તે તુ તાં રજનીમુષ્ય બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ। ઉપતસ્થુરુપસ્થાનં સહ રાજપુરોહિતાઃ
એ રાત પસાર થયા પછી, વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણો અને રાજપુરોહિત સાથે દરબારમાં ભેગા થયા.
અમાત્યા બલમુખ્યાશ્ચ મુખ્યા યે નિગમસ્ય ચ। રાઘવસ્યાભિષેકાર્થે પ્રીયમાણાઃ સુસંગતાઃ
મંત્રીઓ, સેના પ્રમુખો અને નગરના શ્રેષ્ઠ નાગરિકો સૌ રાઘવના અભિષેક માટે આનંદથી ભેગા થયા.
ઉદિતે વિમલે સૂર્યે પુષ્યે ચાભ્યાગતેઽહનિ। લગ્ને કર્કટકે પ્રાપ્તે જન્મ રામસ્ય ચ સ્થિતે
પુષ્ય નક્ષત્રના દિવસે, શુદ્ધ સૂર્યોદય થયો હતો, અને કર્ક રાશિમાં લગ્ન હતો, એ સમયે રામચંદ્રજીનો જન્મમુહૂર્ત નિશ્ચિત થયો હતો.
અભિષેકાય રામસ્ય દ્વિજેન્દ્રૈરુપકલ્પિતમ્। કાઞ્ચના જલકુમ્ભાશ્ચ ભદ્રપીઠં સ્વલંકૃતમ્
રામચંદ્રજીના અભિષેક માટે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ સુવર્ણના પાણીના ઘડા અને સુંદર રીતે શોભતા શુભ આસન તૈયાર કર્યા હતા.
રથશ્ચ સમ્યગાસ્તીર્ણો ભાસ્વતા વ્યાઘ્રચર્મણા। ગઙ્ગાયમુનયોઃ પુણ્યાત્ સંગમાદાહૃતં જલમ્
રથને તેજસ્વી વાઘના ચામડાથી સારી રીતે ઢાંકી દેવાયો હતો અને ગંગા-યમુનાના પવિત્ર સંગમથી પાણી લાવવામાં આવ્યું હતું.
યાશ્ચાન્યાઃ સરિતઃ પુણ્યા હ્રદાઃ કૂપાઃ સરાંસિ ચ। પ્રાગ્વહાશ્ચોર્ધ્વવાહાશ્ચ તિર્યગ્વાહાશ્ચ ક્ષીરિણઃ
અને અન્ય પવિત્ર નદીઓ, તળાવો, કૂવો, સરોવર, પૂર્વ તરફ વહેતી, ઉપર તરફ વહેતી, આડેથી વહેતી તથા દૂધાળાં પાણીવાળી નદીઓમાંથી પણ પાણી લાવવામાં આવ્યું હતું.
તાભ્યશ્ચૈવાહૃતં તોયં સમુદ્રેભ્યશ્ચ સર્વશઃ। ક્ષૌદ્રં દધિ ઘૃતં લાજા દર્ભાઃ સુમનસઃ પયઃ
આ બધાંમાંથી તેમજ સમુદ્રોમાંથી પણ પાણી લાવવામાં આવ્યું હતું; સાથે સાથે મધ, દહીં, ઘી, લાજ, દર્ભા ઘાસ, ફૂલો અને દૂધ પણ લાવવામાં આવ્યું હતું.
અષ્ટૌ ચ કન્યા રુચિરા મત્તશ્ચ વરવારણઃ। સજલાઃ ક્ષીરિભિશ્છન્ના ઘટાઃ કાઞ્ચનરાજતાઃ
અઠ્ઠે સુંદર કન્યાઓ અને એક મસ્ત હાથી હાજર હતા; દૂધથી ઢાંકી દેવાયેલા સુવર્ણ અને ચાંદીના પાણીના ઘડા પણ ભરેલા તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા.
પદ્મોત્પલયુતા ભાન્તિ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા। ચન્દ્રાંશુવિકચપ્રખ્યં પાણ્ડુરં રત્નભૂષિતમ્
આ ઘડાં શુદ્ધ પાણીથી ભરેલા હતા, કમળ અને ઉટપલ ફૂલોથી શોભતા, ચાંદની જેમ સફેદ અને રત્નોથી શણગારીને તેજ પમાવતા હતા.
સજ્જં તિષ્ઠતિ રામસ્ય વાલવ્યજનમુત્તમમ્। ચન્દ્રમણ્ડલસંકાશમાતપત્રં ચ પાણ્ડુરમ્
રામચંદ્રજી માટે ઉત્તમ વાલવેજન અને ચાંદની જેવું તેજસ્વી સફેદ છત્ર તૈયાર રાખવામાં આવ્યું હતું.
