આનાય્ય તુ મહીપાલ ઋષ્યશૃઙ્ગં સુસત્કૃતમ્ । વિભાણ્ડકસુતં રાજન્ બ્રાહ્મણં વેદપારગમ્ । પ્રયચ્છ કન્યાં શાન્તાં વૈ વિધિના સુસમાહિતઃ ॥૧-૯-
પછી, હે રાજા, વિભાંડકના પુત્ર ઋષ્યશૃંગને યોગ્ય સન્માનથી અહીં લાવીને, તે વેદપારંગત બ્રાહ્મણને તમારી પુત્રી શાંતા વિધિપૂર્વક આપો.
તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા રાજા ચિન્તાં પ્રપત્સ્યતે । કેનોપાયેન વૈ શક્યમિહાનેતું સ વીર્યવાન્ ॥૧-૯-
એમના શબ્દો સાંભળી રાજાને ચિંતામાં પડી જશે કે, એ શક્તિશાળી ઋષિને અહીં લાવવાનો ઉપાય શું હોઈ શકે.
તતો રાજા વિનિશ્ચિત્ય સહ મન્ત્રિભિરાત્મવાન્ । પુરોહિતમમાત્યાંશ્ચ પ્રેષયિષ્યતિ સત્કૃતાન્ ॥૧-૯-
પછી રાજા પોતાના મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરીને, પોતાના પૂજારી અને મંત્રીઓને સન્માનપૂર્વક મોકલશે.
તે તુ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા વ્યથિતા વિનતાનનાઃ । ન ગચ્છેમ ઋષેર્ભીતા અનુનેષ્યન્તિ તં નૃપમ્ ॥૧-૯-
પણ રાજાના આદેશ સાંભળી, એ લોકો ગભરાઈને અને માથું ઝુકાવીને, ઋષિથી ડરીને જવા તૈયાર નહીં થાય અને રાજાને સમજાવવાનો પ્રયાસ કરશે.
વક્ષ્યન્તિ ચિન્તયિત્વા તે તસ્યોપાયાંશ્ચ તાન્ક્ષમાન્ । આનેષ્યામો વયં વિપ્રં ન ચ દોષો ભવિષ્યતિ ॥૧-૯-
પછી વિચાર કરીને તેઓ રાજાને કહેશે: 'અમે એ વિદ્વાનને અહીં લાવીશું અને એમાં કોઈ દોષ નહીં આવે.'
એવમઙ્ગાધિપેનૈવ ગણિકાભિર્ઋષેઃ સુતઃ । આનીતોઽવર્ષયદ્ દેવઃ શાન્તા ચાસ્મૈ પ્રદીયતે ॥૧-૯-
એ રીતે, અંગદેશના રાજાએ ગાણિકાઓ દ્વારા ઋષ્યશૃંગને અહીં લાવ્યો; પછી વરસાદ પડ્યો અને શાંતા પણ તેને અપાઈ.
ઋશ્યશૃઙ્ગસ્તુ જામાતા પુત્રાંસ્તવ વિધાસ્યતિ । સનત્કુમારકથિતમેતાવદ્ વ્યાહૃતં મયા ॥૧-૯-
ઋષ્યશૃંગ તમારો જમાઈ બન્યો અને તમને પુત્ર આપશે; જેટલું સનત્કુમારે કહ્યું હતું, એટલું મેં કહેલું.
અથ હૃષ્ટો દશરથઃ સુમન્ત્રં પ્રત્યભાષત। યથર્ષ્યશૃઙ્ગસ્ત્વાનીતો યેનોપાયેન સોચ્યતામ્ ॥૧-૯-
પછી દશરથ રાજા આનંદથી સુમંત્રને પૂછે છે: 'ઋષ્યશૃંગને કયા ઉપાયથી અહીં લાવવામાં આવ્યો એ મને કહો.'
thumb|દશમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દશમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડના દસમા અધ્યાયને સાંભળો.
સુમન્ત્રશ્ચોદિતો રાજ્ઞા પ્રોવાચેદં વચસ્તદા યથર્ષ્યશૃઙ્ગસ્ત્વાનીતો યેનોપાયેન મન્ત્રિભિઃ તન્મે નિગદિતં સર્વં શૃણુ મે મન્ત્રિભિઃ સહ ॥૧-૧૦-
પછી રાજાના કહેવા પર સુમંત્રએ કહ્યું: 'હવે તમે અને મંત્રીઓ મળીને, ઋષ્યશૃંગને કયા ઉપાયથી અહીં લાવવામાં આવ્યો એ વાત મારી પાસેથી સાંભળો.'
