પિતા વિભાણ્ડકોઽસ્માકં તસ્યાહં સુત ઔરસઃ ઋષ્યશૃઙ્ગ ઇતિ ખ્યાતં નામ કર્મ ચ મે ભુવિ ॥૧-૧૦-
અમારા પિતા વિભાંડક છે અને હું તેમનો પોતાનો પુત્ર છું. મારા નામ અને કાર્યો દુનિયામાં ઋષ્યશૃંગ તરીકે જાણીતા છે.
ઇહાશ્રમપદોઽસ્માકં સમીપે શુભદર્શનાઃ કરિષ્યે વોઽત્ર પૂજાં વૈ સર્વેષાં વિધિપૂર્વકમ્ ॥૧-૧૦-
અમારો આશ્રમ અહીં નજીક જ છે, હે સુંદરીઓ. હું અહીં તમે સૌનું યોગ્ય રીતે આદરપૂર્વક સ્વાગત કરીશ.
ઋષિપુત્રવચઃ શ્રુત્વા સર્વાસાં મતિરાસ વૈ તદાશ્રમપદં દ્રષ્ટું જગ્મુઃ સર્વાસ્તતોઽઙ્ગનાઃ ॥૧-૧૦-
ઋષિપુત્રની વાત સાંભળીને, બધી સ્ત્રીઓએ એ આશ્રમ જોવા જવાનું નક્કી કર્યું અને પછી બધી ત્યાં ગઈ.
ગતાનાં તુ તતઃ પૂજામૃષિપુત્રશ્ચકાર હ ઇદમર્ઘ્યમિદં પાદ્યમિદં મૂલં ફલં ચ નઃ ॥૧-૧૦-
જ્યારે એ લોકો આવી પહોંચી, ત્યારે ઋષિપુત્રએ તેમનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું—'આ લો હાથ ધોવા માટે પાણી, આ પગ ધોવા માટે પાણી, અને આ છે અમારાં મૂળ અને ફળો.'
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજાં સર્વા એવ સમુત્સુકાઃ ઋષેર્ભીતાશ્ચ શીઘ્રં તુ ગમનાય મતિં દધુઃ ॥૧-૧૦-
એ આદર સ્વીકારીને, બધી સ્ત્રીઓ ઉત્સુક થઈ ગઈ, પણ ઋષિથી ડરીને, જલ્દી જ પાછી જવાની વિચારણા કરી.
અસ્માકમપિ મુખ્યાનિ ફલાનીમાનિ હે દ્વિજ ગૃહાણ વિપ્ર ભદ્રં તે ભક્ષયસ્વ ચ મા ચિરમ્ ॥૧-૧૦-
હે બ્રાહ્મણ, આ અમારાં શ્રેષ્ઠ ફળો પણ છે—મહેરબાની કરીને સ્વીકારો, અને વિલંબ કર્યા વિના ખાવો.
તતસ્તાસ્તં સમાલિઙ્ગ્ય સર્વા હર્ષસમન્વિતાઃ મોદકાન્ પ્રદદુસ્તસ્મૈ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાઞ્છુભાન્ ॥૧-૧૦-
પછી, બધી સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈને તેને ભેટી, અને તેને મીઠા લાડુ તથા વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ખોરાક આપ્યા.
તાનિ ચાસ્વાદ્ય તેજસ્વી ફલાનીતિ સ્મ મન્યતે અનાસ્વાદિતપૂર્વાણિ વને નિત્યનિવાસિનામ્ ॥૧-૧૦-
એ સ્વાદ ચાખીને, તેજસ્વી ઋષિપુત્રએ વિચાર્યું—'આ તો ફળ જ છે,' કારણ કે જંગલમાં રહેતા તેને આવું કદી ચાખ્યું નહોતું.
આપૃચ્છ્ય ચ તદા વિપ્રં વ્રતચર્યાં નિવેદ્ય ચ ગચ્છન્તિ સ્માપદેશાત્તા ભીતાસ્તસ્ય પિતુઃ સ્ત્રિયઃ ॥૧-૧૦-
પછી, ઋષિપુત્રને વિદાય લઈને અને પોતાનું વર્તમાન જણાવીને, એ સ્ત્રીઓ પિતાની ભયથી, જેમ કહ્યું તેમ, ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
ગતાસુ તાસુ સર્વાસુ કાશ્યપસ્યાત્મજો દ્વિજઃ અસ્વસ્થહૃદયશ્ચાસીદ્ દુઃખાચ્ચ પરિવર્તતે ॥૧-૧૦-
બધી સ્ત્રીઓ ચાલ્યા ગયા પછી, કશ્યપના વંશજ ઋષિપુત્રનું મન અસ્વસ્થ થયું અને દુઃખથી એ ચિંતા કરતા ફરવા લાગ્યો.
