સુખં વને નિવત્સ્યામિ યથૈવ ભવને પિતુઃ। અચિન્તયન્તી ત્રીઁલ્લોકાંશ્ચિન્તયન્તી પતિવ્રતમ્
હું જંગલમાં એ જ રીતે આનંદથી રહીશ જેમ પિતાના ઘરે હતી, ત્રણેય લોકની ચિંતા કર્યા વિના, ફક્ત પતિની સેવા જ વિચારતી.
શુશ્રૂષમાણા તે નિત્યં નિયતા બ્રહ્મચારિણી। સહ રંસ્યે ત્વયા વીર વનેષુ મધુગન્ધિષુ
હમેશા તારી સેવા કરતી, નિયમિત અને પવિત્ર રહીને, હે વીર, હું તારી સાથે મધની સુગંધવાળા જંગલોમાં આનંદ માણીશ.
ત્વં હિ કર્તું વને શક્તો રામ સમ્પરિપાલનમ્। અન્યસ્યાપિ જનસ્યેહ કિં પુનર્મમ માનદ
હે રામ, તું તો જંગલમાં બીજાઓનું પણ રક્ષણ કરી શકે છે, તો પછી મારા માટે શું કહેવું, હે માન આપનાર!
સાહં ત્વયા ગમિષ્યામિ વનમદ્ય ન સંશયઃ। નાહં શક્યા મહાભાગ નિવર્તયિતુમુદ્યતા
એટલે હું આજે તારી સાથે જંગલમાં જઇશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; હે મહાભાગ્યશાળી, હું એકવાર નક્કી કરી લઉં પછી મને પાછું ફેરવી શકાતી નથી.
ફલમૂલાશના નિત્યં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ। ન તે દુઃખં કરિષ્યામિ નિવસન્તી ત્વયા સદા
હું હંમેશા ફળ અને મૂળ ખાઈને જીવન ગુજારિશ, એમાં કોઈ શંકા નથી. તું જ્યાં પણ રહે, હું તને કદી દુઃખ નહિ આપું.
અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ ભોક્ષ્યે ભુક્તવતિ ત્વયિ। ઇચ્છામિ પરતઃ શૈલાન્ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ
હું તારા આગળ આગળ ચાલશ અને તું ખાઈ લે પછી જ હું ખાઈશ. પછી મને પહાડો, તળાવો અને સરોવર જોવા મન છે.
ઇચ્છેયં સુખિની દ્રષ્ટું ત્વયા વીરેણ સંગતા। અભિષેકં કરિષ્યામિ તાસુ નિત્યમનુવ્રતા
હું તારા સાથે, હે વીર, આનંદથી એ બધું જોઈશ; અને એ તળાવોમાં રોજ સ્નાન કરીશ, હંમેશા તારી ભક્તિ રાખીશ.
સહ ત્વયા વિશાલાક્ષ રંસ્યે પરમનન્દિની। એવં વર્ષસહસ્રાણિ શતં વાપિ ત્વયા સહ
હું તારા સાથે, વિશાળ આંખવાળા, પરમ આનંદમાં રહીશ; આમ, હજારો વર્ષ કે સો વર્ષ પણ તારા સંગે પસાર કરીશ.
વ્યતિક્રમં ન વેત્સ્યામિ સ્વર્ગોઽપિ હિ ન મે મતઃ। સ્વર્ગેઽપિ ચ વિના વાસો ભવિતા યદિ રાઘવ। ત્વયા વિના નરવ્યાઘ્ર નાહં તદપિ રોચયે
હું કદી પણ મર્યાદા લંગઘીશ નહીં; મને તો સ્વર્ગ પણ ગમતો નથી. હે રાઘવ, જો તારા વગર સ્વર્ગમાં રહેવું પડે તો પણ હું એ ઇચ્છીશ નહીં, હે પુરુષશાર્દૂલ.
અહં ગમિષ્યામિ વનં સુદુર્ગમં મૃગાયુતં વાનરવારણૈશ્ચ। વને નિવત્સ્યામિ યથા પિતુર્ગૃહે તવૈવ પાદાવુપગૃહ્ય સમ્મતા
હું એ અતિ દુષ્કર, હરણ, વાનર અને હાથીઓથી ભરેલા વનમાં જઈશ; અને તારી મંજૂરીથી, તારા પગ પકડીને, એ વનમાં એમજ રહીશ જેમ પિતાના ઘરમાં.
