એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રીયમાણાઃ પ્રિયંવદાઃ। અભિષેકાય રામસ્ય સહ તિષ્ઠન્તિ પાર્થિવૈઃ
આ અને ઘણા અન્ય ખુશ અને મીઠા બોલતા લોકો રાજાઓ સાથે રામજીના અભિષેક માટે એકત્ર થયા છે.
ત્વરયસ્વ મહારાજં યથા સમુદિતેઽહનિ। પુષ્યે નક્ષત્રયોગે ચ રામો રાજ્યમવાપ્નુયાત્
મહારાજ પાસે જલદી જાઓ જેથી શુભ દિવસ આવે અને પુષ્ય નક્ષત્રમાં રામજીને રાજ્ય પ્રાપ્ત થાય.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સૂતપુત્રો મહાબલઃ। સ્તુવન્ નૃપતિશાર્દૂલં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્
આ શબ્દો સાંભળી, રથચાલકનો બળવાન પુત્ર રાજાઓમાં સિંહ સમાન રાજાને વખાણતો મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
તં તુ પૂર્વોદિતં વૃદ્ધં દ્વારસ્થા રાજસમ્મતાઃ। ન શેકુરભિસંરોદ્ધું રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ
મહેલના દ્વારે ઉભેલા રાજાના મનપસંદ સેવકો એ પહેલાં ઉલ્લેખિત વૃદ્ધને રોકી શક્યા નહીં, કારણ કે તેઓ રાજાને ખુશ કરવા માંગતા હતા.
સ સમીપસ્થિતો રાજ્ઞસ્તામવસ્થામજજ્ઞિવાન્। વાગ્ભિઃ પરમતુષ્ટાભિરભિષ્ટોતું પ્રચક્રમે
રાજા પાસે જઈ, તેની સ્થિતિ સમજીને, તેણે ખૂબ આનંદથી ભરેલા શબ્દોથી રાજાની પ્રશંસા શરૂ કરી.
તતઃ સૂતો યથાપૂર્વં પાર્થિવસ્ય નિવેશને। સુમન્ત્રઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તુષ્ટાવ જગતીપતિમ્
પછી સુમંત્રે, અગાઉની જેમ, મહેલમાં હાથ જોડીને ધરતીના સ્વામીની સ્તુતિ કરી.
યથા નન્દતિ તેજસ્વી સાગરો ભાસ્કરોદયે। પ્રીતઃ પ્રીતેન મનસા તથા નન્દય નસ્તતઃ
જેમ તેજસ્વી સાગર સૂર્યોદયે આનંદિત થાય છે, તેમ તમે પણ આનંદી મનથી અમને ખુશી આપો.
ઇન્દ્રમસ્યાં તુ વેલાયામભિતુષ્ટાવ માતલિઃ। સોઽજયદ્ દાનવાન્ સર્વાંસ્તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
આ સમયે માતલીએ ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરી હતી અને તેણે બધા દાનવોને જીત્યા હતા; એ જ રીતે હું તમને જાગૃત કરું છું.
વેદાઃ સહાઙ્ગા વિદ્યાશ્ચ યથા હ્યાત્મભુવં પ્રભુમ્। બ્રહ્માણં બોધયન્ત્યદ્ય તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ વેદો અને તેમની શાખાઓ વિજ્ઞાન સાથે આત્મજ્ઞાની બ્રહ્માને જાગૃત કરે છે, તેમ આજે હું તમને જાગૃત કરું છું.
આદિત્યઃ સહ ચન્દ્રેણ યથા ભૂતધરાં શુભામ્। બોધયત્યદ્ય પૃથિવીં તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ સૂર્ય અને ચંદ્ર સાથે મળીને સુંદર પૃથ્વીને જાગૃત કરે છે, તેમ હું તમને જાગૃત કરું છું.
ઉત્તિષ્ઠ સુમહારાજ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ। વિરાજમાનો વપુષા મેરોરિવ દિવાકરઃ
હે મહારાજ, ઉત્થાન કરો; ઉત્સવ અને શુભ કાર્ય થઈ ચૂક્યું છે, તમે તમારા રૂપથી મેરુ પર્વત પરના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાઓ.
