તતઃ શાસનમાજ્ઞાય ભ્રાતુઃ પ્રિયકરં હિતમ્। ગત્વા સ પ્રવિવેશાશુ સુયજ્ઞસ્ય નિવેશનમ્
પછી ભાઈની પ્રિય અને કલ્યાણકારી આજ્ઞા સમજીને, તે ઝડપથી સુયજ્ઞના ઘરે ગયો અને અંદર પ્રવેશ્યો.
તં વિપ્રમગ્ન્યગારસ્થં વન્દિત્વા લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્। સખેઽભ્યાગચ્છ પશ્ય ત્વં વેશ્મ દુષ્કરકારિણઃ
લક્ષ્મણે અગ્નિગૃહમાં રહેલા તે બ્રાહ્મણને વંદન કરીને કહ્યું: 'મિત્ર, મારા સાથે આવો અને જે મુશ્કેલ કાર્યો કરે છે એનું ઘર જુઓ.'
તતઃ સંધ્યામુપાસ્થાય ગત્વા સૌમિત્રિણા સહ। ઋદ્ધં સ પ્રાવિશલ્લક્ષ્મ્યા રમ્યં રામનિવેશનમ્
પછી સંધ્યા પૂજા કરીને, તે સૌમિત્રિ સાથે ગયો અને શ્રીમંત અને સુખી એવા રામના ઘરમાં પ્રવેશ્યો.
જાતરૂપમયૈર્મુખ્યૈરઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈઃ શુભૈઃ। સહેમસૂત્રૈર્મણિભિઃ કેયૂરૈર્વલયૈરપિ
સોનેરી સુંદર અંગદ, કુંડળ, સોનાની દોરીવાળા હાર, મણિ, કાંડા અને ચુડાં—આ બધાં ઉત્તમ આભૂષણોથી,
અન્યૈશ્ચ રત્નૈર્બહુભિઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રત્યપૂજયત્। સુયજ્ઞં સ તદોવાચ રામઃ સીતાપ્રચોદિતઃ
અને અનેક પ્રકારના રત્નોથી કાકુત્સ્થ વંશજ રામે સુયજ્ઞનું સન્માન કર્યું; પછી સીતા કહે તે પ્રમાણે રામે તેને કહ્યું.
હારં ચ હેમસૂત્રં ચ ભાર્યાયૈ સૌમ્ય હારય। રશનાં ચાથ સા સીતા દાતુમિચ્છતિ તે સખી
સૌમ્ય, તારી પત્ની માટે હાર અને સોનાની દોરી લઈ જા; અને મારી સખી સીતા પણ તેને કમરપટ્ટો આપવાનું ઇચ્છે છે.
અઙ્ગદાનિ ચ ચિત્રાણિ કેયૂરાણિ શુભાનિ ચ। પ્રયચ્છતિ સખી તુભ્યં ભાર્યાયૈ ગચ્છતી વનમ્
મારી સખી, જેઓ વનમાં જઈ રહી છે એવી તારી પત્ની માટે સુંદર પાયલ અને સુંદર કાંડા પણ આપે છે.
પર્યઙ્કમગ્ર્યાસ્તરણં નાનારત્નવિભૂષિતમ્। તમપીચ્છતિ વૈદેહી પ્રતિષ્ઠાપયિતું ત્વયિ
અને વૈદેહી ઈચ્છે છે કે તું વિવિધ રત્નોથી શોભિત અને ઉત્તમ પાથરાવાળું પલંગ પણ ગોઠવી દે.
નાગઃ શત્રુંજયો નામ માતુલોઽયં દદૌ મમ। તં તે નિષ્કસહસ્રેણ દદામિ દ્વિજપુઙ્ગવ
મારો માસા મને જે શત્રુંજય નામનો હાથી આપ્યો હતો, એ હું તને હજાર મુદ્રા સાથે આપું છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
ઇત્યુક્તઃ સ તુ રામેણ સુયજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ય તત્। રામલક્ષ્મણસીતાનાં પ્રયુયોજાશિષઃ શિવાઃ
રામે આમ કહ્યું ત્યારે સુયજ્ઞે એ બધાં દાન સ્વીકારી લીધાં અને રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
અથ ભ્રાતરમવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદમ્। સૌમિત્રિં તમુવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્
પછી રામે પોતાના પ્રિય અને શાંતભાવી ભાઈ સૌમિત્રિને, જેમ બ્રહ્મા દેવતાઓના રાજાને કહે તેમ, પ્રેમથી કહ્યું.
અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવુભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ। અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈઃ સસ્યમિવામ્બુભિઃ
સૌમિત્રિ, અગસ્ત્ય અને કૌશિક—આ બે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને રત્નોથી આમંત્રણ આપી સન્માન કર, જેમ પાકને પાણીથી તૃપ્તિ મળે છે.
તર્પયસ્વ મહાબાહો ગોસહસ્રેણ રાઘવ। સુવર્ણરજતૈશ્ચૈવ મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ
હે મહાબાહુ રાઘવ, તેમને હજાર ગાય, સોનાં-ચાંદી, મણિ અને ઘણું ધન આપી તૃપ્ત કર.
કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ। આચાર્યસ્તૈત્તિરીયાણામભિરૂપશ્ચ વેદવિત્
અને તે તૈત્તિરિયોના આચાર્ય, જે વેદમાં નિપુણ છે અને ભક્તિપૂર્વક કૌશલ્યાની સેવા કરે છે—
તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ચ સૌમિત્રે સમ્પ્રદાપય। કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્ તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ
સૌમિત્રિ, તેને રથ, દાસીઓ અને રેશમી વસ્ત્રો પણ આપ, જેટલું તે બ્રાહ્મણ ઈચ્છે એટલું.
સૂતશ્ચિત્રરથશ્ચાર્યઃ સચિવઃ સુચિરોષિતઃ। તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ચ રત્નૈર્વસ્ત્રૈર્ધનૈસ્તથા
અને સુતા ચિત્રરથ, જે લાંબા સમયથી માનપાત્ર મંત્રી છે—તેને પણ કિંમતી રત્નો, વસ્ત્રો અને ધનથી પ્રસન્ન કર.
પશુકાભિશ્ચ સર્વાભિર્ગવાં દશશતેન ચ। યે ચેમે કઠકાલાપા બહવો દણ્ડમાણવાઃ
બધા પશુઓ અને હજાર ગાયો સાથે, અને અહીં કેટલાય કઠક પાઠક અને દંડ પકડતા યુવાનો છે—
નિત્યસ્વાધ્યાયશીલત્વાન્નાન્યત્ કુર્વન્તિ કિંચન। અલસાઃ સ્વાદુકામાશ્ચ મહતાં ચાપિ સમ્મતાઃ
કારણ કે એ લોકો રોજના પાઠમાં સતત લાગેલા છે, એ લોકો બીજું કશું જ કરતા નથી; એ લોકો આળસુ છે, સુખપ્રિય છે, છતાં મહાન લોકોમાં માન પામે છે.
તેષામશીતિયાનાનિ રત્નપૂર્ણાનિ દાપય। શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાંસ્તથા
એ લોકો માટે રત્નોથી ભરેલા એંસી રથો આપ, બે સો સારા બળદો અને હજાર મણ ચોખા પણ આપ.
વ્યઞ્જનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમુપાકુરુ। મેખલીનાં મહાસઙ્ઘઃ કૌસલ્યાં સમુપસ્થિતઃ। તેષાં સહસ્રં સૌમિત્રે પ્રત્યેકં સમ્પ્રદાપય
સૌમિત્રિ, એમની જળવણી માટે હજાર ગાયો આપ, અને મેખલા પહેરેલી મોટી ટોળકી કૌસલ્યા પાસે આવી છે—એ દરેકને પણ હજાર ગાયો આપ, સૌમિત્રિ.