અનન્યભાવામનુરક્તચેતસં ત્વયા વિયુક્તાં મરણાય નિશ્ચિતામ્। નયસ્વ માં સાધુ કુરુષ્વ યાચનાં નાતો મયા તે ગુરુતા ભવિષ્યતિ
હું તારા પ્રત્યે અડગ ભક્તિ અને પ્રેમથી ભરેલી છું; તારા વિના રહેવું મને મૃત્યુ સમાન લાગે છે. મને સાથે લઈ જા, કૃપા કરીને મારી વિનંતી સ્વીકાર, હું તારો ભાર વધારિશ નહીં.
તથા બ્રુવાણામપિ ધર્મવત્સલાં ન ચ સ્મ સીતાં નૃવરો નિનીષતિ। ઉવાચ ચૈનાં બહુ સંનિવર્તને વને નિવાસસ્ય ચ દુઃખિતાં પ્રતિ
એવી ધર્મપ્રિય સીતાએ ઘણી વિનંતી કરી, છતાં મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રામે એને લઈ જવાનું મન ન કર્યું; વનમાં રહેવાના દુઃખ વિશે એને સમજાવવા માટે અનેક રીતે સમજાવ્યું.
thumb|અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યાકાંડનો અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય સાંભળો.
સ એવં બ્રુવતીં સીતાં ધર્મજ્ઞાં ધર્મવત્સલઃ। ન નેતું કુરુતે બુદ્ધિં વને દુઃખાનિ ચિન્તયન્
એ ધર્મપ્રિય રામે, સીતાના આવા ધર્મમય વચન સાંભળી, વનમાંના દુઃખો વિચારતાં, એને સાથે લઈ જવાનો નિશ્ચય કર્યો નહીં.
સાન્ત્વયિત્વા તતસ્તાં તુ બાષ્પદૂષિતલોચનામ્। નિવર્તનાર્થે ધર્માત્મા વાક્યમેતદુવાચ હ
પછી રામે, આંખોમાં આંસુ ભરેલી સીતાને શાંત કરી, એને પાછી રહેવા માટે સમજાવતાં આ વચન કહ્યું.
સીતે મહાકુલીનાસિ ધર્મે ચ નિરતા સદા। ઇહાચરસ્વ ધર્મં ત્વં યથા મે મનસઃ સુખમ્
સીતા, તું મહાન કુળમાં જન્મેલી છે અને હંમેશા ધર્મમાં તત્પર છે; તું અહીં રહીને ધર્મનું પાલન કર, જેથી મારું મન શાંત રહે.
સીતે યથા ત્વાં વક્ષ્યામિ તથા કાર્યં ત્વયાબલે। વને દોષા હિ બહવો વસતસ્તાન્ નિબોધ મે
સીતા, હું જે કહું તે તારે કરવું જોઈએ, હે સુમુખી; વનમાં રહેવામાં ઘણા દુઃખો છે, એ મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ.
સીતે વિમુચ્યતામેષા વનવાસકૃતા મતિઃ। બહુદોષં હિ કાન્તારં વનમિત્યભિધીયતે
સીતા, વનમાં જવાની તારી ઇચ્છા છોડે દે; કારણ કે જંગલને અનેક દુઃખોથી ભરેલું કહેવાય છે.
હિતબુદ્ધ્યા ખલુ વચો મયૈતદભિધીયતે। સદા સુખં ન જાનામિ દુઃખમેવ સદા વનમ્
હું તને હિત માટે અને સમજદારીથી કહી રહ્યો છું; વનમાં કદી સુખ મળતું નથી, હંમેશા દુઃખ જ રહે છે.
ગિરિનિર્ઝરસમ્ભૂતા ગિરિનિર્દરિવાસિનામ્। સિંહાનાં નિનદા દુઃખાઃ શ્રોતું દુઃખમતો વનમ્
પર્વતની ખીણોમાં રહેતા સિંહોના ગર્જના, જે પર્વતના ઝરણામાંથી આવે છે, સાંભળવામાં દુઃખદાયી છે; એટલે જ વન દુઃખદ છે.
ક્રીડમાનાશ્ચ વિસ્રબ્ધા મત્તાઃ શૂન્યે તથા મૃગાઃ। દૃષ્ટ્વા સમભિવર્તન્તે સીતે દુઃખમતો વનમ્
મસ્ત અને નિર્ભય જંગલી પ્રાણીઓ સુનસાન જગ્યાએ રમે છે; એ બધું જોઈને, સીતા, વન દુઃખદ લાગે છે.