સોમસૂર્યૌ ચ કાકુત્સ્થ શિવવૈશ્રવણાવપિ। વરુણશ્ચાગ્નિરિન્દ્રશ્ચ વિજયં પ્રદિશન્તુ તે
હે કકુત્સ્થ, ચંદ્ર અને સૂર્ય, શિવ અને કુબેર, વરુણ, અગ્નિ અને ઇન્દ્ર તમને વિજય આપો.
ગતા ભગવતી રાત્રિઃ કૃતં કૃત્યમિદં તવ। બુધ્યસ્વ નૃપશાર્દૂલ કુરુ કાર્યમનન્તરમ્
પવિત્ર રાત વીતી ગઈ છે, તમારું કામ પૂર્ણ થયું છે; હે રાજાઓમાં સિંહ, જાગો અને આગળનું કાર્ય કરો.
ઉદતિષ્ઠત રામસ્ય સમગ્રમભિષેચનમ્। પૌરજાનપદાશ્ચાપિ નૈગમશ્ચ કૃતાઞ્જલિઃ
રામજીના અભિષેકની બધી તૈયારી પૂરી થઈ છે; શહેરવાસી, ગામવાસી અને વેપારીઓ હાથ જોડીને ઉભા છે.
સ્વયં વસિષ્ઠો ભગવાન્ બ્રાહ્મણૈઃ સહ તિષ્ઠતિ। ક્ષિપ્રમાજ્ઞાપ્યતાં રાજન્ રાઘવસ્યાભિષેચનમ્
પવિત્ર વસિષ્ઠજી પોતે બ્રાહ્મણો સાથે રાહ જોઈ રહ્યા છે; રાજા, તું જલ્દી આજ્ઞા આપ કે રાઘવનું અભિષેક થાય.
યથા હ્યપાલાઃ પશવો યથા સેના હ્યનાયકા। યથા ચન્દ્રં વિના રાત્રિર્યથા ગાવો વિના વૃષમ્
જેમ ગાયો ગવાળિયા વિના, સેના નેતા વિના, રાત ચાંદ્ર વિના, કે ગાયો વાછરડા વિના હોય છે—
એવં હિ ભવિતા રાષ્ટ્રં યત્ર રાજા ન દૃશ્યતે। એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સાન્ત્વપૂર્વમિવાર્થવત્
એમ જ, જ્યાં રાજા દેખાતો નથી, એ રાજ્યનું પણ એવું જ થાય છે; એમ તેનાં મૃદુ પણ અર્થપૂર્ણ શબ્દો સાંભળી—
અભ્યકીર્યત શોકેન ભૂય એવ મહીપતિઃ। તતસ્તુ રાજા તં સૂતં સન્નહર્ષઃ સુતં પ્રતિ
મહારાજ ફરીથી દુઃખથી ઘેરાઈ ગયા; પછી, પુત્રને લઈને, રાજાએ રથચાલકને આનંદ વિના કહ્યું.
શોકરક્તેક્ષણઃ શ્રીમાનુદ્વીક્ષ્યોવાચ ધાર્મિકઃ। વાક્યૈસ્તુ ખલુ મર્માણિ મમ ભૂયો નિકૃન્તસિ
દુઃખથી આંખો લાલ થયેલા, તેજસ્વી અને ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ ઉપર જોઈને કહ્યું: 'તારા શબ્દોથી તું ફરીથી મારું હૃદય કાપી નાખે છે.'
સુમન્ત્રઃ કરુણં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા દીનં ચ પાર્થિવમ્। પ્રગૃહીતાઞ્જલિઃ કિંચિત્ તસ્માદ્ દેશાદપાક્રમત્
સુમંત્રએ રાજાની આ દુઃખદ વાતો સાંભળી અને તેમને ખૂબ જ દુઃખી જોયા; તેણે હાથ જોડીને થોડું દૂર hatu hatu hatu.