રોમપાદમુવાચેદં સહામાત્યઃ પુરોહિતઃ ઉપાયો નિરપાયોઽયમસ્માભિરભિચિન્તિતઃ ॥૧-૧૦-
રોમપાદે પોતાના મંત્રીઓ અને પૂજારી સાથે કહ્યું: 'અમે એક એવો ઉપાય વિચાર્યો છે, જેમાં કોઈ ખોટ કે દોષ નથી.'
ઋષ્યશૃઙ્ગો વનચરસ્તપઃસ્વાધ્યાયસંયુતઃ અનભિજ્ઞસ્તુ નારીણાં વિષયાણાં સુખસ્ય ચ ॥૧-૧૦-
ઋષ્યશૃંગ જંગલમાં રહે છે, તપ અને અધ્યયનમાં તત્પર છે, પણ તેને સ્ત્રીઓ, વિષય-વિલાસ કે સુખની જાણ નથી.
ઇન્દ્રિયાર્થૈરભિમતૈર્નરચિત્તપ્રમાથિભિઃ પુરમાનાયયિષ્યામઃ ક્ષિપ્રં ચાધ્યવસીયતામ્ ॥૧-૧૦-
મનુષ્યના મનને આકર્ષિત કરતા અને આનંદ આપતા વિષયોથી, અમે તેને ઝડપથી શહેરમાં લાવીશું; આવું નક્કી કરો.
ગણિકાસ્તત્ર ગચ્છન્તુ રૂપવત્યઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ પ્રલોભ્ય વિવિધોપાયૈરાનેષ્યન્તીહ સત્કૃતાઃ ॥૧-૧૦-
ત્યાં સુંદર અને શણગારેલી નૃત્યગણિકાઓ જવા દો; વિવિધ રીતે લલચાવીને, એ લોકોનું આદરથી આવકાર કરીને તેને અહીં લાવશે.
શ્રુત્વા તથેતિ રાજા ચ પ્રત્યુવાચ પુરોહિતમ્ પુરોહિતો મન્ત્રિણશ્ચ તથા ચક્રુશ્ચ તે તથા ॥૧-૧૦-
આ સાંભળીને રાજાએ પુરોહિતને કહ્યું, 'જેમ કહ્યું તેમ જ.' પછી પુરોહિત અને મંત્રીઓએ પણ એ પ્રમાણે જ કર્યું.
વારમુખ્યાસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વનં પ્રવિવિશુર્મહત્ આશ્રમસ્યાવિદૂરેઽસ્મિન્ યત્નં કુર્વન્તિ દર્શને ॥૧-૧૦-
મુખ્ય નૃત્યગણિકાઓએ આ વાત સાંભળી અને મોટું જંગલમાં પ્રવેશ કર્યો; આશ્રમથી થોડે દૂર રહીને, એણે તેને જોવા માટે પ્રયત્ન કર્યા.
ઋષેઃ પુત્રસ્ય ધીરસ્ય નિત્યમાશ્રમવાસિનઃ પિતુઃ સ નિત્યસન્તુષ્ટો નાતિચક્રામ ચાશ્રમાત્ ॥૧-૧૦-
એ ઋષિપુત્ર હંમેશાં આશ્રમમાં રહેતો, પોતાના પિતાથી સંતુષ્ટ રહેતો અને ક્યારેય આશ્રમથી દૂર જતો નહોતો.
ન તેન જન્મપ્રભૃતિ દૃષ્ટપૂર્વં તપસ્વિના સ્ત્રી વા પુમાન્વા યચ્ચાન્યત્ સત્ત્વં નગરરાષ્ટ્રજમ્ ॥૧-૧૦-
જન્મથી જ એ તપસ્વીએ ક્યારેય કોઈ સ્ત્રી કે પુરુષ કે શહેર-રાજ્યના બીજા કોઈ જીવને જોયા નહોતા.
તાશ્ચિત્રવેષાઃ પ્રમદા ગાયન્ત્યો મધુરસ્વરમ્ ઋષિપુત્રમુપાગમ્ય સર્વા વચનમબ્રુવન્ ॥૧-૧૦-
રંગબેરંગી વસ્ત્રોમાં સજાયેલી અને મધુર અવાજે ગાવતી એ સ્ત્રીઓ ઋષિપુત્ર પાસે આવી અને બધાએ તેને વાત કરી.
કસ્ત્વં કિં વર્તસે બ્રહ્મઞ્જ્ઞાતુમિચ્છામહે વયમ્ એકસ્ત્વં વિજને ઘોરે વને ચરસિ શંસ નઃ ॥૧-૧૦-
હે બ્રાહ્મણ, તમે કોણ છો? અહીં શું કરો છો? અમે જાણવું ઈચ્છીએ છીએ. તમે આ ભયાનક અને એકાંત જંગલમાં એકલા ફરો છો—અમને કહો.