સજ્જં દ્યુતિકરં શ્રીમદભિષેકપુરસ્સરમ્। પાણ્ડુરશ્ચ વૃષઃ સજ્જઃ પાણ્ડુરાશ્વશ્ચ સંસ્થિતઃ
અભિષેક માટેના બધા તેજસ્વી અને શુભ સામાન તૈયાર હતા; સાથે સફેદ વાછરડો અને સફેદ ઘોડાં પણ તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા.
વાદિત્રાણિ ચ સર્વાણિ વન્દિનશ્ચ તથાપરે। ઇક્ષ્વાકૂણાં યથા રાજ્યે સમ્ભ્રિયેતાભિષેચનમ્
બધાં વાદ્યયંત્રો અને સ્તુતિગાન કરનારા પણ ભેગા થયા હતા, જેમ ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાઓના અભિષેક સમયે થતું હોય તેમ.
તથાજાતીયમાદાય રાજપુત્રાભિષેચનમ્। તે રાજવચનાત્ તત્ર સમવેતા મહીપતિમ્
રાજકુમારના અભિષેક માટે જે જે જરૂરી વસ્તુઓ હતી, તે બધું એકઠું કરીને, તેઓ રાજાના આદેશે ત્યાં ભેગા થયા હતા.
અપશ્યન્તોઽબ્રુવન્ કો નુ રાજ્ઞો નઃ પ્રતિવેદયેત્। ન પશ્યામશ્ચ રાજાનમુદિતશ્ચ દિવાકરઃ
રાજાને ન જોઈને તેઓએ કહ્યું: 'હમણાં રાજાને કોણ જાણ કરાવશે? અમને રાજા દેખાતા નથી અને સૂર્ય પણ ઉગ્યો છે.'
અબ્રવીત્ તાનિદં વાક્યં સુમન્ત્રો રાજસત્કૃતઃ। રામં રાજ્ઞો નિયોગેન ત્વરયા પ્રસ્થિતો હ્યહમ્
રાજાએ સન્માન આપેલા સુમંત્રએ તેમને કહ્યું: 'મને રાજાના આદેશથી રામચંદ્રજીને બોલાવવા જવું પડ્યું હતું.'
પૂજ્યા રાજ્ઞો ભવન્તશ્ચ રામસ્ય તુ વિશેષતઃ। અયં પૃચ્છામિ વચનાત્ સુખમાયુષ્મતામહમ્
'તમને રાજા અને ખાસ કરીને રામચંદ્રજી તરફથી સન્માન મળવો જોઈએ; હું રાજાના વતી આપ સૌના સુખ-આરોગ્યની ખબર પૂછું છું, હે સૌભાગ્યશાળી લોકો.'
રાજ્ઞઃ સમ્પ્રતિબુદ્ધસ્ય ચાનાગમનકારણમ્। ઇત્યુક્ત્વાન્તઃપુરદ્વારમાજગામ પુરાણવિત્
'રાજા જાગી ગયા છે, પણ તેઓ કેમ આવ્યા નથી તેનું કારણ...' એવું કહીને તે વિદ્વાન અંદરના મહેલના દ્વાર સુધી ગયો.
સદા સક્તં ચ તદ્ વેશ્મ સુમન્ત્રઃ પ્રવિવેશ હ। તુષ્ટાવાસ્ય તદા વંશં પ્રવિશ્ય સ વિશામ્પતેઃ
સુમંત્ર, જે હંમેશા એ મહેલ સાથે જોડાયેલો હતો, અંદર ગયો; રાજાના ઘરમાં પ્રવેશીને તેણે તેમના વંશની સ્તુતિ કરી.
શયનીયં નરેન્દ્રસ્ય તદાસાદ્ય વ્યતિષ્ઠત। સોઽત્યાસાદ્ય તુ તદ્ વેશ્મ તિરસ્કરણિમન્તરા
પછી તે રાજાના શયનકક્ષ સુધી પહોંચ્યો અને ત્યાં ઊભો રહ્યો; ખૂબ નજીક જઈને પણ અંદરના પડદાની બહાર જ રાહ જોઈ.