અમ્બા યથા નો નન્દેચ્ચ કૌસલ્યા મમ દક્ષિણામ્। તથા દ્વિજાતીંસ્તાન્ સર્વાલ્ઁલક્ષ્મણાર્ચય સર્વશઃ
મારી માતા કૌસલ્યા પોતાની દક્ષિણા જોઈને ખુશ થાય, એ માટે, લક્ષ્મણ, બધા દ્વિજોને પૂરેપૂરા સન્માન આપ.
તતઃ પુરુષશાર્દૂલસ્તદ્ ધનં લક્ષ્મણઃ સ્વયમ્। યથોક્તં બ્રાહ્મણેન્દ્રાણામદદાદ્ ધનદો યથા
પછી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લક્ષ્મણે પોતે જ, જેમ કહ્યું હતું એમ, બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને એ ધન આપ્યું, ધનની દેવી જેવો.
અથાબ્રવીદ્ બાષ્પગલાંસ્તિષ્ઠતશ્ચોપજીવિનઃ। સ પ્રદાય બહુદ્રવ્યમેકૈકસ્યોપજીવનમ્
પછી, ઘણું ધન આપીને દરેકને ગુજરાન આપ્યા પછી, રામે આંખોમાં આંસુ સાથે ત્યાં ઉભેલા આધારિત લોકોને કહ્યું—
લક્ષ્મણસ્ય ચ યદ્ વેશ્મ ગૃહં ચ યદિદં મમ। અશૂન્યં કાર્યમેકૈકં યાવદાગમનં મમ
લક્ષ્મણનું ઘર અને મારું આ ઘર, મારા પાછા આવ્યા સુધી કોઈનું પણ ખાલી ન રહે.
ઇત્યુક્ત્વા દુઃખિતં સર્વં જનં તમુપજીવિનમ્। ઉવાચેદં ધનાધ્યક્ષં ધનમાનીયતાં મમ
આ રીતે દુઃખી બધા આધારિત લોકોને કહીને, તેણે ધનાધ્યક્ષને કહ્યું: 'મારું ધન લાવો.'
તતોઽસ્ય ધનમાજહ્રુઃ સર્વ એવોપજીવિનઃ। સ રાશિઃ સુમહાંસ્તત્ર દર્શનીયો હ્યદૃશ્યત
પછી બધા આધારિત લોકોએ તેનું ધન લાવ્યું; ત્યાં એ મોટું ઢગલું દેખાતું હતું, ખરેખર મનમોહક.
તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્તદ્ ધનં સહલક્ષ્મણઃ। દ્વિજેભ્યો બાલવૃદ્ધેભ્યઃ કૃપણેભ્યો હ્યદાપયત્
પછી એ પુરુષસિંહે લક્ષ્મણ સાથે મળીને એ ધન બ્રાહ્મણો, નાના-મોટા અને ગરીબોને આપ્યું.
તત્રાસીત્ પિઙ્ગલો ગાર્ગ્યસ્ત્રિજટો નામ વૈ દ્વિજઃ। ક્ષતવૃત્તિર્વને નિત્યં ફાલકુદ્દાલલાઙ્ગલી
ત્યાં ગર્ગ વંશના તાંબડા વાળવાળા ત્રિજટ નામના બ્રાહ્મણ હતા, જે હંમેશાં જંગલમાં હળ અને કૂદાળીથી મહેનત કરીને જીવતા હતા.
તં વૃદ્ધં તરુણી ભાર્યા બાલાનાદાય દારકાન્। અબ્રવીદ્ બ્રાહ્મણં વાક્યં સ્ત્રીણાં ભર્તા હિ દેવતા
એ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણની યુવાન પત્નીએ બાળકોને લઈને પતિને કહ્યું, કારણ કે સ્ત્રીઓ માટે પતિ દેવ સમાન હોય છે.
અપાસ્ય ફાલં કુદ્દાલં કુરુષ્વ વચનં મમ। રામં દર્શય ધર્મજ્ઞં યદિ કિંચિદવાપ્સ્યસિ
હળ અને કૂદાળી એક બાજુ મૂકી, મારું કહેવું માન; ધર્મનિષ્ઠ રામને મળ, કદાચ કશુંક મળશે.