અદૃષ્ટરૂપાસ્તાસ્તેન કામ્યરૂપા વને સ્ત્રિયઃ હાર્દાત્તસ્ય મતિર્જાતા આખ્યાતું પિતરં સ્વકમ્ ॥૧-૧૦-
એ અજાણી અને આકર્ષક રૂપવાળી સ્ત્રીઓએ જંગલમાં તેની અંદર નવી લાગણી જગાવી, અને તેણે પોતાના પિતાની વાત એમને કહેવાનો વિચાર કર્યો.
પિતા વિભાણ્ડકોઽસ્માકં તસ્યાહં સુત ઔરસઃ ઋષ્યશૃઙ્ગ ઇતિ ખ્યાતં નામ કર્મ ચ મે ભુવિ ॥૧-૧૦-
અમારા પિતા વિભાંડક છે અને હું તેમનો પોતાનો પુત્ર છું. મારા નામ અને કાર્યો દુનિયામાં ઋષ્યશૃંગ તરીકે જાણીતા છે.
ઇહાશ્રમપદોઽસ્માકં સમીપે શુભદર્શનાઃ કરિષ્યે વોઽત્ર પૂજાં વૈ સર્વેષાં વિધિપૂર્વકમ્ ॥૧-૧૦-
અમારો આશ્રમ અહીં નજીક જ છે, હે સુંદરીઓ. હું અહીં તમે સૌનું યોગ્ય રીતે આદરપૂર્વક સ્વાગત કરીશ.
ઋષિપુત્રવચઃ શ્રુત્વા સર્વાસાં મતિરાસ વૈ તદાશ્રમપદં દ્રષ્ટું જગ્મુઃ સર્વાસ્તતોઽઙ્ગનાઃ ॥૧-૧૦-
ઋષિપુત્રની વાત સાંભળીને, બધી સ્ત્રીઓએ એ આશ્રમ જોવા જવાનું નક્કી કર્યું અને પછી બધી ત્યાં ગઈ.
ગતાનાં તુ તતઃ પૂજામૃષિપુત્રશ્ચકાર હ ઇદમર્ઘ્યમિદં પાદ્યમિદં મૂલં ફલં ચ નઃ ॥૧-૧૦-
જ્યારે એ લોકો આવી પહોંચી, ત્યારે ઋષિપુત્રએ તેમનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું—'આ લો હાથ ધોવા માટે પાણી, આ પગ ધોવા માટે પાણી, અને આ છે અમારાં મૂળ અને ફળો.'
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજાં સર્વા એવ સમુત્સુકાઃ ઋષેર્ભીતાશ્ચ શીઘ્રં તુ ગમનાય મતિં દધુઃ ॥૧-૧૦-
એ આદર સ્વીકારીને, બધી સ્ત્રીઓ ઉત્સુક થઈ ગઈ, પણ ઋષિથી ડરીને, જલ્દી જ પાછી જવાની વિચારણા કરી.
અસ્માકમપિ મુખ્યાનિ ફલાનીમાનિ હે દ્વિજ ગૃહાણ વિપ્ર ભદ્રં તે ભક્ષયસ્વ ચ મા ચિરમ્ ॥૧-૧૦-
હે બ્રાહ્મણ, આ અમારાં શ્રેષ્ઠ ફળો પણ છે—મહેરબાની કરીને સ્વીકારો, અને વિલંબ કર્યા વિના ખાવો.
તતસ્તાસ્તં સમાલિઙ્ગ્ય સર્વા હર્ષસમન્વિતાઃ મોદકાન્ પ્રદદુસ્તસ્મૈ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાઞ્છુભાન્ ॥૧-૧૦-
પછી, બધી સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈને તેને ભેટી, અને તેને મીઠા લાડુ તથા વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ખોરાક આપ્યા.
તાનિ ચાસ્વાદ્ય તેજસ્વી ફલાનીતિ સ્મ મન્યતે અનાસ્વાદિતપૂર્વાણિ વને નિત્યનિવાસિનામ્ ॥૧-૧૦-
એ સ્વાદ ચાખીને, તેજસ્વી ઋષિપુત્રએ વિચાર્યું—'આ તો ફળ જ છે,' કારણ કે જંગલમાં રહેતા તેને આવું કદી ચાખ્યું નહોતું.
આપૃચ્છ્ય ચ તદા વિપ્રં વ્રતચર્યાં નિવેદ્ય ચ ગચ્છન્તિ સ્માપદેશાત્તા ભીતાસ્તસ્ય પિતુઃ સ્ત્રિયઃ ॥૧-૧૦-
પછી, ઋષિપુત્રને વિદાય લઈને અને પોતાનું વર્તમાન જણાવીને, એ સ્ત્રીઓ પિતાની ભયથી, જેમ કહ્યું તેમ, ત્યાંથી ચાલી ગઈ.