તદન્તઃપુરમાસાદ્ય વ્યતિચક્રામ તં જનમ્। વસિષ્ઠઃ પરમપ્રીતઃ પરમર્ષિભિરાવૃતઃ
એ આંતઃપુરમાં પહોંચી, પ્રસન્ન મનથી અને મહાન ઋષિઓથી ઘેરાયેલા વસિષ્ઠ એ ભેગા થયેલા લોકોને પાર કર્યો.
સ ત્વપશ્યદ્ વિનિષ્ક્રાન્તં સુમન્ત્રં નામ સારથિમ્। દ્વારે મનુજસિંહસ્ય સચિવં પ્રિયદર્શનમ્
ત્યાં તેણે મનુષ્યોમાં સિંહ એવા, સૌમ્ય અને પ્રિય સમંત્રી સુમંત્રને દરવાજા પાસે બહાર આવતા જોયા.
તમુવાચ મહાતેજાઃ સૂતપુત્રં વિશારદમ્। વસિષ્ઠઃ ક્ષિપ્રમાચક્ષ્વ નૃપતેર્મામિહાગતમ્
મહાતેજસ્વી વસિષ્ઠ એ કુશળ રથચાલક સુમંત્રને કહ્યું: 'ઝડપથી રાજાને કહો કે હું અહીં આવ્યો છું.'
ઇમે ગઙ્ગોદકઘટાઃ સાગરેભ્યશ્ચ કાઞ્ચનાઃ। ઔદુમ્બરં ભદ્રપીઠમભિષેકાર્થમાહૃતમ્
'આ રહી ગંગાજળથી ભરેલી ઘડાઓ, દરિયાઈ સોનાના વાસણો અને અભિષેક માટે લાવવામાં આવેલ ઉદુમ્બરનું શુભ પાટલ.'
સર્વબીજાનિ ગન્ધાશ્ચ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। ક્ષૌદ્રં દધિ ઘૃતં લાજા દર્ભાઃ સુમનસઃ પયઃ
'બધા પ્રકારના બીજ, સુગંધિત પદાર્થો, વિવિધ રત્નો, મધ, દહીં, ઘી, લાજ, દર્ભા ઘાસ, ફૂલો અને દૂધ અહીં છે.'
અષ્ટૌ ચ કન્યા રુચિરા મત્તશ્ચ વરવારણઃ। ચતુરશ્વો રથઃ શ્રીમાન્ નિસ્ત્રિંશો ધનુરુત્તમમ્
'અહીં આઠ સુંદર કન્યાઓ, ઉન્મત્ત મહારથી હાથી, ચાર ઘોડાવાળો ભવ્ય રથ, તલવાર અને ઉત્તમ ધનુષ્ય પણ છે.'
વાહનં નરસંયુક્તં છત્રં ચ શશિસંનિભમ્। શ્વેતે ચ વાલવ્યજને ભૃઙ્ગારં ચ હિરણ્મયમ્
માણસો સાથેનું વાહન, ચાંદની જેવું છત્ર, સફેદ ચામર અને સોનાનું છાંટવાનું પાત્ર.
હેમદામપિનદ્ધશ્ચ કકુદ્માન્ પાણ્ડુરો વૃષઃ। કેસરી ચ ચતુર્દંષ્ટ્રો હરિશ્રેષ્ઠો મહાબલઃ
સોનાની સાંકળોથી શોભતો, કૂહાડાવાળો, ફિક્કા રંગનો વાછરડો; ચાર દાંતવાળો, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને બહુ બળવાન સિંહ.
સિંહાસનં વ્યાઘ્રતનુઃ સમિધશ્ચ હુતાશનઃ। સર્વે વાદિત્રસઙ્ઘાશ્ચ વેશ્યાશ્ચાલંકૃતાઃ સ્ત્રિયઃ
સિંહાસન, વાઘની ખાલ, યજ્ઞ માટેની લાકડીઓ અને અગ્નિ; વિવિધ વાદ્યયંત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ.