આશીર્ભિર્ગુણયુક્તાભિરભિતુષ્ટાવ રાઘવમ્। સોમસૂર્યૌ ચ કાકુત્સ્થ શિવવૈશ્રવણાવપિ
તેને ગુણોથી ભરપૂર આશીર્વાદથી રાઘવની સ્તુતિ કરી; ચંદ્ર અને સૂર્ય, શિવ અને વૈશ્વરાણ પણ, હે કકુત્સ્થ વંશજ, તેમનું સ્મરણ કર્યું.
વરુણશ્ચાગ્નિરિન્દ્રશ્ચ વિજયં પ્રદિશન્તુ તે। ગતા ભગવતી રાત્રિરહઃ શિવમુપસ્થિતમ્
વરુણ, અગ્નિ અને ઇન્દ્ર તને વિજય આપે એવી શુભકામના. પવિત્ર રાત વીતી ગઈ છે અને શુભ દિવસ આવી પહોંચ્યો છે.
બુદ્ધ્યસ્વ રાજશાર્દૂલ કુરુ કાર્યમનન્તરમ્। બ્રાહ્મણા બલમુખ્યાશ્ચ નૈગમાશ્ચાગતાસ્ત્વિહ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હવે જાગી ને તારા તાત્કાલિક કામો પૂરા કર. અહી મુખ્ય બ્રાહ્મણો, સૈન્યના નેતાઓ અને શહેરના લોકો બધા ભેગા થયા છે.
દર્શનં તેઽભિકાંક્ષન્તે પ્રતિબુદ્ધ્યસ્વ રાઘવ। સ્તુવન્તં તં તદા સૂતં સુમન્ત્રં મન્ત્રકોવિદમ્
બધાને તારો દર્શન કરવાની ઇચ્છા છે, રાઘવ, હવે જાગ. એ રીતે સુમંત્ર નામનો કુશળ રથચાલક તેની પ્રશંસા કરતાં બોલ્યો.
પ્રતિબુદ્ધ્ય તતો રાજા ઇદં વચનમબ્રવીત્। રામમાનય સૂતેતિ યદસ્યભિહિતો મયા
પછી રાજાએ જાગીને કહ્યું: 'મારે જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે રામને અહીં લાવ.'
કિમિદં કારણં યેન મમાજ્ઞા પ્રતિવાહ્યતે। ન ચૈવ સમ્પ્રસુપ્તોઽહમાનયેહાશુ રાઘવમ્
'મારી આજ્ઞા પૂરી કરવામાં વિલંબ કેમ થાય છે? હું ઊંઘમાં તો નથી, તરત જ રાઘવને અહીં લાવ.'
ઇતિ રાજા દશરથઃ સૂતં તત્રાન્વશાત્ પુનઃ। સ રાજવચનં શ્રુત્વા શિરસા પ્રતિપૂજ્ય તમ્
એ રીતે દશરથ રાજાએ ફરી રથચાલકને આગ્રહપૂર્વક કહ્યું; રાજાની આજ્ઞા સાંભળી તેણે નમ્રતાથી માથું ઝુકાવ્યું.
નિર્જગામ નૃપાવાસાન્મન્યમાનઃ પ્રિયં મહત્। પ્રપન્નો રાજમાર્ગં ચ પતાકાધ્વજશોભિતમ્
પછી તે ખુશખુશાલ સમાચાર લઈને રાજમહેલમાંથી નીકળી, ધ્વજ અને ઝંડા વડે શોભતા રાજમાર્ગે ગયો.
હૃષ્ટઃ પ્રમુદિતઃ સૂતો જગામાશુ વિલોકયન્। સ સૂતસ્તત્ર શુશ્રાવ રામાધિકરણાઃ કથાઃ
આનંદિત અને ખુશ રથચાલક ઝડપથી આગળ વધ્યો અને રસ્તામાં જોઈ રહ્યો; ત્યાં તેણે રામ વિશેની વાતો સાંભળી.
અભિષેચનસંયુક્તાઃ સર્વલોકસ્ય હૃષ્ટવત્। તતો દદર્શ રુચિરં કૈલાસસદૃશપ્રભમ્
લોકો રામના અભિષેકને લઈને ખુશ હતા, બધાને આનંદ હતો; પછી તેણે કૈલાસ પર્વત જેવી તેજસ્વી ભવ્ય હવેલી જોઈ.
રામવેશ્મ સુમન્ત્રસ્તુ શક્રવેશ્મસમપ્રભમ્। મહાકપાટપિહિતં વિતર્દિશતશોભિતમ્
સુમંત્રએ રામનું ઘર જોયું, જે ઇન્દ્રના મહેલ જેટલું તેજસ્વી હતું, મોટા દરવાજા બંધ હતાં અને અનેક ઝરૂખાઓથી શોભતું હતું.