સગ્રાહાઃ સરિતશ્ચૈવ પઙ્કવત્યસ્તુ દુસ્તરાઃ। મત્તૈરપિ ગજૈર્નિત્યમતો દુઃખતરં વનમ્
નદીઓમાં મગરો ભરેલા છે, પાણી કાદવાળું છે અને પાર કરવું બહુ જ મુશ્કેલ છે; મોટા હાથીઓ માટે પણ આ જંગલમાં રહેવું વધારે દુખદાયક છે.
લતાકણ્ટકસંકીર્ણાઃ કૃકવાકૂપનાદિતાઃ। નિરપાશ્ચ સુદુઃખાશ્ચ માર્ગા દુઃખમતો વનમ્
રસ્તાઓ કાંટાવાળી વેલો અને ઝાડીઓથી ભરેલા છે, મોરોના ટહુકાથી ગૂંજી ઉઠે છે, પાણી મળતું નથી અને ચાલવું બહુ મુશ્કેલ છે; એટલે જંગલમાં ઘણું દુઃખ છે.
સુપ્યતે પર્ણશય્યાસુ સ્વયંભગ્નાસુ ભૂતલે। રાત્રિષુ શ્રમખિન્નેન તસ્માદ્ દુઃખમતો વનમ્
રાતે થાકેલા શરીરે જમીન પર પડેલા પાંદડાંની શૈયા પર ઊંઘવું પડે છે; તેથી જંગલનું જીવન વધુ દુખદાયક છે.
અહોરાત્રં ચ સંતોષઃ કર્તવ્યો નિયતાત્મના। ફલૈર્વૃક્ષાવપતિતૈઃ સીતે દુઃખમતો વનમ્
દિવસ-રાત મનને સંયમમાં રાખીને, વૃક્ષ પરથી પડેલા ફળથી સંતોષ માનવો પડે છે; સીતા, આ જંગલમાં ઘણું દુઃખ છે.
ઉપવાસશ્ચ કર્તવ્યો યથા પ્રાણેન મૈથિલિ। જટાભારશ્ચ કર્તવ્યો વલ્કલામ્બરધારણમ્
મૈથિલી, જીવન રહે ત્યાં સુધી ઉપવાસ કરવો પડે છે, જટાવાળું માથું રાખવું પડે છે અને વૃક્ષની છાલના કપડા પહેરવા પડે છે.
દેવતાનાં પિતૄણાં ચ કર્તવ્યં વિધિપૂર્વકમ્। પ્રાપ્તાનામતિથીનાં ચ નિત્યશઃ પ્રતિપૂજનમ્
દેવતાઓ અને પૂર્વજોની પૂજા નિયમ પ્રમાણે કરવી પડે છે અને જે મહેમાન આવે તેમને હંમેશા સન્માન આપવું પડે છે.
કાર્યસ્ત્રિરભિષેકશ્ચ કાલે કાલે ચ નિત્યશઃ। ચરતાં નિયમેનૈવ તસ્માદ્ દુઃખતરં વનમ્
ત્યાં રહેતાં લોકોએ નિયમથી સમયસર દિવસમાં ત્રણ વાર સ્નાન કરવું પડે છે; તેથી જંગલનું જીવન વધારે મુશ્કેલ છે.
ઉપહારશ્ચ કર્તવ્યઃ કુસુમૈઃ સ્વયમાહૃતૈઃ। આર્ષેણ વિધિના વેદ્યાં સીતે દુઃખમતો વનમ્
પોતે જ લાવેલા ફૂલો વડે, ઋષિઓએ બતાવેલા રીતથી, વિધિવત્ યજ્ઞકુંડ પર અર્પણ કરવું પડે છે; સીતા, આ જંગલમાં ઘણું દુઃખ છે.
દ્રષ્ટું સર્વત્ર નિર્ભીતા ત્વયા નાથેન ધીમતા। હંસકારણ્ડવાકીર્ણાઃ પદ્મિનીઃ સાધુપુષ્પિતાઃ
તારા જેવા બુદ્ધિશાળી રક્ષક સાથે, હું નિર્ભય થઈને સર્વત્ર હંસ અને બગલાંથી ભરેલા, સુંદર咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