આચાર્યા બ્રાહ્મણા ગાવઃ પુણ્યાશ્ચ મૃગપક્ષિણઃ। પૌરજાનપદશ્રેષ્ઠા નૈગમાશ્ચ ગણૈઃ સહ
ગુરુઓ, બ્રાહ્મણો, પવિત્ર ગાયો, શુભ પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ; શહેર અને ગામના શ્રેષ્ઠ લોકો તથા વેપારીઓ તેમના સમૂહ સાથે.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રીયમાણાઃ પ્રિયંવદાઃ। અભિષેકાય રામસ્ય સહ તિષ્ઠન્તિ પાર્થિવૈઃ
આ અને ઘણા અન્ય ખુશ અને મીઠા બોલતા લોકો રાજાઓ સાથે રામજીના અભિષેક માટે એકત્ર થયા છે.
ત્વરયસ્વ મહારાજં યથા સમુદિતેઽહનિ। પુષ્યે નક્ષત્રયોગે ચ રામો રાજ્યમવાપ્નુયાત્
મહારાજ પાસે જલદી જાઓ જેથી શુભ દિવસ આવે અને પુષ્ય નક્ષત્રમાં રામજીને રાજ્ય પ્રાપ્ત થાય.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સૂતપુત્રો મહાબલઃ। સ્તુવન્ નૃપતિશાર્દૂલં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્
આ શબ્દો સાંભળી, રથચાલકનો બળવાન પુત્ર રાજાઓમાં સિંહ સમાન રાજાને વખાણતો મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
તં તુ પૂર્વોદિતં વૃદ્ધં દ્વારસ્થા રાજસમ્મતાઃ। ન શેકુરભિસંરોદ્ધું રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ
મહેલના દ્વારે ઉભેલા રાજાના મનપસંદ સેવકો એ પહેલાં ઉલ્લેખિત વૃદ્ધને રોકી શક્યા નહીં, કારણ કે તેઓ રાજાને ખુશ કરવા માંગતા હતા.
સ સમીપસ્થિતો રાજ્ઞસ્તામવસ્થામજજ્ઞિવાન્। વાગ્ભિઃ પરમતુષ્ટાભિરભિષ્ટોતું પ્રચક્રમે
રાજા પાસે જઈ, તેની સ્થિતિ સમજીને, તેણે ખૂબ આનંદથી ભરેલા શબ્દોથી રાજાની પ્રશંસા શરૂ કરી.
તતઃ સૂતો યથાપૂર્વં પાર્થિવસ્ય નિવેશને। સુમન્ત્રઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તુષ્ટાવ જગતીપતિમ્
પછી સુમંત્રે, અગાઉની જેમ, મહેલમાં હાથ જોડીને ધરતીના સ્વામીની સ્તુતિ કરી.
યથા નન્દતિ તેજસ્વી સાગરો ભાસ્કરોદયે। પ્રીતઃ પ્રીતેન મનસા તથા નન્દય નસ્તતઃ
જેમ તેજસ્વી સાગર સૂર્યોદયે આનંદિત થાય છે, તેમ તમે પણ આનંદી મનથી અમને ખુશી આપો.
ઇન્દ્રમસ્યાં તુ વેલાયામભિતુષ્ટાવ માતલિઃ। સોઽજયદ્ દાનવાન્ સર્વાંસ્તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
આ સમયે માતલીએ ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરી હતી અને તેણે બધા દાનવોને જીત્યા હતા; એ જ રીતે હું તમને જાગૃત કરું છું.
વેદાઃ સહાઙ્ગા વિદ્યાશ્ચ યથા હ્યાત્મભુવં પ્રભુમ્। બ્રહ્માણં બોધયન્ત્યદ્ય તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ વેદો અને તેમની શાખાઓ વિજ્ઞાન સાથે આત્મજ્ઞાની બ્રહ્માને જાગૃત કરે છે, તેમ આજે હું તમને જાગૃત કરું છું.
આદિત્યઃ સહ ચન્દ્રેણ યથા ભૂતધરાં શુભામ્। બોધયત્યદ્ય પૃથિવીં તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ સૂર્ય અને ચંદ્ર સાથે મળીને સુંદર પૃથ્વીને જાગૃત કરે છે, તેમ હું તમને જાગૃત કરું છું.