તતોઽપરેદ્યુસ્તં દેશમાજગામ સ વીર્યવાન્ વિભાણ્ડકસુતઃ શ્રીમાન્ મનસાચિન્તયન્મુહુઃ ॥૧-૧૦-
પછી બીજા દિવસે, વિભાંડકના પરાક્રમી અને તેજસ્વી પુત્ર મનમાં વારંવાર વિચારતો તે સ્થળે પહોંચ્યો.
મનોજ્ઞા યત્ર તા દૃષ્ટા વારમુખ્યાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ દૃષ્ટ્વૈવ ચ તતો વિપ્રમાયાન્તં હૃષ્ટમાનસાઃ ॥૧-૧૦-
ત્યાં તેણે સુંદર અને શોભાયમાન સ્ત્રીઓ જોઈ, અને જ્યારે તેમણે આવતાં ઋષિને જોયા, ત્યારે તેમના હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ઉપસૃત્ય તતઃ સર્વાસ્તાસ્તમૂચુરિદં વચઃ એહ્યાશ્રમપદં સૌમ્ય અસ્માકમિતિ ચાબ્રુવન્ ॥૧-૧૦-
પછી બધી સ્ત્રીઓ નજીક આવી અને કહ્યું: 'દયાળુ, અમારા આશ્રમમાં આવો', એમ તેમણે વિનંતી કરી.
ચિત્રાણ્યત્ર બહૂનિ સ્યુર્મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ તત્રાપ્યેષ વિશેષેણ વિધિર્હિ ભવિતા ધ્રુવમ્ ॥૧-૧૦-
અહીં અનેક મનોહર મૂળ અને ફળો છે; અને અહીં તમારું વિશેષ ભાગ્ય નિશ્ચિતપણે ખુલશે.
શ્રુત્વા તુ વચનં તાસાં સર્વાસાં હૃદયઙ્ગમમ્ ગમનાય મતિં ચક્રે તં ચ નિન્યુસ્તદા સ્ત્રિયઃ ॥૧-૧૦-
તેમના હૃદયસ્પર્શી વચન સાંભળી, તેણે ત્યાં જવાનું નક્કી કર્યું અને પછી સ્ત્રીઓએ તેને સાથે લઈ ગયા.
તત્ર ચાનીયમાને તુ વિપ્રે તસ્મિન્ મહાત્મનિ વવર્ષ સહસા દેવો જગત્ પ્રહ્લાદયંસ્તદા ॥૧-૧૦-
જ્યારે તે મહાત્મા ઋષિને ત્યાં લઈ જવામાં આવ્યા, ત્યારે અચાનક દેવોએ વરસાદ વરસાવ્યો અને આખું જગત આનંદિત થયું.
વર્ષેણૈવાગતં વિપ્રં તાપસં સ નરાધિપઃ પ્રત્યુદ્ગમ્ય મુનિં પ્રહ્વઃ શિરસા ચ મહીં ગતઃ ॥૧-૧૦-
એ વરસાદ સાથે તે તપસ્વી ઋષિ આવ્યો; રાજાએ ઋષિને મળવા જઈ, નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી ધરા પર નમસ્કાર કર્યો.
અર્ઘ્યં ચ પ્રદદૌ તસ્મૈ ન્યાયતઃ સુસમાહિતઃ વવ્રે પ્રસાદં વિપ્રેન્દ્રાન્મા વિપ્રં મન્યુરાવિશેત્ ॥૧-૧૦-
રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઋષિને પાદ્ય આપ્યું અને હૃદયપૂર્વક કૃપા માગી, જેથી ઋષિને રોષ ન આવે.
અન્તઃપુરં પ્રવેશ્યાસ્મૈ કન્યાં દત્ત્વા યથાવિધિ શાન્તાં શાન્તેન મનસા રાજા હર્ષમવાપ સઃ ॥૧-૧૦-
પછી રાજાએ તેમને અંતઃપુરમાં લઈ જઈ, વિધિ પ્રમાણે પોતાની પુત્રી શાંતા શાંતિપૂર્વક આપી, અને રાજાને ખૂબ આનંદ થયો.