યદા વક્તું સ્વયં દૈન્યાન્ન શશાક મહીપતિઃ। તદા સુમન્ત્રં મન્ત્રજ્ઞા કૈકેયી પ્રત્યુવાચ હ
જ્યારે રાજા દુઃખથી પોતે બોલી શક્યા નહીં, ત્યારે કૈકેયી, જે સલાહમાં કુશળ હતી, સુમંત્રને બોલી.
સુમન્ત્ર રાજા રજનીં રામહર્ષસમુત્સુકઃ। પ્રજાગરપરિશ્રાન્તો નિદ્રાવશમુપાગતઃ
સુમંત્ર, રાજા રામના અભિષેક માટે આતુર હતા, આખી રાત જાગ્યા અને થાકી ગયા, હવે તેઓ ઊંઘના વશમાં થયા છે.
તદ્ ગચ્છ ત્વરિતં સૂત રાજપુત્રં યશસ્વિનમ્। રામમાનય ભદ્રં તે નાત્ર કાર્યા વિચારણા
એથી, રથચાલક, તું તરત જ જઈને યશસ્વી રાજકુમાર રામને લાવ; તને શુભ થાય—અહીં વિચારવાની જરૂર નથી.
અશ્રુત્વા રાજવચનં કથં ગચ્છામિ ભામિનિ। તચ્છ્રુત્વા મન્ત્રિણો વાક્યં રાજા મન્ત્રિણમબ્રવીત્
'મહાનારી, હું રાજાની આજ્ઞા સાંભળ્યા વિના કેવી રીતે જઈ શકું?' મંત્રીની વાત સાંભળી, રાજાએ મંત્રીને કહ્યું.
સુમન્ત્ર રામં દ્રક્ષ્યામિ શીઘ્રમાનય સુન્દરમ્। સ મન્યમાનઃ કલ્યાણં હૃદયેન નનન્દ ચ
'સુમંત્ર, હું રામને જોઈશ; તું જલ્દી એ સુંદરને લાવ.' આવું માનીને કે શુભ થશે, તેણે મનમાં આનંદ અનુભવ્યો.
નિર્જગામ ચ સ પ્રીત્યા ત્વરિતો રાજશાસનાત્। સુમન્ત્રશ્ચિન્તયામાસ ત્વરિતં ચોદિતસ્તયા
પછી રાજાની આજ્ઞાથી સુમંત્ર ખુશીથી અને ઝડપથી નીકળી ગયા; કૈકેયી દ્વારા ઉત્સાહિત થઈ, તેણે ઝડપથી વિચાર્યું.
વ્યક્તં રામાભિષેકાર્થે ઇહાયાસ્યતિ ધર્મરાટ્। ઇતિ સૂતો મતિં કૃત્વા હર્ષેણ મહતા પુનઃ
'નિશ્ચયે, ધર્મનિષ્ઠ રાજા રામને અભિષેક માટે અહીં બોલાવશે.' એમ વિચારતાં સુમંત્રને ખૂબ આનંદ થયો.
નિર્જગામ મહાતેજા રાઘવસ્ય દિદૃક્ષયા। સાગરહ્રદસંકાશાત્સુમન્ત્રોઽન્તઃપુરાચ્છુભાત્। નિષ્ક્રમ્ય જનસમ્બાધં દદર્શ દ્વારમગ્રતઃ
મહાતેજસ્વી સુમંત્ર રાઘવને જોવા ઉત્સુક થઈને, સમુદ્ર કે વિશાળ તળાવ જેવાં સુંદર આંતઃપુરમાંથી બહાર નીકળ્યા અને આગળ ભીડભરેલા દ્વારને જોયું.
તતઃ પુરસ્તાત્ સહસા વિનિઃસૃતો મહીપતેર્દ્વારગતાન્ વિલોકયન્। દદર્શ પૌરાન્ વિવિધાન્ મહાધના- નુપસ્થિતાન્ દ્વારમુપેત્ય વિષ્ઠિતાન્
પછી, અચાનક આગળથી નીકળી, રાજાના દ્વારે ઊભેલા લોકોને જોઈ, સુમંત્રએ અનેક ધનવાન નાગરિકોને દ્વારે ભેગા અને ઊભેલા જોયા.
thumb|પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે પંદરમો સર્ગ સાંભળો.