રામસ્ત્વનેન વાક્યેન સુપ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। વ્રજાપૃચ્છસ્વ સૌમિત્રે સર્વમેવ સુહૃજ્જનમ્
રામ એ મીઠા શબ્દો સાંભળીને ખૂબ પ્રસન્ન થયો અને કહ્યું: 'હે સૌમિત્ર, જઈને બધા મિત્રોને વિદાય લઈ આવ.'
યે ચ રાજ્ઞો દદૌ દિવ્યે મહાત્મા વરુણઃ સ્વયમ્। જનકસ્ય મહાયજ્ઞે ધનુષી રૌદ્રદર્શને
અને એ બે દિવ્ય ધનુષ્યો, જે મહાત્મા વરુણે જાતે જ જનકના મહાયજ્ઞમાં રાજાને આપ્યા હતા અને જે દેખાવમાં ભયાનક છે—
અભેદ્યે કવચે દિવ્યે તૂણી ચાક્ષય્યસાયકૌ। આદિત્યવિમલાભૌ દ્વૌ ખડ્ગૌ હેમપરિષ્કૃતૌ
અભેદ્ય અને દિવ્ય કવચ, બે અક્ષય તૂણીઓ, અને બે સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, સોનાથી શોભિત ખડગો—
સ સુહૃજ્જનમામન્ત્ર્ય વનવાસાય નિશ્ચિતઃ। ઇક્ષ્વાકુગુરુમાગમ્ય જગ્રાહાયુધમુત્તમમ્
પછી, વનમાં જવાની પક્કી તૈયારી કરીને, લક્ષ્મણે પોતાના મિત્રોનું વિદાય લીધું અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના ગુરુ પાસે જઈને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો લીધા.
તદ્ દિવ્યં રાજશાર્દૂલઃ સત્કૃતં માલ્યભૂષિતમ્। રામાય દર્શયામાસ સૌમિત્રિઃ સર્વમાયુધમ્
પછી સૌમિત્રિએ એ બધા દિવ્ય શસ્ત્રો, જે માળાથી શોભિત અને સન્માનિત હતા, રામને બતાવ્યા.
તમુવાચાત્મવાન્ રામઃ પ્રીત્યા લક્ષ્મણમાગતમ્। કાલે ત્વમાગતઃ સૌમ્ય કાંક્ષિતે મમ લક્ષ્મણ
આત્મસંયમી રામે પ્રેમપૂર્વક લક્ષ્મણને કહ્યું: 'હે સૌમ્ય લક્ષ્મણ, તું એ જ સમયે આવ્યો જેવું હું ઈચ્છતો હતો.'
અહં પ્રદાતુમિચ્છામિ યદિદં મામકં ધનમ્। બ્રાહ્મણેભ્યસ્તપસ્વિભ્યસ્ત્વયા સહ પરંતપ
હું ઈચ્છું છું કે મારું બધું ધન, હે પરંતપ, તારા સાથે મળીને બ્રાહ્મણો અને સાધુઓને આપી દઉં.
વસન્તીહ દૃઢં ભક્ત્યા ગુરુષુ દ્વિજસત્તમાઃ। તેષામપિ ચ મે ભૂયઃ સર્વેષાં ચોપજીવિનામ્
અહીં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ગુરુઓ પ્રત્યે દૃઢ ભક્તિથી રહે છે; અને મારા બધા ઉપજીવનારા પણ અહીં છે.
વસિષ્ઠપુત્રં તુ સુયજ્ઞમાર્યં ત્વમાનયાશુ પ્રવરં દ્વિજાનામ્। અપિ પ્રયાસ્યામિ વનં સમસ્તા- નભ્યર્ચ્ય શિષ્ટાનપરાન્ દ્વિજાતીન્
તમે વશિષ્ઠપુત્ર સુયજ્ઞને, જે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છે અને ખુબ જ સન્માનનીય છે, તુરંત બોલાવી લાવો. હું બધાં શ્રેષ્ઠ અને બીજા બ્રાહ્મણોને પૂજા કરીને જલ્દી જ વનમાં જવા નીકળીશ.
thumb|દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યાકાંડના બત્રીસમા સર્ગને શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણમાં સાંભળો.
તતઃ શાસનમાજ્ઞાય ભ્રાતુઃ પ્રિયકરં હિતમ્। ગત્વા સ પ્રવિવેશાશુ સુયજ્ઞસ્ય નિવેશનમ્
પછી ભાઈની પ્રિય અને કલ્યાણકારી આજ્ઞા સમજીને, તે ઝડપથી સુયજ્ઞના ઘરે ગયો અને અંદર પ્રવેશ્યો.
તં વિપ્રમગ્ન્યગારસ્થં વન્દિત્વા લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્। સખેઽભ્યાગચ્છ પશ્ય ત્વં વેશ્મ દુષ્કરકારિણઃ
લક્ષ્મણે અગ્નિગૃહમાં રહેલા તે બ્રાહ્મણને વંદન કરીને કહ્યું: 'મિત્ર, મારા સાથે આવો અને જે મુશ્કેલ કાર્યો કરે છે એનું ઘર જુઓ.'
તતઃ સંધ્યામુપાસ્થાય ગત્વા સૌમિત્રિણા સહ। ઋદ્ધં સ પ્રાવિશલ્લક્ષ્મ્યા રમ્યં રામનિવેશનમ્
પછી સંધ્યા પૂજા કરીને, તે સૌમિત્રિ સાથે ગયો અને શ્રીમંત અને સુખી એવા રામના ઘરમાં પ્રવેશ્યો.
જાતરૂપમયૈર્મુખ્યૈરઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈઃ શુભૈઃ। સહેમસૂત્રૈર્મણિભિઃ કેયૂરૈર્વલયૈરપિ
સોનેરી સુંદર અંગદ, કુંડળ, સોનાની દોરીવાળા હાર, મણિ, કાંડા અને ચુડાં—આ બધાં ઉત્તમ આભૂષણોથી,
અન્યૈશ્ચ રત્નૈર્બહુભિઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રત્યપૂજયત્। સુયજ્ઞં સ તદોવાચ રામઃ સીતાપ્રચોદિતઃ
અને અનેક પ્રકારના રત્નોથી કાકુત્સ્થ વંશજ રામે સુયજ્ઞનું સન્માન કર્યું; પછી સીતા કહે તે પ્રમાણે રામે તેને કહ્યું.
હારં ચ હેમસૂત્રં ચ ભાર્યાયૈ સૌમ્ય હારય। રશનાં ચાથ સા સીતા દાતુમિચ્છતિ તે સખી
સૌમ્ય, તારી પત્ની માટે હાર અને સોનાની દોરી લઈ જા; અને મારી સખી સીતા પણ તેને કમરપટ્ટો આપવાનું ઇચ્છે છે.
અઙ્ગદાનિ ચ ચિત્રાણિ કેયૂરાણિ શુભાનિ ચ। પ્રયચ્છતિ સખી તુભ્યં ભાર્યાયૈ ગચ્છતી વનમ્
મારી સખી, જેઓ વનમાં જઈ રહી છે એવી તારી પત્ની માટે સુંદર પાયલ અને સુંદર કાંડા પણ આપે છે.
પર્યઙ્કમગ્ર્યાસ્તરણં નાનારત્નવિભૂષિતમ્। તમપીચ્છતિ વૈદેહી પ્રતિષ્ઠાપયિતું ત્વયિ
અને વૈદેહી ઈચ્છે છે કે તું વિવિધ રત્નોથી શોભિત અને ઉત્તમ પાથરાવાળું પલંગ પણ ગોઠવી દે.
નાગઃ શત્રુંજયો નામ માતુલોઽયં દદૌ મમ। તં તે નિષ્કસહસ્રેણ દદામિ દ્વિજપુઙ્ગવ
મારો માસા મને જે શત્રુંજય નામનો હાથી આપ્યો હતો, એ હું તને હજાર મુદ્રા સાથે આપું છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
ઇત્યુક્તઃ સ તુ રામેણ સુયજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ય તત્। રામલક્ષ્મણસીતાનાં પ્રયુયોજાશિષઃ શિવાઃ
રામે આમ કહ્યું ત્યારે સુયજ્ઞે એ બધાં દાન સ્વીકારી લીધાં અને રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
અથ ભ્રાતરમવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદમ્। સૌમિત્રિં તમુવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્
પછી રામે પોતાના પ્રિય અને શાંતભાવી ભાઈ સૌમિત્રિને, જેમ બ્રહ્મા દેવતાઓના રાજાને કહે તેમ, પ્રેમથી કહ્યું.
અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવુભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ। અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈઃ સસ્યમિવામ્બુભિઃ
સૌમિત્રિ, અગસ્ત્ય અને કૌશિક—આ બે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને રત્નોથી આમંત્રણ આપી સન્માન કર, જેમ પાકને પાણીથી તૃપ્તિ મળે છે.
તર્પયસ્વ મહાબાહો ગોસહસ્રેણ રાઘવ। સુવર્ણરજતૈશ્ચૈવ મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ
હે મહાબાહુ રાઘવ, તેમને હજાર ગાય, સોનાં-ચાંદી, મણિ અને ઘણું ધન આપી તૃપ્ત કર.
કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ। આચાર્યસ્તૈત્તિરીયાણામભિરૂપશ્ચ વેદવિત્
અને તે તૈત્તિરિયોના આચાર્ય, જે વેદમાં નિપુણ છે અને ભક્તિપૂર્વક કૌશલ્યાની સેવા કરે છે—
તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ચ સૌમિત્રે સમ્પ્રદાપય। કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્ તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ
સૌમિત્રિ, તેને રથ, દાસીઓ અને રેશમી વસ્ત્રો પણ આપ, જેટલું તે બ્રાહ્મણ ઈચ્છે એટલું.
સૂતશ્ચિત્રરથશ્ચાર્યઃ સચિવઃ સુચિરોષિતઃ। તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ચ રત્નૈર્વસ્ત્રૈર્ધનૈસ્તથા
અને સુતા ચિત્રરથ, જે લાંબા સમયથી માનપાત્ર મંત્રી છે—તેને પણ કિંમતી રત્નો, વસ્ત્રો અને ધનથી પ્રસન્ન કર.
પશુકાભિશ્ચ સર્વાભિર્ગવાં દશશતેન ચ। યે ચેમે કઠકાલાપા બહવો દણ્ડમાણવાઃ
બધા પશુઓ અને હજાર ગાયો સાથે, અને અહીં કેટલાય કઠક પાઠક અને દંડ પકડતા યુવાનો છે—
નિત્યસ્વાધ્યાયશીલત્વાન્નાન્યત્ કુર્વન્તિ કિંચન। અલસાઃ સ્વાદુકામાશ્ચ મહતાં ચાપિ સમ્મતાઃ
કારણ કે એ લોકો રોજના પાઠમાં સતત લાગેલા છે, એ લોકો બીજું કશું જ કરતા નથી; એ લોકો આળસુ છે, સુખપ્રિય છે, છતાં મહાન લોકોમાં માન પામે છે.
તેષામશીતિયાનાનિ રત્નપૂર્ણાનિ દાપય। શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાંસ્તથા
એ લોકો માટે રત્નોથી ભરેલા એંસી રથો આપ, બે સો સારા બળદો અને હજાર મણ ચોખા પણ આપ.
વ્યઞ્જનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમુપાકુરુ। મેખલીનાં મહાસઙ્ઘઃ કૌસલ્યાં સમુપસ્થિતઃ। તેષાં સહસ્રં સૌમિત્રે પ્રત્યેકં સમ્પ્રદાપય
સૌમિત્રિ, એમની જળવણી માટે હજાર ગાયો આપ, અને મેખલા પહેરેલી મોટી ટોળકી કૌસલ્યા પાસે આવી છે—એ દરેકને પણ હજાર ગાયો આપ, સૌમિત્રિ.