એવં સ ન્યવસત્ તત્ર સર્વકામૈઃ સુપૂજિતઃ ઋષ્યશૃઙ્ગો મહાતેજાઃ શાન્તયા સહ ભાર્યયા ॥૧-૧૦-
આ રીતે મહાતેજસ્વી ઋષ્યશૃંગ પોતાની પત્ની શાંતા સાથે ત્યાં સર્વ સુખથી અને સન્માનથી રહેવા લાગ્યા.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડમાં હવે એકાદશો સર્ગ સાંભળો.
ભૂય એવ હિ રાજેન્દ્ર શૃણુ મે વચનં હિતમ્ । યથા સ દેવપ્રવરઃ કથયામાસ બુદ્ધિમાન્ ॥૧-૧૧-
પુનઃ એકવાર, રાજા, મારા કલ્યાણકારી વચન સાંભળો, જેમ તે વિદ્વાન દેવતાએ કહ્યું હતું.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતો ભવિષ્યતિ સુધાર્મિકઃ । નામ્ના દશરથો રાજા શ્રીમાન્ સત્યપ્રતિશ્રવઃ ॥૧-૧૧-
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં એક અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ રાજા જન્મશે, તેનું નામ દશરથ હશે, અને તે સત્યનિષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ રહેશે.
અઙ્ગરાજેન સખ્યં ચ તસ્ય રાજ્ઞો ભવિષ્યતિ । કન્યા ચાસ્ય મહાભાગા શાન્તા નામ ભવિષ્યતિ ॥૧-૧૧-
એ રાજાની અંગ દેશના રાજા સાથે મિત્રતા થશે, અને તેની એક ભાગ્યશાળી પુત્રી હશે, જેનું નામ શાંતા હશે.
પુત્રસ્ત્વઙ્ગસ્ય રાજ્ઞસ્તુ રોમપાદ ઇતિ શ્રુતઃ । તં સ રાજા દશરથો ગમિષ્યતિ મહાયશાઃ ॥૧-૧૧-
અંગના રાજાના પુત્રનું નામ રોમપાદ છે; એ મહાપ્રસિદ્ધ રાજા દશરથ તેના પાસે જશે.
અનપત્યોઽસ્મિ ધર્માત્મઞ્છાન્તાભર્તા મમ ક્રતુમ્ । આહરેત ત્વયાજ્ઞપ્તઃ સંતાનાર્થં કુલસ્ય ચ ॥૧-૧૧-
હું સંતાન વિહોણો છું, ધર્મનિષ્ઠ; શાંતા ના પતિએ, તમારી આજ્ઞાથી, મારા માટે અને વંશ માટે પુત્રકામ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.
શ્રુત્વા રાજ્ઞોઽથ તદ્ વાક્યં મનસા સ વિચિન્ત્ય ચ । પ્રદાસ્યતે પુત્રવન્તં શાન્તા ભર્તારમાત્મવાન્ ॥૧-૧૧-
રાજાના એ વચન સાંભળી અને મનમાં વિચાર કરી, તે પોતાનો પુત્રવંત શાંતા નો પતિ આપશે.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તં વિપ્રં સ રાજા વિગતજ્વરઃ । આહરિષ્યતિ તં યજ્ઞં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥૧-૧૧-
પછી એ ઋષિને સ્વીકારી, રાજા ચિંતામુક્ત થઈ, અંતઃકરણથી આનંદપૂર્વક યજ્ઞ કરાવશે.
તં ચ રાજા દશરથો યશસ્કામઃ કૃતાઞ્જલિઃ । ઋષ્યશૃઙ્ગં દ્વિજશ્રેષ્ઠં વરયિષ્યતિ ધર્મવિત્ ॥૧-૧૧-
યશ માટે ઇચ્છુક રાજા દશરથે હાથ જોડીને ધર્મ જાણનારા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋષ્યશૃંગને પસંદ કરશે.
યજ્ઞાર્થં પ્રસવાર્થં ચ સ્વર્ગાર્થં ચ નરેશ્વરઃ । લભતે ચ સ તં કામં દ્વિજમુખ્યાદ્ વિશામ્પતિઃ ॥૧-૧૧-
મહાન કાર્ય, સંતાન અને સ્વર્ગ માટે મનુષ્યોના રાજા એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પાસેથી પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરશે.