ભર્તારં નાનુવર્તેત સા ચ પાપગતિર્ભવેત્। ભર્તુઃ શુશ્રૂષયા નારી લભતે સ્વર્ગમુત્તમમ્
જે સ્ત્રી પતિનું અનુસરણ કરતી નથી, એ દુઃખમાં પડે છે; પણ પતિની સેવા કરીને સ્ત્રી ઉત્તમ સ્વર્ગ પામે છે.
અપિ યા નિર્નમસ્કારા નિવૃત્તા દેવપૂજનાત્। શુશ્રૂષામેવ કુર્વીત ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા
જે સ્ત્રી નમસ્કાર કરતી નથી અથવા દેવપૂજા છોડીને બેઠી હોય, એ પણ પતિના પ્રિય અને હિતમાં રત રહીને તેની સેવા જ કરે.
એષ ધર્મઃ સ્ત્રિયા નિત્યો વેદે લોકે શ્રુતઃ સ્મૃતઃ। અગ્નિકાર્યેષુ ચ સદા સુમનોભિશ્ચ દેવતાઃ
સ્ત્રી માટે આ સદા ધર્મ છે, એવું વેદ અને જગતમાં કહેવાયું છે; અગ્નિકાર્યોમાં અને દેવતાઓ પ્રત્યે પણ સારા મનથી આવું જ વર્તાય છે.
પૂજ્યાસ્તે મત્કૃતે દેવિ બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ સત્કૃતાઃ। એવં કાલં પ્રતીક્ષસ્વ મમાગમનકાંક્ષિણી
હે દેવી, મારા માટે દેવતાઓની પૂજા કરજે અને બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરજે; આમ, મારા પાછા આવવાની આશા રાખીને સમય પસાર કરજે.
નિયતા નિયતાહારા ભર્તૃશુશ્રૂષણે રતા। પ્રાપ્સ્યસે પરમં કામં મયિ પર્યાગતે સતિ
નિયમિત, નિયમિત આહાર કરતી અને પતિની સેવા કરવા તત્પર રહીશ, તો હું પાછો આવું ત્યારે તારો સર્વોત્તમ ઇચ્છિત ફળ મળશે.
યદિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો ધારયિષ્યતિ જીવિતમ્। એવમુક્તા તુ રામેણ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણા
જો ધર્મને પાળનારા શ્રેષ્ઠ પિતા પોતાનું જીવન જાળવી રાખશે—રામે આવું કહ્યું ત્યારે કૌશલ્યાના આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયા—
કૌસલ્યા પુત્રશોકાર્તા રામં વચનમબ્રવીત્। ગમને સુકૃતાં બુદ્ધિં ન તે શક્નોમિ પુત્રક
કૌસલ્યા પોતાના પુત્રના વિયોગમાં દુઃખી થઈને રામને કહ્યું: 'બાળક, તારી વિદાય હું સહન કરી શકતી નથી.'
વિનિવર્તયિતું વીર નૂનં કાલો દુરત્યયઃ। ગચ્છ પુત્ર ત્વમેકાગ્રો ભદ્રં તેઽસ્તુ સદા વિભો
વીર, નિશ્ચયે સમય બહુ જ કઠિન છે અને તેને વાળવો શક્ય નથી. તું એકાગ્ર ચિત્તથી જા, પુત્ર, તને હંમેશા શુભતા મળે એવી મારી આશીર્વાદ છે.
પુનસ્ત્વયિ નિવૃત્તે તુ ભવિષ્યામિ ગતક્લમા। પ્રત્યાગતે મહાભાગે કૃતાર્થે ચરિતવ્રતે। પિતુરાનૃણ્યતાં પ્રાપ્તે સ્વપિષ્યે પરમં સુખમ્
જ્યારે તું પાછો ફરશે, ત્યારે હું બધું દુઃખ ભૂલી જઈશ. મહાન પુત્ર, જ્યારે તું વ્રત પૂર્ણ કરીને, પિતાનું ઋણ ચૂકવીને પાછો આવશે, ત્યારે હું સર્વોત્તમ આનંદથી આરામથી ઊંઘીશ.
કૃતાન્તસ્ય ગતિઃ પુત્ર દુર્વિભાવ્યા સદા ભુવિ। યસ્ત્વાં સંચોદયતિ મે વચ આવિધ્ય રાઘવ
પુત્ર, મૃત્યુનો માર્ગ આ દુનિયામાં હંમેશા સમજવામાં મુશ્કેલ છે. રાઘવ, જે તને પ્રેરણા આપે છે, એ મારા વચન સાંભળે.
ગચ્છેદાનીં મહાબાહો ક્ષેમેણ પુનરાગતઃ। નન્દયિષ્યસિ માં પુત્ર સામ્ના શ્લક્ષ્ણેન ચારુણા
મહાબાહુ, હવે તું જા અને સલામત પાછો આવજે. પુત્ર, તું મારે સાથે મીઠા અને પ્રેમાળ વચન બોલીને મને આનંદ આપજે.
અપીદાનીં સ કાલઃ સ્યાદ્ વનાત્ પ્રત્યાગતં પુનઃ। યત્ ત્વાં પુત્રક પશ્યેયં જટાવલ્કલધારિણમ્
શાયદ હવે એ સમય આવશે, જ્યારે તું વનમાંથી પાછો ફરશે અને હું તને જટા અને વલ્કલ ધારણ કરેલો જોઈશ, મારા બાળક.
તથા હિ રામં વનવાસનિશ્ચિતં દદર્શ દેવી પરમેણ ચેતસા। ઉવાચ રામં શુભલક્ષણં વચો બભૂવ ચ સ્વસ્ત્યયનાભિકાંક્ષિણી
આ રીતે, રામ વનમાં જવાનો નિશ્ચય કર્યો ત્યારે રાણી કૌસલ્યાએ સંપૂર્ણ મનથી રામને જોયો અને શુભ લક્ષણો ધરાવતાં રામને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા. તે હંમેશા રામના કલ્યાણની ઇચ્છુક રહી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
પંચવિસો સર્ગ સાંભળો.
સા વિનીય તમાયાસમુપસ્પૃશ્ય જલં શુચિ। ચકાર માતા રામસ્ય મઙ્ગલાનિ મનસ્વિની
કૌસલ્યાએ પોતાનું દુઃખ દૂર કરીને શુદ્ધ પાણી સ્પર્શ્યું અને મનથી પુત્ર રામના કલ્યાણ માટે શુભ કાર્ય કર્યા.
ન શક્યસે વારયિતું ગચ્છેદાનીં રઘૂત્તમ। શીઘ્રં ચ વિનિવર્તસ્વ વર્તસ્વ ચ સતાં ક્રમે
રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, તને હવે રોકી શકાય તેમ નથી. તું જલ્દી જા અને જલ્દી પાછો આવજે, તથા સજ્જનોના માર્ગે ચાલજે.
યં પાલયસિ ધર્મં ત્વં પ્રીત્યા ચ નિયમેન ચ। સ વૈ રાઘવશાર્દૂલ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ
રાઘવકુળના શાર્દૂલ, જે ધર્મ તું પ્રેમ અને નિયમથી પાળે છે, એ ધર્મ તને હંમેશા રક્ષે.
યેભ્યઃ પ્રણમસે પુત્ર દેવેષ્વાયતનેષુ ચ। તે ચ ત્વામભિરક્ષન્તુ વને સહ મહર્ષિભિઃ
પુત્ર, દેવતાઓ અને તેમના મંદિરોમાં તું જેમને નમન કરે છે, એ બધા મહર્ષિઓ સાથે તને વનમાં રક્ષા કરે.
યાનિ દત્તાનિ તેઽસ્ત્રાણિ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા। તાનિ ત્વામભિરક્ષન્તુ ગુણૈઃ સમુદિતં સદા
વિશ્વામિત્ર મુનિએ તને જે શસ્ત્રો આપ્યા છે, એ તને હંમેશા ગુણોથી યુક્ત રાખીને રક્ષા કરે.
પિતૃશુશ્રૂષયા પુત્ર માતૃશુશ્રૂષયા તથા। સત્યેન ચ મહાબાહો ચિરં જીવાભિરક્ષિતઃ
પુત્ર, પિતાની અને માતાની સેવા તથા સત્યના પાલનથી, મહાબાહુ, તું લાંબી આયુષ્ય પામે અને હંમેશા સુરક્ષિત રહે.
સમિત્કુશપવિત્રાણિ વેદ્યશ્ચાયતનાનિ ચ। સ્થણ્ડિલાનિ ચ વિપ્રાણાં શૈલા વૃક્ષાઃ ક્ષુપા હ્રદાઃ। પતઙ્ગાઃ પન્નગાઃ સિંહાસ્ત્વાં રક્ષન્તુ નરોત્તમ
પવિત્ર અગ્નિ, કુશા ઘાસ, યજ્ઞસ્થળ, મંદિરો, બ્રાહ્મણોના આસન, પર્વતો, વૃક્ષો, ઝાડ, તળાવો, પક્ષીઓ, સાપો અને સિંહો, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બધાં તારી રક્ષા કરે.
સ્વસ્તિ સાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ મરુતશ્ચ મહર્ષિભિઃ। સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સ્વસ્તિ પૂષા ભગોઽર્યમા
સાધ્ય દેવતાઓ, વિશ્વેદેવો, મારુતો અને મહર્ષિઓ, ધાતા, વિધાતા, પૂષા, ભગ અને અર્યમા તને હંમેશા શુભતા આપે.
લોકપાલાશ્ચ તે સર્વે વાસવપ્રમુખાસ્તથા। ઋતવઃ ષટ્ ચ તે સર્વે માસાઃ સંવત્સરાઃ ક્ષપાઃ
વિશ્વના તમામ રક્ષક દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, છ ઋતુઓ, માસો, વર્ષો અને રાતો તારી રક્ષા કરે.
દિનાનિ ચ મુહૂર્તાશ્ચ સ્વસ્તિ કુર્વન્તુ તે સદા। શ્રુતિઃ સ્મૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ પાતુ ત્વાં પુત્ર સર્વતઃ
દિવસો અને મુહૂર્તો તને હંમેશા શુભતા આપે. વેદ, સ્મૃતિ અને ધર્મ તારી સર્વત્ર રક્ષા કરે, પુત્ર.
સ્કન્દશ્ચ ભગવાન્ દેવઃ સોમશ્ચ સબૃહસ્પતિઃ। સપ્તર્ષયો નારદશ્ચ તે ત્વાં રક્ષન્તુ સર્વતઃ
દેવતા સ્કંદ, ચંદ્રદેવ, બૃહસ્પતિ, સાત ઋષિઓ અને નારદજી તને ચારે બાજુથી રક્ષા કરે.
તે ચાપિ સર્વતઃ સિદ્ધા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ। સ્તુતા મયા વને તસ્મિન્ પાન્તુ ત્વાં પુત્ર નિત્યશઃ
હું જે સિદ્ધપુરુષો અને દિશાના રક્ષકોનું વનમાં સ્તુતિ કરી છે, એ બધા તને હંમેશાં રક્ષા કરે, બેટા.
શૈલાઃ સર્વે સમુદ્રાશ્ચ રાજા વરુણ એવ ચ। દ્યૌરન્તરિક્ષં પૃથિવી વાયુશ્ચ સચરાચરઃ
બધા પર્વતો, સમુદ્રો, વરુણરાજા, આકાશ, અંતરિક્ષ, ધરતી અને પવન, ચાલતાં અને સ્થિર બધું તારી રક્ષા કરે.
નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગ્રહાશ્ચ સહ દૈવતૈઃ। અહોરાત્રે તથા સંધ્યે પાન્તુ ત્વાં વનમાશ્રિતમ્
બધા નક્ષત્રો, ગ્રહો અને તેમના દેવતાઓ, દિવસ-રાત અને સંધ્યાઓ, તને વનમાં રહેતાં રક્ષા કરે.
ઋતવશ્ચાપિ ષટ્ ચાન્યે માસાઃ સંવત્સરાસ્તથા। કલાશ્ચ કાષ્ઠાશ્ચ તથા તવ શર્મ દિશન્તુ તે
છે ઋતુઓ, મહિના, વર્ષો, સમયના ભાગો અને ક્ષણો તને સુખ અને કલ્યાણ આપે.
મહાવનેઽપિ ચરતો મુનિવેષસ્ય ધીમતઃ। તથા દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ ભવન્તુ સુખદાઃ સદા
તુ મહાવનમાં મુનિ જેવા વેશમાં અને વિવેકી બની ફરતો હોય, ત્યારે પણ દેવતાઓ અને દૈત્યો તને હંમેશાં સુખ આપે.