર મણ ચોખા પણ આપ.
વ્યઞ્જનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમુપાકુરુ। મેખલીનાં મહાસઙ્ઘઃ કૌસલ્યાં સમુપસ્થિતઃ। તેષાં સહસ્રં સૌમિત્રે પ્રત્યેકં સમ્પ્રદાપય
સૌમિત્રિ, એમની જળવણી માટે હજાર ગાયો આપ, અને મેખલા પહેરેલી મોટી ટોળકી કૌસલ્યા પાસે આવી છે—એ દરેકને પણ હજાર ગાયો આપ, સૌમિત્રિ.
અમ્બા યથા નો નન્દેચ્ચ કૌસલ્યા મમ દક્ષિણામ્। તથા દ્વિજાતીંસ્તાન્ સર્વાલ્ઁલક્ષ્મણાર્ચય સર્વશઃ
મારી માતા કૌસલ્યા પોતાની દક્ષિણા જોઈને ખુશ થાય, એ માટે, લક્ષ્મણ, બધા દ્વિજોને પૂરેપૂરા સન્માન આપ.
તતઃ પુરુષશાર્દૂલસ્તદ્ ધનં લક્ષ્મણઃ સ્વયમ્। યથોક્તં બ્રાહ્મણેન્દ્રાણામદદાદ્ ધનદો યથા
પછી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લક્ષ્મણે પોતે જ, જેમ કહ્યું હતું એમ, બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને એ ધન આપ્યું, ધનની દેવી જેવો.
અથાબ્રવીદ્ બાષ્પગલાંસ્તિષ્ઠતશ્ચોપજીવિનઃ। સ પ્રદાય બહુદ્રવ્યમેકૈકસ્યોપજીવનમ્
પછી, ઘણું ધન આપીને દરેકને ગુજરાન આપ્યા પછી, રામે આંખોમાં આંસુ સાથે ત્યાં ઉભેલા આધારિત લોકોને કહ્યું—
લક્ષ્મણસ્ય ચ યદ્ વેશ્મ ગૃહં ચ યદિદં મમ। અશૂન્યં કાર્યમેકૈકં યાવદાગમનં મમ
લક્ષ્મણનું ઘર અને મારું આ ઘર, મારા પાછા આવ્યા સુધી કોઈનું પણ ખાલી ન રહે.
ઇત્યુક્ત્વા દુઃખિતં સર્વં જનં તમુપજીવિનમ્। ઉવાચેદં ધનાધ્યક્ષં ધનમાનીયતાં મમ
આ રીતે દુઃખી બધા આધારિત લોકોને કહીને, તેણે ધનાધ્યક્ષને કહ્યું: 'મારું ધન લાવો.'
તતોઽસ્ય ધનમાજહ્રુઃ સર્વ એવોપજીવિનઃ। સ રાશિઃ સુમહાંસ્તત્ર દર્શનીયો હ્યદૃશ્યત
પછી બધા આધારિત લોકોએ તેનું ધન લાવ્યું; ત્યાં એ મોટું ઢગલું દેખાતું હતું, ખરેખર મનમોહક.
તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્તદ્ ધનં સહલક્ષ્મણઃ। દ્વિજેભ્યો બાલવૃદ્ધેભ્યઃ કૃપણેભ્યો હ્યદાપયત્
પછી એ પુરુષસિંહે લક્ષ્મણ સાથે મળીને એ ધન બ્રાહ્મણો, નાના-મોટા અને ગરીબોને આપ્યું.
તત્રાસીત્ પિઙ્ગલો ગાર્ગ્યસ્ત્રિજટો નામ વૈ દ્વિજઃ। ક્ષતવૃત્તિર્વને નિત્યં ફાલકુદ્દાલલાઙ્ગલી
ત્યાં ગર્ગ વંશના તાંબડા વાળવાળા ત્રિજટ નામના બ્રાહ્મણ હતા, જે હંમેશાં જંગલમાં હળ અને કૂદાળીથી મહેનત કરીને જીવતા હતા.
તં વૃદ્ધં તરુણી ભાર્યા બાલાનાદાય દારકાન્। અબ્રવીદ્ બ્રાહ્મણં વાક્યં સ્ત્રીણાં ભર્તા હિ દેવતા
એ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણની યુવાન પત્નીએ બાળકોને લઈને પતિને કહ્યું, કારણ કે સ્ત્રીઓ માટે પતિ દેવ સમાન હોય છે.
અપાસ્ય ફાલં કુદ્દાલં કુરુષ્વ વચનં મમ। રામં દર્શય ધર્મજ્ઞં યદિ કિંચિદવાપ્સ્યસિ
હળ અને કૂદાળી એક બાજુ મૂકી, મારું કહેવું માન; ધર્મનિષ્ઠ રામને મળ, કદાચ કશુંક મળશે.
ભૃગ્વઙ્ગિરઃસમં દીપ્ત્યા ત્રિજટં જનસંસદિ। આપઞ્ચમાયાઃ કક્ષ્યાયા નૈતં કશ્ચિદવારયત્
ભૃગુ અને અંગિરા જેટલી તેજસ્વિતા સાથે ત્રિજટ જનસમૂહમાં ગયા, પાંચમી વાડ સુધી કોઈએ તેમને અટકાવ્યા નહીં.
સ રામમાસાદ્ય તદા ત્રિજટો વાક્યમબ્રવીત્। નિર્ધનો બહુપુત્રોઽસ્મિ રાજપુત્ર મહાબલ
પછી ત્રિજટ રામ પાસે જઈને બોલ્યા: 'રાજકુમાર, મહાબળવાન, હું ગરીબ છું અને મારા ઘણાં બાળકો છે.'
ક્ષતવૃત્તિર્વને નિત્યં પ્રત્યવેક્ષસ્વ મામિતિ। તમુવાચ તતો રામઃ પરિહાસસમન્વિતમ્
'હું હંમેશાં જંગલમાં મહેનત કરીને જીવું છું; કૃપા કરીને મારી પર દયા કરો,' એમ તેણે કહ્યું. ત્યારે રામે હળકી મજાક સાથે જવાબ આપ્યો:
ગવાં સહસ્રમપ્યેકં ન ચ વિશ્રાણિતં મયા। પરિક્ષિપસિ દણ્ડેન યાવત્તાવદવાપ્સ્યસે
'હજાર ગાયો પૈકી એક પણ મેં હજુ સુધી આપી નથી; તું દંડથી જેટલી ગાયો ઘેરી શકે, એટલી તને મળશે.'
સ શાટીં પરિતઃ કટ્યાં સમ્ભ્રાન્તઃ પરિવેષ્ટ્ય તામ્। આવિધ્ય દણ્ડં ચિક્ષેપ સર્વપ્રાણેન વેગતઃ
પછી તેણે ઉતાવળમાં પોતાનું વસ્ત્ર કમરે બાંધી લીધું, લાકડી હાથમાં પકડી અને આખી તાકાતથી ફેંકી દીધી.
સ તીર્ત્વા સરયૂપારં દણ્ડસ્તસ્ય કરાચ્ચ્યુતઃ। ગોવ્રજે બહુસાહસ્રે પપાતોક્ષણસંનિધૌ
તે લાકડી તેના હાથમાંથી છૂટી ને સરયૂ નદી પાર કરી, અનેક ગાયોના ઝુંડમાં, બળદોની પાસે પડી.
તં પરિષ્વજ્ય ધર્માત્મા આ તસ્માત્ સરયૂતટાત્। આનયામાસ તા ગાવસ્ત્રિજટસ્યાશ્રમં પ્રતિ
પછી ધર્મનિષ્ઠ એ મહાન પુરુષે સરયૂના કિનારે તેને ભેટી, અને એ ગાયો ત્રિજટાના આશ્રમ તરફ લઈ ગયો.
ઉવાચ ચ તદા રામસ્તં ગાર્ગ્યમભિસાન્ત્વયન્। મન્યુર્ન ખલુ કર્તવ્યઃ પરિહાસો હ્યયં મમ
પછી રામે ગાર્ગ્યને શાંતિ આપતાં કહ્યું: 'તને ગુસ્સો કરવો નહીં, આ તો મારી મજાક હતી.'
ઇદં હિ તેજસ્તવ યદ્ દુરત્યયં તદેવ જિજ્ઞાસિતુમિચ્છતા મયા। ઇમં ભવાનર્થમભિપ્રચોદિતો વૃણીષ્વ કિંચેદપરં વ્યવસ્યસિ
'આ તારી એવી શક્તિ છે કે જેને કોઈ પાર કરી શકે નહીં. એ જાણવાની ઇચ્છાથી જ મેં તને ઉશ્કેર્યો હતો. હવે તું જે બીજું ઈચ્છે છે એ વર માંગ.'
બ્રવીમિ સત્યેન ન તે સ્મ યન્ત્રણાં ધનં હિ યદ્યન્મમ વિપ્રકારણાત્। ભવત્સુ સમ્યક્પ્રતિપાદનેન મયાર્જિતં ચૈવ યશસ્કરં ભવેત્
'હું સત્ય કહું છું, તને મારી તરફથી કોઈ બંધન નહીં. તું જે ધન ઈચ્છે છે, એ યોગ્ય રીતે તને મળે, જેથી મને પુણ્ય અને યશ મળે.'