ઉત્તિષ્ઠ સુમહારાજ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ। વિરાજમાનો વપુષા મેરોરિવ દિવાકરઃ
હે મહારાજ, ઉત્થાન કરો; ઉત્સવ અને શુભ કાર્ય થઈ ચૂક્યું છે, તમે તમારા રૂપથી મેરુ પર્વત પરના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાઓ.
સોમસૂર્યૌ ચ કાકુત્સ્થ શિવવૈશ્રવણાવપિ। વરુણશ્ચાગ્નિરિન્દ્રશ્ચ વિજયં પ્રદિશન્તુ તે
હે કકુત્સ્થ, ચંદ્ર અને સૂર્ય, શિવ અને કુબેર, વરુણ, અગ્નિ અને ઇન્દ્ર તમને વિજય આપો.
ગતા ભગવતી રાત્રિઃ કૃતં કૃત્યમિદં તવ। બુધ્યસ્વ નૃપશાર્દૂલ કુરુ કાર્યમનન્તરમ્
પવિત્ર રાત વીતી ગઈ છે, તમારું કામ પૂર્ણ થયું છે; હે રાજાઓમાં સિંહ, જાગો અને આગળનું કાર્ય કરો.
ઉદતિષ્ઠત રામસ્ય સમગ્રમભિષેચનમ્। પૌરજાનપદાશ્ચાપિ નૈગમશ્ચ કૃતાઞ્જલિઃ
રામજીના અભિષેકની બધી તૈયારી પૂરી થઈ છે; શહેરવાસી, ગામવાસી અને વેપારીઓ હાથ જોડીને ઉભા છે.
સ્વયં વસિષ્ઠો ભગવાન્ બ્રાહ્મણૈઃ સહ તિષ્ઠતિ। ક્ષિપ્રમાજ્ઞાપ્યતાં રાજન્ રાઘવસ્યાભિષેચનમ્
પવિત્ર વસિષ્ઠજી પોતે બ્રાહ્મણો સાથે રાહ જોઈ રહ્યા છે; રાજા, તું જલ્દી આજ્ઞા આપ કે રાઘવનું અભિષેક થાય.
યથા હ્યપાલાઃ પશવો યથા સેના હ્યનાયકા। યથા ચન્દ્રં વિના રાત્રિર્યથા ગાવો વિના વૃષમ્
જેમ ગાયો ગવાળિયા વિના, સેના નેતા વિના, રાત ચાંદ્ર વિના, કે ગાયો વાછરડા વિના હોય છે—
એવં હિ ભવિતા રાષ્ટ્રં યત્ર રાજા ન દૃશ્યતે। એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સાન્ત્વપૂર્વમિવાર્થવત્
એમ જ, જ્યાં રાજા દેખાતો નથી, એ રાજ્યનું પણ એવું જ થાય છે; એમ તેનાં મૃદુ પણ અર્થપૂર્ણ શબ્દો સાંભળી—
અભ્યકીર્યત શોકેન ભૂય એવ મહીપતિઃ। તતસ્તુ રાજા તં સૂતં સન્નહર્ષઃ સુતં પ્રતિ
મહારાજ ફરીથી દુઃખથી ઘેરાઈ ગયા; પછી, પુત્રને લઈને, રાજાએ રથચાલકને આનંદ વિના કહ્યું.
શોકરક્તેક્ષણઃ શ્રીમાનુદ્વીક્ષ્યોવાચ ધાર્મિકઃ। વાક્યૈસ્તુ ખલુ મર્માણિ મમ ભૂયો નિકૃન્તસિ
દુઃખથી આંખો લાલ થયેલા, તેજસ્વી અને ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ ઉપર જોઈને કહ્યું: 'તારા શબ્દોથી તું ફરીથી મારું હૃદય કાપી નાખે છે.'
સુમન્ત્રઃ કરુણં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા દીનં ચ પાર્થિવમ્। પ્રગૃહીતાઞ્જલિઃ કિંચિત્ તસ્માદ્ દેશાદપાક્રમત્
સુમંત્રએ રાજાની આ દુઃખદ વાતો સાંભળી અને તેમને ખૂબ જ દુઃખી જોયા; તેણે હાથ જોડીને થોડું દૂર hatu hatu hatu.